Heythuysen (plaats)

dorp in de Limburgse gemeente Leudal, Nederland

Heythuysen (uitspraak) (Limburgs: Heitse) is een kerkdorp in de Nederlandse provincie Limburg, gemeente Leudal met ruim 6.625 inwoners. De naam Heythuysen is afkomstig van 'heidehuizen', welke naam voor zichzelf spreekt. De lokale bevolking gebruikt als bijnaam voor Heythuysen de flatteuze term 'Klein Paries' (Klein Parijs).

Heythuysen
Heitse
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Heythuysen (Limburg)
Heythuysen
Situering
Provincie Vlag Limburg Limburg
Gemeente Vlag Leudal Leudal
Coördinaten 51° 15′ NB, 5° 54′ OL
Algemeen
Oppervlakte 27,55[1] km²
- land 27,29[1] km²
- water 0,26[1] km²
Inwoners
(2023-01-01)
6.625[1]
(240 inw./km²)
Hoogte 29 m
Inwonersnaam Heythuysenaren
- Bijnaam 'Klein Paries' (Klein Parijs)
Woningvoorraad 3.239 woningen[1]
Overig
Postcode 6093
Netnummer 0475
Woonplaatscode 2947
Belangrijke verkeersaders N279
COROP-gebied Midden-Limburg
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Geschiedenis bewerken

Heythuysen is in de vroege middeleeuwen ontstaan op een zandrug tussen de Bevelandse Beek en de Tungelroyse Beek. Het behoorde in 1243 tot het Land van Horn, werd later eigendom van het Prinsbisdom Luik, en in 1680 werd het een zelfstandige heerlijkheid, in de Franse tijd werd het een gemeente.

Vooral in de 19e eeuw ontwikkelde Heythuysen zich tot een nederzetting en na de Tweede Wereldoorlog kwamen er veel forensen wonen.

In 1891 werd het orgelbouwbedrijf Verschueren Orgelbouw opgericht. Het bedrijf is in 2016 verhuisd naar Ittervoort.

In de 19e eeuw werd om de wateroverlast in het gebied te beteugelen het waterschap Het Land van Weert opgericht.

Bij de gemeentelijke herindeling in 1991 werden de gemeenten Heythuysen, Baexem en Grathem (met Kelpen-Oler) samengevoegd tot een nieuwe gemeente Heythuysen.

Op 1 januari 2007 ontstond de gemeente Leudal, door opnieuw een herindeling, uit de voormalige gemeenten Haelen, Heythuysen, Hunsel en Roggel en Neer. Heythuysen is van deze gemeente het kerndorp. De gemeente Leudal is sinds de herindeling qua oppervlakte de grootste gemeente van Limburg.

Geografie bewerken

Geologie bewerken

Heythuysen wordt in het noorden begrensd door de Bevelandse Beek welke uitmondt in de Roggelse Beek. Aan de zuidkant van Heythuysen stroomt de Tungelroyse Beek. Al deze beken stromen oostwaarts naar het natuurgebied Leudal, dat zich ten oosten van Heythuysen uitstrekt. Ten zuiden van de Tungelroyse Beek ligt het Landgoed Beijlshof, dat dicht bij het dorp ligt, maar tot Haelen behoort. In het noorden vindt men, naast landbouwgebieden, de Asbroekerheide, een boscomplex.

Heythuysen zelf ligt op een hoogte van ongeveer 29 meter.

Topografie bewerken

 
Kaart van Heythuysen (2022), inclusief buitengebied

Heythuysen is een dorp in de provincie Limburg, in de regio Midden-Limburg. Tot en met 2006 was het een zelfstandige gemeente. Tegenwoordig is het onderdeel van de gemeente Leudal. Heythuysen is de grootste kern van de gemeente en is ook de plaats waar het gemeentehuis van Leudal staat.

Aan Heythuysen grenzen verschillende andere dorpen. Dit zijn: Baexem (ten zuiden), Roggel en Heibloem (ten noorden), Leveroy (ten westen) en Haelen (ten oosten).

Onder Heythuysen vallen ook 9 buurtschappen:

Cultuur bewerken

Sport en recreatie bewerken

Heythuysen heeft een rijk sport- en verenigingsleven. Op het sportpark Molenhoek, aan de rand van het dorp zijn veel van deze verenigingen gevestigd. Op het park zijn voetbalvelden, tennisvelden en een atletiekbaan te vinden. Naast dit complex is het Laco sportcentrum gevestigd. Dit omvat zowel een sporthal als een zwembad.

