Hoofdmenu openen

De VN-vredesmacht (Engels: United Nations Peacekeeping Forces) is een organisatie van de Verenigde Naties, die wordt ingezet voor vredesoperaties. Soldaten die lid zijn van deze vredesmacht worden blauwhelmen genoemd.

Nobelprijswinnaar  VN-vredesmacht
Sinds 1948
Noorse blauwhelm
Noorse blauwhelm
Nobelprijs Vrede
Jaar 1988
Voorganger(s) Óscar Arias
Opvolger(s) De veertiende dalai lama

GeschiedenisBewerken

De vredesmacht werd in 1948 opgericht, toen soldaten van de Verenigde Naties in het Midden-Oosten werden gelegerd om toezicht te houden op een overeenkomst tussen Israël en zijn buurlanden. Tijdens de Suezcrisis van 1956 kwam de Canadese diplomaat Lester Bowles Pearson met het idee dat de Verenigde Naties troepen zouden sturen om er zeker van te zijn dat alle partijen zich zouden houden aan het staakt-het-vuren dat in 1957 werd ingesteld. Aanvankelijk wilde hij alleen Canadese soldaten sturen, maar dit plan werd met argwaan ontvangen. De uiteindelijke legermacht die werd gestuurd bestond uit soldaten van meerdere VN-landen.

MissiesBewerken

 
Missies van de VN-vredesmacht wereldwijd. Donkerblauw: lopend. Lichtblauw: beëindigd

Initiatieven voor vredesoperaties door de VN-vredesmacht verschillen van kleine, diplomatieke of politieke delegaties tot grote mobilisaties van vredestroepen. In totaal zijn er 69 missies van de vredesmacht geweest. 130 landen hebben in deze periode vredestroepen geleverd, waarvan 89 ook nog in 2003. Canada en Fiji hebben vrijwel van elke vredesmacht deel uitgemaakt. Het is de VN Veiligheidsraad die besluit om een vredesoperatie uit te voeren. Aanvankelijk hield de vredesmacht zich vooral bezig met conflicten tussen landen, maar tegenwoordig kan de vredesmacht ook ingrijpen bij een burgeroorlog of ander conflict binnen een land.

De eerste soldaat die tijdens een VN-operatie om het leven kwam was de Fransman René de Labarrière. Sindsdien zijn een totaal van 1800 soldaten uit 100 landen gedood tijdens het dienen in de vredesmacht. Dertig procent van deze fatale gebeurtenissen in de eerste 55 jaar van de VN-vredesoperaties, vonden plaats in de jaren 1993 tot en met 1995.

Behalve het stoppen van conflicten, probeert de VN-vredesmacht ook te voorkomen dat gespannen situaties escaleren tot vuurgevechten. Tevens helpen ze bij de wederopbouw van een door oorlog verscheurd gebied. Dit wordt "peacebuilding" genoemd. Hierbij gaat aandacht naar de heropbouw van de burgerlijke maatschappij en een minimaal herstel van de sociale cohesie, noodzakelijke voorwaarden voor een duurzame vrede. Kernbegrippen in deze denkoefening zijn dan ook "institution building", "réhabilitation socio-économique" en "justice transitionnelle".

De VN-vredesmacht wordt over het algemeen alleen ingezet indien beide partijen van een conflict hun aanwezigheid accepteren. De troepen die deelnemen zijn onder te verdelen in twee soorten: observators en militairen. De observators zijn ongewapend. De militaire troepen mogen hun wapens alleen ter zelfverdediging gebruiken.

