Associatie van schapengras en tijm

De associatie van schapengras en tijm (Festuco-Thymetum serpylli) is een associatie van het verbond van gewoon struisgras die typisch is voor oeverwallen, dijken, paadjes in droge heide- en stuifzandgebieden en in zandige wegbermen.

Associatie van schapengras en tijm
Associatie van schapengras en tijm met grasklokje en struikhei
Associatie van schapengras en tijm met grasklokje en struikhei
Syntaxonomische indeling
Klasse:Koelerio-Corynephoretea (Klasse van de droge graslanden op zandgrond)
Orde:Trifolio-Festucetalia ovinae
Verbond:Plantagini-Festucion (Verbond van gewoon struisgras)
Associatie
Festuco-Thymetum serpylli
Tüxen, 1937

Deze plantengemeenschap is in tegenstelling tot de duin-struisgras-associatie meestal soorten- en bloemenrijk, met vooral kruidachtige planten als kleine tijm en grasklokje, naast grassen en grasachtige planten, en een goed ontwikkelde mosflora.

Naamgeving, etymologie en coderingBewerken

  • Syntaxoncode (Nederland): 14Bb1
  • Synoniemen: Associatie van Gewoon struisgras en Grasklokje

De naam Festuco-Thymetum serpylli is afgeleid van de wetenschappelijke namen van het fijn schapengras (Festuca ovina subsp. tenuifolia, synoniem: Festuca filiformis) en van de associatie-kensoort kleine tijm (Thymus serpyllum).

KenmerkenBewerken

AlgemeenBewerken

Deze plantengemeenschap is gebonden aan kalkarme tot kalkloze, maar niet zeer voedselarme zandgrond. De verrijking kan natuurlijk afkomstig zijn van (zeldzame) overstromingen door beek- of rivierwater, waarbij ook leem wordt afgezet, of door menselijke tussenkomst.

Typisch vinden we ze op oeverwallen of verhoogde gronden in beekvalleien, op dijken, langs paadjes, speel- en picknickplaatsen in droge heide- en stuifzandgebieden of in leemkuilen, of op wegbermen waar de bodem door het beheer af en toe wordt opengehaald.

StructuurBewerken

Vegetaties van de associatie van schapengras en tijm worden gekenmerkt door een lage vegetatie zonder boom- en struiklaag. De kruidlaag is min of meer gesloten, meestal rijk aan kruiden en bloemen.

De moslaag kan plaatselijk goed ontwikkeld zijn, met overwegend bladmossen.

OnderverdelingBewerken

In de associatie van schapengras en tijm worden drie sub-associaties onderscheiden.

Sub-associatie jasionetosum (14Bb1a)Bewerken

Deze subassociatie met zandblauwtje (Jasione montana) is typisch voor meer open vegetaties op zandige bodem, zoals stuifzanden, waarin naast zandblauwtje ook struikhei, topkapselmossen en eenjarige planten voorkomen, gemeenschappelijk met de vogelpootjes-associatie.

Festuco-Thymetum violetosum calaminariae Ass. van Schapegras en Tijm; subass. met Zinkviooltje

Sub-associatie anthoxanthetosum (14Bb1b)Bewerken

Een subassociatie met een meer gesloten vegetatie met gewoon reukgras als belangrijkste grassoort.

Sub-associatie violetosum calaminariae (14Bb1c)Bewerken

Een subassociatie die kenmerkend is voor zandbodems met zinksporen, typisch voor de vallei van de Geul in Zuid-Limburg en in het Belgische Kelmis en Blieberg. In deze vegetatie vinden we specialisten als het zinkviooltje, zinkboerenkers en het zinkschapengras, een zinkverdragende ondersoort van het genaald schapengras.

SoortensamenstellingBewerken

 
Grasklokje
 
Kleine tijm
 
Steenanjer
 
Gewoon biggenkruid
 
Geel walstro
 
Zandzegge
 
Gewoon struisgras
 
Duizendblad
 
Muizenoor
 
Smalle weegbree
 
Fijn schapengras
 
Gewoon haakmos

Deze associatie heeft als kensoorten het grasklokje, en soms de kleine tijm en de nog veel zeldzamere steenanjer, aangevuld met de orde- en klasse-kensoorten gewoon biggenkruid en geel walstro, en de begeleidende soorten duizendblad, muizenoor, smalle weegbree en schapenzuring. Opvallende soorten zijn nog kleine bevernel, grote tijm en knolboterbloem.

