Hoofdmenu openen

GebeurtenissenBewerken

Reformatie
Europa
  • De Venetiaans-pauselijke alliantie groeit uit tot de Heilige Liga die Frankrijk in 1512 uit Italië verdrijft.
  • Echter, onenigheid over de verdeling van het veroverde gebied zorgt ervoor dat Venetië een alliantie aangaat met Frankrijk. Onder Frans I van Frankrijk, die ondertussen Lodewijk heeft opgevolgd, zullen de Fransen en Venetianen door hun overwinning in de Slag bij Marignano in 1515 het terrein heroveren dat ze hebben verloren. De verdragen van Noyon en Brussel zorgen ervoor dat de kaart van Italië weer die van de status quo van 1508 is.
  • Antoine Duprat, de eerste minister van de jonge koning Frans I van Frankrijk, wordt na de dood van zijn vrouw tot priester gewijd en is binnen een jaar kardinaal. Hij sluit met de paus het Concordaat van Bologna, dat de Franse koning het recht geeft bisschoppen te benoemen.
  • In Florence komen de Medici weer aan de macht.
  • De Franse stad Doornik wordt van 1513 tot 1519 door de Engelsen bezet.
  • Als de koning van Navarra Johan van Albret in 1512 een verdrag sluit met de Fransen, valt Ferdinand II van Aragon hem aan en met hulp van de Beaumonteses bezet hij Navarra. Een poging van Johan in 1516 om zijn land te heroveren wordt door de Spaanse regent kardinaal Cisneros met Franse steun verijdeld.
Azië
  • Selim de Barse, die in het Osmaanse Rijk aan de macht komt met behulp van de Janitsaren, is sultan van 1512 tot 1520. Er breekt in 1514 oorlog uit tussen de twee islamitische grootmachten, het Perzische Rijk van de Safaviden en het Osmaanse Rijk van de Turken. De laatsten weten de gemeenschappelijke grens een stuk naar het oosten te verschuiven.
  • Selim verovert verder Syrië, Palestina en Egypte, waar hij een eind maakt aan het sultanaat van de Mamlukken. Het Turkse grondgebied is in acht jaar verdrievoudigd.
  • De laatste kalief van Bagdad wordt gedwongen zijn waardigheid af te staan aan Selim, die nu immers de meeste moslims regeert.
Christendom
  • Het Vijfde Lateraans Concilie (1512 - 1517) te Rome wordt samengeroepen door paus Julius II, en door zijn opvolger paus Leo X bekrachtigd. De behandelde onderwerpen zijn de behoefte aan hervormingen van het kerkelijk bestuur, het ontstaan van een atheïstische filosofie, de wrijvingen tussen de bisschoppen en de kloosterorden.
  • In 1514 sterft de Utrechtse kluizenaar Suster Bertken. In de volgende jaren verschijnen twee boekjes van haar hand, beide van religieuze aard. Het ene, Het boecxken van dye passie bevat overwegingen in proza over het lijden van Christus. Het andere, Suster Bertkens boeck tractierende van desen puncten, bevat een aantal gebeden, een traktaat over de kerstnacht, een dialoog tussen de gelovige ziel en haar bruidegom Christus en ten slotte acht liederen. Het zijn deze liederen die Suster Bertken een plaatsje zullen bezorgen in de Nederlandse literatuurgeschiedenis.
Lage Landen
  • De Saksische Vete is een conflict tussen de Saksische hertog en stadhouder van Friesland Joris met de Baard en de Oost-Friese graaf Edzard in de jaren 1514-1517. Het gaat om de heerschappij over de Ommelanden en vooral de stad Groningen. De Saksische hertog beroept zich op de benoeming van keizerswege tot 'eeuwige gubernator over de Friese landen', de Oost-Friese graaf o.a. op zijn beschermheerschap van de stad Groningen. De twist leidt tot het beleg van Groningen in 1514, waarvan echter vooral Karel van Gelre en Friese vrijheidsstrijders profiteren.
  • De Saksische hertog Joris met de Baard verkoopt zijn rechten op de Friese landen aan de Habsburger Karel V. Het verzet van de Friezen hiertegen leidt tot een nieuwe Fries-Hollandse Oorlog, terwijl Grote Pier op eigen houtje verhaal gaat halen in West-Friesland.
  • 1512 - Huurlingen van de hertog van Gelre vallen de Lastage binnen, het gebied langs de Oude Waal, waar de Amsterdamse scheepsbouw en scheepsreparatie is geconcentreerd en dat tevens dienstdoet als laad- en losplaats en als winterhaven. De Lastage wordt door de Gelderse troepen verwoest, de schepen die er liggen worden in brand gestoken. de montelbaanstoren wordt in 1516 gebouwd als deel van de stadsverdediging, die na deze inval door troepen van de hertog van Gelre wordt aangelegd. Er wordt een brede verdedigingsgracht gegraven, de huidige Oudeschans, en met de grond die daarbij vrijkomt, legt men een wal aan. De kosten worden gedragen door de stadsbevolking, namelijk via een verhoging van de accijns op bier.
  • Maarten van Rossem verovert in 1514 Arnhem door zijn soldaten te verbergen in een wagen met hooi. In 1516 brandt hij dorpen in de Alblasserwaard plat, onder andere Bleskensgraaf. In deze fase van de Gelderse Oorlogen werkt hij samen met de Friese opstandelingenleiders Pier Gerlofs Donia (Grote Pier) en Wijerd Jelckama (Grote Wierd).
Scheepvaart en handel
Amerika
Kunst
Filosofie
Sociaal