Huidige missiesBewerken

Start missie Naam missie Afkorting Locatie Conflict
1948 United Nations Truce Supervision Organization UNTSO Midden-Oosten Monitort brandhaarden en ondersteunt UNDOF en UNIFIL
1949 United Nations Military Observer Group in India and Pakistan UNMOGIP   India

  Pakistan

Kasjmirconflict
1964 United Nations Peacekeeping Force in Cyprus UNFICYP   Cyprus Conflict om Cyprus
1974 United Nations Disengagement Observer Force UNDOF   Israël

  Syrië

Conflict om de Golanhoogten
1978 United Nations Interim Force in Lebanon UNIFIL   Libanon Invasie door Israël en Israëlisch-Libanese Oorlog
1991 United Nations Mission for the Referendum in Western Sahara (territory of Morocco) MINURSO   Westelijke Sahara Marokkaanse strijd tegen de Polisario
1999 United Nations Interim Administration Mission in Kosovo UNMIK   Servië Kosovo-oorlog
2003 United Nations Assistance Mission in Afghanistan UNAMA   Afghanistan Oorlog in Afghanistan
2003 United Nations Mission in Liberia UNMIL   Liberia Burgeroorlog in Liberia
2004 United Nations Operation in Côte d'Ivoire UNOCI   Ivoorkust Burgeroorlog in Ivoorkust
2004 United Nations Stabilization Mission in Haiti MINUSTAH   Haïti Rebellie op Haïti (2004)
2005 United Nations Mission in the Sudan UNMIS   Soedan Burgeroorlog in Soedan
2006 United Nations Integrated Mission in Timor-Leste UNMIT   Oost-Timor Crisis op Oost-Timor (2006)
2007 United Nations/African Union Mission in Darfur UNAMID   Soedan Conflict in Darfoer
2010 United Nations Organization Stabilization Mission in the Democratic Republic of the Congo MONUSCO   Congo-Kinshasa Tweede Congo-oorlog

Missies in het verledenBewerken

Data van missie Naam van missie Afkorting Locatie Conflict
1960–1964 United Nations Operation in the Congo ONUC   Congo-Leopoldstad Congocrisis
1988–1991 United Nations Angola Verification Mission I UNAVEM I   Angola Angolese Burgeroorlog
1989–1990 United Nations Transition Assistance Group UNTAG   Zuidwest-Afrika Onafhankelijksheidoorlog Namibië
1991–1995 United Nations Angola Verification Mission II UNAVEM II   Angola Angolese Burgeroorlog
1992–1994 United Nations Operation in Mozambique ONUMOZ   Mozambique Burgeroorlog in Mozambique
1992–1993 United Nations Operation in Somalia I UNOSOM I   Somalië Burgeroorlog in Somalië
1993–1997 United Nations Observer Mission in Liberia UNOMIL   Liberia Eerste Liberiaanse Burgeroorlog
1993–1994 United Nations Observer Mission Uganda-Rwanda UNOMUR   Rwanda

  Oeganda

Burgeroorlog in Rwanda
1993–1996 United Nations Assistance Mission for Rwanda UNAMIR   Rwanda Burgeroorlog in Rwanda
1993–1995 United Nations Operation in Somalia II UNOSOM II   Somalië Burgeroorlog in Somalië
1994 United Nations Aouzou Strip Observer Group UNASOG   Tsjaad

  Libië

Grensgeschil Libië-Tsjaad (Aouzou Strip)
1995–1997 United Nations Angola Verification Mission III UNAVEM III   Angola Angolese Burgeroorlog
1997–1999 United Nations Observer Mission in Angola MONUA   Angola Angolese Burgeroorlog
1998–1999 United Nations Observer Mission in Sierra Leone UNOMSIL   Sierra Leone Burgeroorlog Sierra Leone
1998–2000 United Nations Mission in the Central African Republic MINURCA   Centraal-Afrikaanse Republiek Conflict in de Centraal-Afrikaanse Republiek
1999–2005 United Nations Mission in Sierra Leone UNAMSIL   Sierra Leone Burgeroorlog Sierra Leone
2000–2008 United Nations Mission in Ethiopia and Eritrea UNMEE   Eritrea

