Hoofdmenu openen

Paardenstaart (geslacht)

geslacht uit de paardenstaartenfamilie (Equisetaceae)
(Doorverwezen vanaf Paardenstaart (plant))

Paardenstaart (Equisetum) is het enige geslacht binnen de paardenstaartenfamilie (Equisetaceae). Het geslacht telt onder andere een aantal onkruiden.

Paardenstaart
Heermoes (Equisetum arvense)
Heermoes (Equisetum arvense)
Taxonomische indeling
Rijk:Plantae (Planten)
Stam:Embryophyta (Landplanten)
Clade:Tracheophyta
Clade:Euphyllophyta
Clade:Monilophyta
Klasse:Equisetopsida
Orde:Equisetales
Familie:Equisetaceae (Paardenstaartenfamilie)
Geslacht
Equisetum
L. (1753)
Afbeeldingen Paardenstaart op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Paardenstaart op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie

De botanische naam Equisetum is afgeleid uit het Latijn, equus: paard en saeta: borstel , dus (zo ongeveer): paardenstaart.

BouwBewerken

De gelede stengel heeft een centrale holte waaromheen twee ringen bijholten. Er zijn twee typen leden: met en zonder zijtakjes. De zijtakjes zijn eveneens geleed, en staan in kransen om de stengel. De zeer talrijke sporen worden gevormd in een aar, bij sommige soorten eindstandig aan de gewone stengel, maar bij andere soorten op een speciale bladgroenloze, fertiele stengel.

Deze kegelvormige aar bestaat uit een centrale as met loodrecht daarop zeshoekige tafelvormige sporangioforen, met aan de binnenkant de sporangiën, die de sporen bevatten. Mannelijke en vrouwelijke sporen onderscheiden zich niet in vorm of grootte. De sporen hebben bladgroen en twee elateren of springdraden, die in vochtige toestand om de spore zijn gewikkeld. Bij het opdrogen strekken de elateren zich, duwen de spore uit de aar, en geven haar zweefvermogen. In vochtige lucht draaien de elateren weer strak om de spore en neemt het zweefvermogen af, zodat de sporen vooral op natte plaatsen landen, waar ze uit kunnen groeien tot bladgroenhoudende voorkiemen (prothallia), die door bevruchting een embryo kunnen vormen dat tot een volledige plant kan uitgroeien. Succesvolle kieming vindt vooral plaats in pionier-milieus.

Vegetatieve voortplanting (door middel van wortelstokken) stelt veel minder eisen aan de groeiplaats. Ook fragmenten van wortelstokken kunnen weer uitgroeien tot volledige planten. Van sommige soorten overleven de wortelstokfragmenten zelfs een verblijf in zout water.

Paardenstaarten ontlenen hun stevigheid aan kiezelzuur, zodat ze gebonden zijn aan bodems die het element silicium bevatten, zoals zand en kleibodems.

De meeste paardenstaarten zijn lage gewassen, maar de grootste soort, Equisetum myriochaetum die in Centraal- en Zuid-Amerika voorkomt, kan tot 7,3 meter hoog worden.[1]

OnderverdelingBewerken

Het geslacht wordt onderverdeeld in twee subgenera (ondergeslachten) die niet zelden ook als aparte geslachten worden beschouwd:

Beide subgenera zijn met een loep goed uit elkaar te houden: de harde paardestaarten hebben tussen de ribben de huidmondjes in twee duidelijke, regelmatige, verticale rijen en de zachte paardestaarten hebben tussen de ribben minder duidelijk zichtbare huidmondjes willekeurig verspreid. Dit is een handig kenmerk om bijvoorbeeld bonte paardestaart en onvertakte lidrus uit elkaar te houden.

Binnen beide subgenera worden bastaarden tussen bijna alle soorten gevonden; tussen de subgenera komen bastaarden niet voor.

DeterminatieBewerken

De Nederlandse soorten uit het geslacht worden op de volgende kenmerken onderscheiden:

  • Heeft de soort aparte fertiele bladgroenloze stengels die in het voorjaar een paar weken aanwezig zijn en daarna afsterven, of bevindt de sporenaar zich aan de top van de gewone stengel?
  • Bevat de stengel maximaal twaalf of minimaal twintig leden?
  • Heeft de hoofdstengel zijtakken?
  • Is het eerste lid van de zijtakken korter of langer dan het lid waaraan die zijtakken ontspringen?
  • Omvat de holte midden in de stengel meer dan de helft van de stengel?
  • Is de stengel samendrukbaar?
  • Is de buitenkant ruw of vrij glad?

Er zijn ongeveer vijftien soorten paardenstaarten.

Soorten in België en NederlandBewerken

Bastaarden in België en NederlandBewerken

ToepassingenBewerken

Een aftreksel van de paardenstaart wordt bij rozen gebruikt ter preventie van schimmelaantasting met echte meeldauw.[2]

Door de Romeinen en oude Grieken werd paardenstaart reeds gebruikt als middel tegen haaruitval en kaalheid. Het wordt tegenwoordig in allerlei alternatieve antikaalheidsproducten gebruikt. Er wordt gedacht dat het hoge silica-gehalte van paardenstaart een rol speelt in de stimulering van haargroei, maar dat is niet bewezen.

Externe linkBewerken