Shinkansen

Treinsoort in Japan
Shinkansen serie E5

De Shinkansen (Japans: 新幹線) is een netwerk van hogesnelheidslijnen in Japan. Deze worden soms ook wel de Kogeltreinen genoemd. Dit netwerk staat buiten Japan vooral bekend om haar snelheid maar wordt ook bewonderd vanwege haar veiligheid en stiptheid.[1] De Shinkansen rijden op aparte lijnen waardoor ze geen last hebben van andere treinen en worden geëxploiteerd door de vijf maatschappijen van de Japan Railways-groep (JR), de geprivatiseerde nationale spoorwegmaatschappij van Japan.

Op twee lijnen wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende soorten diensten. De Nozomi stopt alleen op de grootste stations, de Hikari stopt op meer stations en de Kodama is de langzaamste dienst die op alle stations stopt. Naast de gewone Shinkansenroutes zijn er ook twee lijnen die de Mini-Shinkansen worden genoemd en die wel het spoor delen met andere treinen.

NaamgevingBewerken

Shinkansen (新 幹線) betekent in het Japans nieuwe hoofdlijn. Deze term wordt zowel voor de treinen als de spoorlijnen gebruikt. In het Engels wordt de trein ook wel Bullet train (弾 丸 列車, dangan ressha, kogeltrein) genoemd. Deze term stamt uit 1939, toen het allereerste idee voor de Shinkansen ontstond, maar wordt inmiddels haast niet meer gebruikt.

De officiële Engelstatige naam is Superexpress (超 特急, chō-tokkyū) die ook in bewegwijzering en aankondigingen wordt gebruikt. Deze naam werd tot 1972 uitsluitend voor de Hikaritreinen op de Tōkaidō Shinkansen gevoerd.

GeschiedenisBewerken

 
Shinkansen serie 0, het oudste model, met ronde neus.

Japan was het eerste land ter wereld dat zich toelegde op de bouw van hogesnelheidslijnen. Dit gebeurde in de naoorlogse periode waar men er in de meeste landen vanuit ging dat de spoorwegen hun beste tijd gehad hadden en de concurrentie van de auto en het vliegtuig zouden gaan verliezen. Juist in deze tijd startten de Japanse spoorwegen met een ambitieus project.[2]

De reeds bestaande spoorwegen in het land hadden vanwege de vele bergen een spoorwijdte van 1067 millimeter (Kaapspoor). Dit smalspoor is echter niet geschikt voor hoge snelheden en dit maakte de noodzaak van een nieuw en snel spoorwegnet in Japan veel groter dan in andere landen. Voor de Shinkansen werd voor normaalspoor gekozen, dat een spoorwijdte van 1435 millimeter heeft. Het eerste traject zou van Tokio naar Osaka lopen. Er werd een nieuwe route aangelegd met een lengte van 515.4 kilometer, dat wijde bochten zou krijgen waarvoor de nodige tunnels en bruggen moesten worden aangelegd. Spoorwegovergangen werden weggelaten (het verkeer ging er onderdoor of overheen) en de rails werden aan elkaar gelast op een manier dat er zo weinig mogelijk vibraties zouden ontstaan. Het project kreeg veel kritiek en zou uiteindelijk twee keer zo duur worden dan begroot. De twee leidende figuren achter het project, de hoofdingenieur Hideo Shima en de president van de spoorwegmaatschappij Shinji Sogō, voelden zich genoodzaakt om op te stappen. Echter toen de lijn in 1964 in gebruik werd genomen sloeg de publieke opinie over in enthousiasme.[2]

De eerste lijn, tussen Tokio, Nagoya en Osaka, die de Tōkaidō-express gedoopt werd, werd in gebruik genomen in hetzelfde jaar waarin de Olympische Zomerspelen in Tokio (1964) werden gehouden. In eerste instantie reden de treinen met 200 kilometer per uur, wat ongekend was in die tijd. Later werd de dienstsnelheid verhoogd naar 220 kilometer per uur. Na het succes van de eerste lijn werden meer lijnen aangelegd.

Na 2010 wordt er ook daadwerkelijk op sommige lijnen 300 kilometer per uur gereden. Daarmee is de shinkansentrein iets minder snel dan de ICE en TGV die beiden op de LGV Est in Frankrijk 320 kilometer per uur rijden. Intussen wordt er gewerkt aan een maglevversie van de Shinkansen die mogelijk vanaf 2027 het traject Tokio - Osaka met zo'n 500 km/u zal gaan afleggen.

Stiptheid en veiligheidBewerken

 
Een Gele Dokter. Gebaseerd op de Shinkansen N700

De Shinkansen staat internationaal bekend om de stiptheid en de frequentie waarmee de dienstregeling wordt uitgevoerd. De gemiddelde vertraging per trein per jaar is minder dan een minuut.[3][4] In de spits rijden er tussen Tokio en Osaka dertien treinen per uur.