  Ethiopië

Oorlog tussen Eritrea en Ethiopië
2004–2007 United Nations Operation in Burundi ONUB   Burundi Burgeroorlog in Burundi
1999–2010 United Nations Organization Mission in the Democratic Republic of the Congo MONUC   Congo-Kinshasa Tweede Congo-oorlog
2007–2010 United Nations Mission in the Central African Republic and Chad MINURCAT   Tsjaad
  Centraal-Afrikaanse Republiek
Darfur conflict en Tsjadische burgeroorlog (2005-heden)
1965–1966 Mission of the Representative of the Secretary-General in the Dominican Republic DOMREP   Dominicaanse Republiek Amerikaanse bezetting van de Dominicaanse Republiek
1989–1992 United Nations Observer Group in Central America ONUCA   Costa Rica

  El Salvador
  Guatemala
  Honduras
  Nicaragua

Burgeroorlog in Nicaragua
1991–1995 United Nations Observer Mission in El Salvador ONUSAL   El Salvador Burgeroorlog in El Salvador
1993–1996 United Nations Mission in Haiti UNMIH   Haïti Coup van 1991 en militaire overheersing van Haïti
1996–1997 United Nations Support Mission in Haiti UNSMIH   Haïti Stabilisatie van Haïti's nieuwe democratie
1997 United Nations Verification Mission in Guatemala MINUGUA   Guatemala Burgeroorlog in Guatemala
1997 United Nations Transition Mission in Haiti UNTMIH   Haïti Trainen van de Haïtiaanse Nationale Politie
1997–2000 United Nations Civilian Police Mission in Haiti MIPONUH   Haïti Trainen van de Haïtiaanse Nationale Politie
2000–2001 United Nations General Assembly International Civilian Support Mission in Haiti MICAH   Haïti Trainen van de Haïtiaanse Nationale Politie
1962–1963 United Nations Security Force in West New Guinea UNSF   Indonesië Indonesische overname van West Nieuw-Guinea van kolonisator Nederland
1965–1966 United Nations India-Pakistan Observation Mission UNIPOM   India

  Pakistan

Oorlog tussen Pakistan en India in 1965
1988–1990 United Nations Good Offices Mission in Afghanistan and Pakistan UNGOMAP   Afghanistan

  Pakistan

Afghaanse Oorlog (1979-1989)
1991–1992 United Nations Advance Mission in Cambodia UNAMIC   Cambodja Vietnamese bezetting van Cambodja (1979-1989)
1992–1993 United Nations Transitional Authority in Cambodia UNTAC   Cambodja Vietnamese bezetting van Cambodja (1979-1989)
1994–2000 United Nations Mission of Observers in Tajikistan UNMOT   Tadzjikistan Burgeroorlog Tajikistan
1999 United Nations Mission in East Timor UNAMET   Oost-Timor Indonesische bezetting van Oost-Timor
1999–2002 The United Nations Transitional Administration in East Timor UNTAET   Oost-Timor Indonesische bezetting van Oost-Timor
2002–2005 United Nations Mission of Support in East Timor UNMISET   Oost-Timor Indonesische bezetting van Oost-Timor
1992–1995 United Nations Protection Force UNPROFOR   Bosnië en Herzegovina

  Kroatië
  Macedonië
  Joegoslavië

Bosnische Oorlog
1993–2009 United Nations Observer Mission in Georgia UNOMIG   Georgië Georgisch-Abchazisch conflict
1994–1996 United Nations Confidence Restoration Operation UNCRO   Kroatië Kroatische Onafhankelijkheidsoorlog
1995–2002 United Nations Mission in Bosnia and Herzegovina UNMIBH   Bosnië en Herzegovina Bosnische Oorlog
1995–1999 United Nations Preventive Deployment Force UNPREDEP   Macedonië Bosnische Oorlog
1996–1998 United Nations Transitional Authority in Eastern Slavonia, Baranja and Western Sirmium UNTAES   Kroatië Kroatische Onafhankelijkheidsoorlog
1996–2002 United Nations Mission of Observers in Prevlaka UNMOP   Kroatië

  Joegoslavië

Conflict Joegoslavië en Kroatië over Prevlaka
1998 United Nations Civilian Police Support Group UNPSG   Kroatië Kroatische Onafhankelijkheidsoorlog
1956–1967 First United Nations Emergency Force UNEF I   Egypte