Verder zijn vooral grassen als gewoon struisgras, zandstruisgras, het naamgevende fijn schapengras, rood zwenkgras en gewoon reukgras, en grasachtige planten als zandzegge en gewone veldbies algemeen aanwezig.

In de moslaag bereiken het gewoon haakmos en het groot laddermos in deze gemeenschap hun hoogste presentie.

Boomlaag 
Geen soorten.
Struiklaag 
Geen soorten.
Kruidlaag 
Kensoort Diff.soort Presentie Nederlandse naam Wetenschappelijke naam Opmerking
kA >60% Grasklokje Campanula rotundifolia ook in kalkgrasland
kA >40% Kleine tijm Thymus serpyllum
kA >30% Steenanjer Dianthus deltoides
kO >50% Gewoon biggenkruid Hypochaeris radicata
kO >10% Hazenpootje Trifolium arvense
kO >10% Liggende klaver Trifolium campestre
kO <10% Klein timoteegras Phleum pratense subsp. serotinum
kO <10% Viltganzerik Potentilla argentea
kK >50% Geel walstro Galium verum
kK >40% Zandzegge Carex arenaria
kK >20% Vroege haver Aira preacox
kK >10% Kleine leeuwentand Leontodon saxatilis
kK >10% Zandhoornbloem Cerastium semidecandrum
>70% Gewoon struisgras Agrostis capillaris
>70% Duizendblad Achillea millefolium
>70% Muizenoor Hieracium pilosella
>70% Smalle weegbree Plantago lanceolata
>60% Fijn schapengras Festuca ovina subsp. tenuifolia
>60% Schapenzuring Rumex acetosella
>50% Gewone veldbies Luzula campestris
>40% Rood zwenkgras Festuca rubra
>40% Gewoon reukgras Anthoxanthum odoratum
>30% Akkerhoornbloem Cerastium arvense
dA >30% Kleine bevernel Pimpinella saxifraga t.o.v. duin-struisgras-associatie
dA >30% Zandstruisgras Agrostis vinealis t.o.v. duin-struisgras-associatie
>30% Veldbeemdgras Poa pratensis
>30% Veldzuring Rumex acetosa
>30% Struikhei Calluna vulgaris
>30% Grote tijm Thymus pulegioides
>20% Gewone rolklaver Lotus corniculatus
>20% Gestreepte witbol Holcus lanatus
>20% Tandjesgras Danthonia decumbens
>20% Witte klaver Trifolium repens
>20% Zandblauwtje Jasione montana
>20% Knolboterbloem Ranunculus bulbosus
>10% Knoopkruid Centaurea jacea
Moslaag 
Kensoort Diff.soort Presentie Nederlandse naam Wetenschappelijke naam
kK >10% Gewoon purpersteeltje Ceratodon purpureus
kK >10% Gewoon klauwtjesmos Hypnum cupressiforme
kK <10% Grijze bisschopsmuts Racomitrium canescens
kK <10% Klein leermos Peltigera rufescens
>40% Gewoon haakmos Rhytidiadelphus squarrosus
>30% Groot laddermos Pseudoscleropodium purum

Verspreiding en voorkomenBewerken

De associatie van schapengras en tijm komt voor in het noordwesten van Europa, van de laaglanden van België over Nederland tot in Noord-Duitsland, en in het heuvelland van Zuidwest-Duitsland.

In Nederland ligt het zwaartepunt in de duinen van het Pleistocene districten, met zeldzame uitlopers in de duinen, het rivierengebied en Zuid-Limburg.

In Vlaanderen vinden we de associatie van schapengras en tijm verspreid en lokaal terug, vooral in de zandstreek in West-Vlaanderen, in Vlaams Brabant en in de Voerstreek in Limburg. Elders gaat het meestal slechts om enkele wegbermen.

Bedreiging en beschermingBewerken

Deze vegetaties zijn omwille van de zwakke buffering van de grond en de meestal beperkte oppervlakte, zeer gevoelig voor vermesting en verzuring.