SV Heythuysen is de voetbalvereniging van Heythuysen en heeft vijf seniorenteams, twaalf jeugdteams, drie G-teams en een meisjesteam. De Heytserse voetbalclub ontstond in 1922 als KMD (“Klein Maar Dapper”). In de jaren ‘20 en ‘30 fuseerde KMD verschillende malen en veranderde uiteindelijk van naam naar RKS Sparta. RKS Sparta was succesvol en won zelfs het kampioenschap van de tweede klasse, maar na interne problemen volgde in 1940 een herstart als RKVV Heythuysen. De KNVB erkent 10 november 1940 als de officiële oprichtingsdatum, maar de vereniging blijft 1922 als haar oprichtingsjaar hanteren. In 1951 verhuist RKVV Heythuysen naar de accommodatie aan de Prins Bisschoplaan. In 1972 verhuisde de club opnieuw, nu naar een accommodatie bij de Sint-Antoniusmolen. Later zou het naar het nabijgelegen Sportpark Molenhoek verhuizen. In 1980 werd de naam gewijzigd naar SV Heythuysen. Hoogtepunten zijn onder meer het winnen van de afdelingsbeker in 1983 en de start van het G-voetbal in 1992. In 2012 vierde de club haar 90-jarig bestaan.[2]

Tennisvereniging TC Rulec, opgericht in 1936 door de notarisfamilie Rutten-Leclerq in Heythuysen, begon met een privé-tennisbaan in hun tuin. Mevr. Rutten lanceerde het idee voor een tennisvereniging, die Rulec werd genoemd naar de familienamen. Tijdens de oorlog bleef Rulec actief en werd in 1942 lid van de K.N.L.T.B. Regelmatige competities volgden, hoewel de faciliteiten in de beginjaren beperkt waren. In 1959 kreeg Rulec gravelbanen en in 1965 begon de bouw van een clubhuis. In 1972 verhuisde de club naar een nieuw tennispark aan de Prins Bisschoplaan, wat leidde tot verdere groei. Regelmatige upgrades en uitbreidingen volgden, zoals verlichte banen in 1995 en een verhuizing naar Sportpark Molenhoek in 2002. In 2011 vierde de tennisvereniging haar 75-jarig jubileum.[3]

Op 17 mei 1973 werd de Atletiekvereniging Heythuysen (A.V.H.) opgericht. De atletiekvereniging heeft een traditionele sintelbaan waar verschillende atletiekonderdelen zoals lopen, werpen en springen worden uitgeoefend. Tijdens het 40-jarig jubileum van Atletiekvereniging Heythuysen in 2013 is de naam gewijzigd in Atletiek Leudal. De vereniging heeft ca. 200 leden, uit zowel Heythuysen als omliggende kernen.[4]

Bezienswaardigheden bewerken

 
Sint-Nicolaaskerk
 
Sint-Antoniusmolen

De belangrijkste bezienswaardigheden zijn:

Heythuysen heeft ook een aantal grote en kleine kapellen:

Religie en levensbeschouwing bewerken

De Rooms-Katholieke Kerk heeft van oudsher een sterke aanwezigheid in Heythuysen. Heythuysen valt onder de parochie H. Nicolaas, onderdeel van parochiefederatie Tabor. De Sint-Nicolaaskerk in het centrum van het dorp is een belangrijk historisch en religieus gebouw. Deze kerk speelt een centrale rol in de lokale gemeenschap en blijft een belangrijke plek voor religieuze vieringen en bijeenkomsten.

Echter speelt ook in Heythuysen ontkerkelijking een rol. Het aantal vieringen van de Heilige Mis en het aantal reguliere kerkgangers is, net zoals in grote delen van Nederland, in de afgelopen decennia sterk afgenomen.

Dialect bewerken

Van oudsher spreekt men in Heythuysen het Limburgse dialect, specifiek het Noordelijk Oost-Limburgs (of Midden-Limburgs). Ook al is er overlap met het dialect gesproken in andere delen van Limburg, dorp zijn er verschillende woorden die men gebruikt, waardoor het Heitsers zijn eigen unieke karakter heeft. In 2023 werd het Heythuysense dialect voor het eerst vastgelegd in een eigen woordenboek.[6] Ook nu wordt het Heitsers nog veel gesproken in het dorp, hoewel het door de jaren heen wel steeds meer is beïnvloed door het Standaardnederlands.

Bestuur en bevolking bewerken

Demografie en ontwikkeling bewerken

In 1817 telde het dorp Heythuysen 1144 inwoners en had het een volledig agrarisch karakter. Lichte industrialisering en modernisering in de periode van 1850 tot 1940 hadden een toename van bevolking en bebouwing tot gevolg. De bevolking groeide in de periode van 1850 tot 1940 van ca. 1350 tot ca. 2630 inwoners. De bebouwingstoename kwam tot uitdrukking in verdichting van reeds bestaande structuren en op sommige plaatsen vond uitbreiding plaats.

