Kosovo-oorlog

gewapend conflict op de Balkan

De Kosovo-oorlog (1998-1999) was een gewapend conflict op de Balkan in de destijds autonome provincie Kosovo van de Republiek Servië in de Federale Republiek Joegoslavië tussen de Joegoslavische strijdkrachten en de Albanese guerrillaorganisatie UÇK. In 1999 intervenieerde de NAVO in het conflict.

Kosovo-oorlog
Onderdeel van Oorlogen in Joegoslavië
Kosovo-oorlog
Datum 28 februari 1998 - 11 juni 1999
Locatie Kosovo (destijds Servië, FR Joegoslavië Flag of Serbia and Montenegro (1992–2006).svg)
Resultaat Vredesakkoord van Kumanovo:
• Terugtrekking Joegoslavisch leger,
• Kosovo komt onder internationaal bestuur.
Territoriale
veranderingen
geen, Joegoslavië verliest echter wel het gezag over de provincie (Resolutie 1244)
Strijdende partijen
Flag of Serbia and Montenegro (1992–2006).svg FR Joegoslavië
Flag of Serbia (1992–2004).svg Servië
Gesteund door
Vlag van Rusland Rusland (vrijwilligers)[1]
Kosovo Liberation Army UÇK
Gesteund door
Vlag van Albanië Albanië
Flag of NATO.svg NAVO
Leiders en commandanten
Flag of Serbia and Montenegro (1992–2006).svg Slobodan Milošević
Flag of Serbia and Montenegro (1992–2006).svg Dragoljub Ojdanić
Flag of Serbia and Montenegro (1992–2006).svg Vlastimir Đorđević
Flag of Serbia and Montenegro (1992–2006).svg Vladimir Lazarević
Flag of Serbia and Montenegro (1992–2006).svg Nebojša Pavković
Flag of Serbia and Montenegro (1992–2006).svg Sreten Lukić
Flag of Serbia and Montenegro (1992–2006).svg Goran Radosavljević
Kosovo Liberation Army Adem Jashari
Kosovo Liberation Army Hashim Thaçi
Kosovo Liberation Army Agim Çeku
Kosovo Liberation Army Ramush Haradinaj
Kosovo Liberation Army Sylejman Selimi
Kosovo Liberation Army Zahir Pajaziti
Kosovo Liberation Army Agim Ramadani

Flag of NATO.svg Wesley Clark
Troepensterkte
Flag of Serbia (1992–2004).svg Serviërs

• Totale schatting 100.000 Joegoslavische soldaten inclusief politieagenten,
• Diverse Servische paramilitaire eenheden,
• Steun van Russische vrijwilligers.

Vlag van Albanië Albanezen

• 20.000 tot 45.000[2][3] UÇK-guerrilla's,
• Meerdere deelnamen vanuit het Albanees leger,
• Steun van NAVO.

Verliezen
Flag of Serbia (1992–2004).svg 1000+ gesneuvelde soldaten Vlag van Albanië 1500+ gesneuvelde soldaten
10.000+ burgerslachtoffers,
800.000 tot 1.000.000 vluchtelingen. (Albanezen, Serviërs en Roma)[4][5]

De oorlog bestond uit drie fases:

  1. 1998-1999: gevechten tussen het Joegoslavisch leger en het Albanese UÇK.
  2. 1999: Bombardementen en luchtaanvallen op Servië door NAVO-vliegtuigen tussen 24 maart en 10 juni.
  3. 1999-2000: Massale asielstroom vanuit Kosovo naar het westen, hoofdzakelijk etnische Albanezen, Serviërs en Roma.

Het conflictBewerken

  Zie Servisch-Albanese betrekkingen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De oorlog in Kosovo was het gevolg van de opgelopen spanning tussen etnische Albanezen en de Servische autoriteiten in de toenmalige Servische provincie Kosovo van het voormalige Joegoslavië.