  Israël

Suezcrisis, Zesdaagse Oorlog
1958 United Nations Observation Group in Lebanon UNOGIL   Libanon Libanoncrisis (1958)
1963–1964 United Nations Yemen Observation Mission UNYOM   Jemen Burgeroorlog in Jemen
1973–1979 Second United Nations Emergency Force UNEF II   Egypte

  Israël

Jom Kipoeroorlog
1988–1991 United Nations Iran-Iraq Military Observer Group UNIIMOG   Iran

  Irak

Oorlog Iran-Irak
1991–2003 United Nations Iraq-Kuwait Observation Mission UNIKOM   Irak

  Koeweit

Golfoorlog

OnderscheidingenBewerken

In 1988 werd de Nobelprijs voor de Vrede toegekend aan de vredesmacht.

De Vredesoperatie van de VN onder leiding van Javier Pérez de Cuéllar werden in 1988 beloond met de Olof Palme-prijs. Na 1988 brak er een oorlog uit tussen Israël en het Midden-Oosten.

Winnaars van de Nobelprijs voor de Vrede

1901: Dunant, Passy · 1902: Ducommun, Gobat · 1903: Cremer · 1904: Institut de Droit International · 1905: Von Suttner · 1906: Roosevelt · 1907: Moneta, Renault · 1908: Arnoldson, Bajer · 1909: Beernaert, Balluet d'Estournelles de Constant · 1910: IPB · 1911: Asser, Fried · 1912: Root · 1913: La Fontaine · 1917: ICRC · 1919: Wilson · 1920: Bourgeois · 1921: Branting, Lange · 1922: Nansen · 1925: Chamberlain, Dawes · 1926: Briand, Stresemann · 1927: Buisson, Quidde · 1929: Kellogg · 1930: Söderblom · 1931: Addams, Butler · 1933: Angell · 1934: Henderson · 1935: Von Ossietzky · 1936: Lamas · 1937: Cecil · 1938: Office international Nansen pour les réfugiés · 1944: ICRC · 1945: Hull · 1946: Balch, Mott · 1947: Friends Service Council, American Friends Service Committee · 1949: Orr · 1950: Bunche · 1951: Jouhaux · 1952: Schweitzer · 1953: Marshall · 1954: Bureau van de Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen · 1957: Pearson · 1958: Pire · 1959: Noel-Baker · 1960: Luthuli · 1961: Hammarskjöld · 1962: Pauling · 1963: ICRC, IFRC · 1964: King · 1965: UNICEF · 1968: Cassin · 1969: Internationale Arbeidsorganisatie · 1970: Borlaug · 1971: Brandt · 1973: Kissinger, Lê Đức Thọ · 1974: MacBride, Satō · 1975: Sacharov · 1976: Williams, Corrigan · 1977: Amnesty International · 1978: Sadat, Begin · 1979: Moeder Teresa · 1980: Esquivel · 1981: Bureau van de Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen · 1982: Myrdal, Robles · 1983: Wałęsa · 1984: Tutu · 1985: IPPNW · 1986: Wiesel · 1987: Arias · 1988: VN-vredesmacht · 1989: Gyatso · 1990: Gorbatsjov · 1991: Suu Kyi · 1992: Menchú · 1993: Mandela, De Klerk · 1994: Arafat, Peres, Rabin · 1995: Rotblat, Pugwash Conferences on Science and World Affairs · 1996: Ximenes Belo, Ramos-Horta · 1997: ICBL, Williams · 1998: Hume, Trimble · 1999: AzG · 2000: Dae-jung · 2001: VN, Annan · 2002: Carter · 2003: Ebadi · 2004: Maathai · 2005: IAEA, El-Baradei · 2006: Grameen Bank, Yunus · 2007: Gore, IPCC · 2008: Ahtisaari · 2009: Obama · 2010: Liu · 2011: Johnson Sirleaf, Gbowee, Karman · 2012: Europese Unie · 2013: OPCW · 2014: Satyarthi, Yousafzai · 2015: Kwartet voor Nationale Dialoog in Tunesië · 2016: Santos · 2017: ICAN · 2018: Mukwege, Murad Basee