De grootste bevolkingstoename vond plaats in de periode van 1945 tot 1990. De bevolking groeide van ca. 2630 tot 5831 inwoners. Deze groei had een aantal nieuwbouwwijken tot gevolg. Deze zijn gesitueerd in het gebied ten zuiden van de kern Heythuysen (het gebied wordt omsloten door de provinciale weg van Roermond naar Meijel in het oosten, de gemeentegrens in het zuiden, de weg van Baexem naar Heythuysen in het westen en de Oude Trambaan in het noorden).

Het huidige Heythuysen kan gekarakteriseerd worden als een agrarische gemeenschap met daarnaast een aanzienlijke woonfunctie voor forensen.

Politiek en bestuur bewerken

Al in de Franse tijd krijgt Heythuysen een politieke-administratieve functie als hoofdplaats van een kanton van het departement Nedermaas. Later werd Heythuysen een onafhankelijke gemeente in de provincie Limburg van Nederland. In 19e en 20e eeuw behoorden tot deze gemeente de dorpen Heythuysen en een deel van Leveroy.

In 1939 wordt het Waterschap Midden-Limburg opgericht, wiens hoofdkantoor aan de Biesstraat in Heythuysen komt te liggen. In 1994 is dit waterschap opgegaan in Waterschap Peel en Maasvallei.

Bij een gemeentelijke herindeling in 1991 werden aan de gemeente Heythuysen de voormalige gemeenten Baexem en Grathem (incl. Kelpen-Oler) toegevoegd. Na 1997 kwam het deel van Leveroy dat onder Heythuysen viel, volledig onder de gemeente Nederweert te vallen.

Op 1 januari 2007 is de gemeente Heythuysen samengevoegd met de gemeenten Haelen, Hunsel en Roggel en Neer tot een nieuwe gemeente. De vier gemeenten kozen Leudal als naam voor de nieuwe gemeente. In Heythuysen kwam het gemeentehuis van de gemeente Leudal te staan.

Communicatie bewerken

Verkeer en vervoer bewerken

Heythuysen had eind 19e eeuw een eigen treinstation. Station Baexem-Heythuysen maakte deel uit van de spoorlijn die Weert met Roermond verbond. Het treinstation werd gesloten in 1938, maar werd tijdens de Tweede Wereldoorlog tijdelijk heropend, totdat het in 1944 door Duitse troepen werd vernietigd.

Behalve een treinverbinding, liep er in de 20e eeuw ook een stoomtramlijn tussen Roermond en Deurne, waar ‘Heythuysen dorp’ een stop was. De tramlijn liep via Baexem, door Heythuysen en verder naar Roggel. De weg de ‘Oude Trambaan’ herinnert aan deze historische tramlijn. De tramlijn werd opgeheven in 1935.

De Provinciale weg N729 loopt aan de oostelijke zijde van het dorp en verbindt Heythuysen met Roggel (ten noorden) en Horn (ten zuidoosten). Naar het zuiden loopt de weg Op de Bos naar Baexem. In westelijke richting loopt de Leveroyseweg naar Leveroy en in oostelijke richting loopt de St. Elisabethsdreef die naar Haelen leidt.

Heythuysen wordt aangedaan door verschillende buslijnen van streekvervoerder Arriva:

  • Lijn 796 - Heythuysen-Nederweert
  • Lijn 790 - Weert-Heythuysen
  • Lijn 71 - Weert-Meijel
  • Lijn 72 - Roermond-Venlo
  • Lijn 672 - Panningen-Roermond

Media bewerken

Lokale informatie wordt verschaft door provinciale media, zoals het dagblad De Limburger en de radio- en televisiezender L1. Ook was de radiozender 3ML jarenlang gevestigd in Heythuysen. In 2018 zijn 3ML en RTV Roermond gefuseerd onder de naam ML5 en in 2023 is men met de radiostudio verhuisd van Heythuysen naar een pand in Roermond.

Wetenswaardigheden bewerken

Veel van de dorpse bebouwing in het centrum van Heythuysen is in de loop van de jaren vervangen door meer stedelijke nieuwbouw. De twee basisscholen, de Sint Nicolaasschool en de Beukenhof, zijn gefuseerd tot een in één gebouw ondergebrachte brede school. Het oude gemeentehuis in het centrum is vervangen door een nieuw pand aan de rand van het dorp.

Bekende Heythuysenaren bewerken

Bekende personen die geboren of gestorven zijn in Heythuysen of anderzijds nauw verbonden zijn met het dorp:

Nabijgelegen kernen bewerken

Baexem, Leveroy, Roggel, Haelen, Horn, Kelpen-Oler, Nunhem, Neer

      
            Roggel    
         Neer 
 Leveroy   Nunhem 
       Haelen 
 Kelpen-Oler       Baexem       Horn 

Zie ook bewerken

Zie de categorie Heythuysen van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.