Al in 1981 vormde een studentenprotest in Pristina de eerste barst die zou leiden tot het uiteenvallen van Joegoslavië. Het protest was aanvankelijk tegen het slechte eten in de universiteitskantine maar groeide uit tot een protest voor meer autonomie. In 1985 vond een incident plaats waarbij een Servische boer beweerde door twee Albanezen zwaar te zijn mishandeld, wat nadien betwijfeld werd. maar in de destijdse gespannen sfeer de wederzijdse anomisiteit aanwakkerde. De Albanese meerderheid in Kosovo voelde zich al lange tijd onderdrukt door de Joegoslavische regering, wat vergergerde toen deze onder leiding van de Serviër Slobodan Milošević die in 1989 de autonome status van de provincie introk[6]. Ook een toespraak van Milošević ter plekke ter gelegenheid van de herdenking van de Slag op het Merelveld wakkerde de spanning verder aan.

De Albanezen riepen in 1991 de provincie hierna uit tot een onafhankelijke staat maar deze werd internationaal alleen erkend door Albanië. Het Albanese verzet tegen de Servisch-nationalistische regering van Joegoslavië organiseerde zich onder leiding van Ibrahim Rugova ondergronds. Er ontstond een schaduwsamenleving die onafhankelijk was van de "bovengrondse" door de Serviërs geleide samenleving. De Albanese schaduwsamenleving in Kosovo kende een eigen regering en parlement, een universiteit, scholen, ziekenhuizen en zelfs een systeem van sociale zorg. Dit werd gefinancierd door middel van een eigen belastingstelsel en met behulp van Albanezen die in het buitenland werkten (de Albanese diaspora).

De Servisch-nationalistische koers van de regering van Milošević zorgde ervoor dat in andere deelstaten van Joegoslavië de steun voor onafhankelijkheid groeide. Milošević reageerde met verdere repressie. De onafhankelijkheidsverklaringen van achtereenvolgens Slovenië, Kroatië, Bosnië en (Noord-)Macedonië leidden tot oorlog en het uiteenvallen van Joegoslavië in de jaren 90. Montenegro splitste zich later af van Servië. Tijdens de oorlogen in de buurlanden was er vanuit de internationale gemeenschap aanvankelijk weinig aandacht voor de onderdrukking van de Albanezen in Kosovo. Binnen Servië was sprake van twee provincies met beperkte autonomie: Vojvodina (met onder meer een belangrijke Hongaarse minderheid) en Kosovo (met een belangrijke Albanese meerderheid).

In 1997 zag Milošević zijn positie bedreigd door de oppositie. De economische misère van de oorlog was verergerd door een internationale boycot. Grootschalige corruptie en misdaad hadden de meeste Serviërs van hem vervreemd. Milošević reageerde opnieuw door het nationalisme aan te wakkeren, ditmaal gericht tegen de Albanezen in Kosovo. Tegelijkertijd radicaliseerde een deel van de Albanese bevolking, die aanvoerde dat acht jaar van vreedzaam verzet geen enkel resultaat en geen enkele verbetering had opgeleverd. Zij richtten in februari 1996 het Kosovaarse Bevrijdingsleger (UÇK) op, dat brak met het pacifisme van Rugova en dat de wapens opnam tegen de Serviërs. Er volgden aanslagen op Servische militaire doelen (legerkazernes en politieposten) en op Albanezen die van collaboratie werden verdacht. Dit was de eerste fase van de Kosovo-oorlog.

In februari 1998 antwoordde Belgrado op de aanvallen van het UÇK met een groot militair offensief om het UÇK uit te schakelen. Servische militaire en paramilitaire eenheden trokken Kosovo binnen. Het Servische offensief richtte zich niet alleen op de uitschakeling van het UÇK; ook de burgerbevolking moest het ontgelden. De Verenigde Staten bestempelden het UÇK aanvankelijk als terroristische organisatie, maar veranderden hun standpunt wegens Milošević' harde optreden. Samen met NAVO steunden de VS op allerlei manieren (diplomatiek en door wapensmokkel) de strijd van het UÇK. De Serviërs werden beschuldigd van etnische zuivering en de internationale gemeenschap greep in. Men probeerde Milošević eerst via diplomatieke wegen tot andere gedachten te brengen.