Vanwege de snelheid werden de seinen voor de machinisten moeilijk leesbaar. Daarom werd vanaf het begin gebruik gemaakt van centrale verkeersleiding. Hierdoor krijgt de machinist van afstand door wat de afstand tot de voorganger is en kan deze hierop anticiperen. Later kwam er een systeem waarbij de snelheid automatisch gereguleerd wordt aan de hand van de voorgaande trein, waardoor vertragingen makkelijker ingelopen kunnen worden.[1]

Het spoor wordt gecontroleerd met speciale diagnostische treinen. Deze zien er ongeveer hetzelfde uit, maar zijn korter en uitgevoerd in geel. Ze worden ook wel de Gele dokters genoemd.

Japan staat bekend om haar aardbevingen. Langs de route zijn sensoren geplaatst die, zodra ze een aardbeving detecteren, de stroom laten uitvallen waarna automatisch de noodrem in de treinen wordt ingeschakeld.[1] Tijdens een aardbeving op 23 oktober 2004 is een Shinkansentrein ontspoord, wat de eerste ontsporing was in de veertigjarige geschiedenis van de Shinkansen. Hierbij vielen geen doden. Ook in 2013 ontspoorde er een trein met geen gewonden als gevolg, waardoor er in de ondertussen ruim vijftigjarige geschiedenis van de Shinkansen nog nooit een dodelijk ongeval is voorgekomen.

TreinenBewerken

 
Zeven modellen Shinkansen van JR East. V.l.n.r.: E5, 200, E4 (dubbeldekker), E2, E3, E926 & E1 (dubbeldekker).

De treinen zijn gewoonlijk lang met treinstellen van tot wel 16 wagens. Het oorspronkelijke model, de 0 Series Shinkansen die vanaf 1963 gebouwd werd, zou men nog tot 1986 blijven bouwen, met de nodige aanpassingen naarmate de jaren verstreken. De laatste serie 0 werd in 2008 uit de running genomen. De treinen hadden al vanaf het begin meerdere motoren verdeeld over de trein, in tegenstelling tot het eerdere gebruik om één motor aan de voorkant te plaatsen. De Shinkansen konden hierdoor doorrijden als een of meerdere motoren uitvielen. De verdeling van de motoren zorgen ook voor het soepeler nemen van hellingen.[1] In de tussentijd zijn er nieuwe modellen bijgekomen waarbij veel aandacht is besteed aan de aerodynamica, wat terug te zien is in de bijzondere ontwerpen. Dit werd niet alleen voor de snelheid gedaan, want bij hoge snelheden waren ook knallen te horen wanneer een trein een tunnel inreed. Met de betere stroomlijn werd de luchtdruk verminderd waarmee ook de geluidsoverlast afnam. Om de treinen lichter te maken werd voor aluminium gekozen en na verloop van tijd stapte men over naar motoren op wisselstroom in plaats van gelijkstroom. In 1991 werd een record gevestigd van 325,7 km per uur.[1]

De Shinkansen worden ook als exportproduct gezien. De Taiwan High Speed Rail zou oorspronkelijk ontwikkeld worden door een Duits-Frans consortium maar na de treinramp bij Eschede in 1998 werd gekozen voor de THSR 700T, een variant van de Shinkansen. De China Railway CRH2 is een in licentie gebouwde versie van de Shinkansen. In een aantal landen, waaronder de Verenigde Staten wordt gesproken over het aanschaffen van treinen en de bijbehorende technologie van de Shinkansen.[1]

Lijnen in JapanBewerken

 
Kaart van de lijnen

De belangrijkste Shinkansen-spoorlijnen zijn

Lijn Beginpunt Eindpunt Lengte Uitbater Opening
Tōkaidō Shinkansen Tokio Shin-Ōsaka 515,4 km JR Central 1964
Sanyō Shinkansen Shin-Ōsaka Hakata 553,7 km JR West 1972-1975
Tōhoku Shinkansen Tokio Shin-Aomori 674,9 km JR East 1982-2010
Jōetsu Shinkansen Ōmiya Niigata 269,5 km 1982
Hokuriku Shinkansen Takasaki Kanazawa 345,4 km 1997-2015
Kyūshū Shinkansen Hakata Kagoshima-Chūō 256,8 km JR Kyūshū 2004-2011
Hokkaidō Shinkansen Shin-Aomori Shin-Hakodate 148,9 km JR Hokkaido 2016

Twee lijnen, die bekendstaan als Mini-Shinkansen (ミニ新幹線) zijn gebouwd door bestaande spoorlijnen op te waarderen:

De volgense Shinkansen lijnen zijn in ontwikkeling:

De meeste Shinkansen-spoorlijnen die voorgesteld werden tijdens de toptijd in de jaren '70 van de twintigste eeuw, zijn voor onbepaalde tijd uitgesteld. Dit betreft onder andere een verbinding met Shikoku over de Honshu-Shikoku-brug, een verbinding vanaf Tokio naar het nieuwe internationale vliegveld. Aan de route die de hele westkust van Honshu zal bestrijken, vooral aan het traject Niigata/Shin-Osaka, wordt gewerkt.

GalerijBewerken

Externe linksBewerken

  Mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Shinkansen op Wikimedia Commons.