 
Verwoesting in Kosovo, 1999
 
De stad Novi Sad gedurende de luchtaanvallen op Servië, 1999

In oktober 1998 werd er een akkoord bereikt, dat echter direct daarna werd geschonden. Er volgde een Kosovo-conferentie in het Franse Rambouillet in februari 1999. Hier ontstond het plan om Kosovo voor een periode van drie jaar zelfbestuur te verlenen, maar geen onafhankelijkheid. De Kosovaren tekenden het plan in maart 1999, op een vervolgconferentie in Parijs. Omdat het plan ook een NAVO-troepenmacht in Kosovo inhield bleven de Serviërs weigeren; de bezetting van Servisch grondgebied door buitenlandse troepen achtten ze onaanvaardbaar. Ook na dreiging met NAVO-luchtaanvallen ging Servië niet akkoord.

Eind maart volgden die luchtaanvallen, waarvoor overigens niet de toestemming van de VN-veiligheidsraad was gevraagd. De doelen van de luchtaanvallen waren zowel militair als civiel: bruggen, spoorlijnen, chemische fabrieken en zelfs een televisiezender in Belgrado werden door NAVO-vliegtuigen gericht bestookt en verwoest. Ook de Chinese ambassade in Belgrado werd geraakt, wat tot een diplomatiek incident leidde. Na 78 dagen van bombardementen op Servische doelen in heel Servië, Montenegro en Kosovo tekende Belgrado de Overeenkomst van Kumanovo, waarmee de terugtrekking van het Servische leger en de Servische politie uit Kosovo een feit werd.

OorlogsmisdadenBewerken

 
Servische generaal Vlastimir Đorđević; veroordeeld tot 27 jaar celstraf.

Joegoslavische oorlogsmisdadenBewerken

  Zie Joegoslavietribunaal voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Tijdens de oorlog gebruikten het Joegoslavisch leger en het Servisch politiekorps buitensporig geweld tegen de Albanese bevolking, dit resulteerde in de dood van meer dan 8.000 Albanese burgers en honderdduizenden vluchtelingen.[7] Toenmalig president Slobodan Milošević werd verdacht van oorlogsmisdaden, maar tijdens de lopende rechtzaak overleed hij in maart 2006 in zijn cel. De commandanten van de Servische troepen kregen eveneens veroordelingen.

De volgende 7 personen werden aangeklaagd voor het tribunaal:[8]

Albanese oorlogsmisdadenBewerken

Uit een onderzoek namens de Europese Unie kwam in juli 2014 naar voren dat leden van het UÇK zich schuldig hadden gemaakt aan ontvoering, marteling, moord en andere oorlogsmisdaden op de Servische en Roma bevolking en op Albanezen die verdacht werden van collaboratie.[9] Zo'n 2.500 Servische en niet-Albanese burgers, hoofdzakelijk Roma's, zouden tijdens de oorlog omgebracht zijn.[10]

De volgende 10 personen werden aangeklaagd voor het Joegoslaviëtribunaal:

  Zie Kosovotribunaal voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In 2015 is een tribunaal opgezet om tijdens de Kosovo-oorlog gepleegde misdaden tegen de menselijkheid, oorlogsmisdrijven en Kosovaarse misdrijven te vervolgen en berechten. Het Kosovotribunaal (KSC) is gevestigd in de Nederlandse stad Den Haag, bestaat uit een selectie van internationale rechters en past een mix van Kosovaars recht en internationaal (gewoonte)recht toe.

De volgende acht personen zijn aangeklaagd voor het tribunaal:[11]

Lopend onderzoek bezig naar:[12]

Zie de categorie Kosovo War van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.