Herinneringen van een bramzijgertje

werk van Jan de Hartog

Herinneringen van een bramzijgertje is een boek van Jan de Hartog (1914-2002). Het is in het Nederlands geschreven en in 1967 door de CPNB als boekenweekgeschenk verspreid. In 1969 is het door Elsevier opnieuw uitgegeven en in 1990 door Uitgeverij Hollandia in Baarn.[1] Het boek is in de ik-vorm geschreven en gesuggereerd wordt, dat het gebaseerd is op de eigen ervaringen van de schrijver, (die zichzelf een geboren leugenaar noemt[bron?]), toen die als kind wegliep naar zee.

VerhaalBewerken

 
Hervormde kerk te Hoorn
Leeswaarschuwing: Onderstaande tekst bevat details over de inhoud of de afloop van het verhaal.

Het verhaal speelt in 1923 toen de Afsluitdijk er nog niet was en het water van de Zuiderzee nog zout smaakte. Zoals elk Zuiderzeestadje heeft het fictieve stadje Oosterdam een eigen vissersvloot, die, afhankelijk van de wind, vaak elders de zondag doorbrengt. De vissers, stoere, stevige, ruwe, maar zeer vrome mannen, zijn dus vaak wekenlang van huis.

De ik-figuur, Jan, tien jaar oud, is door zijn Amsterdamse ouders ondergebracht bij de weduwe Bruijntjes. Op een avond wordt hij, zoals hij had gehoopt, door een van de schippers, die de IJzeren Vrijer wordt genoemd, meegenomen als scheepsjongen, of bramzijgertje. Aanvankelijk heeft hij last van zeeziekte, maar al snel beschouwt het jongetje de OD 69 als zijn schip. Bonk, de jongen, doet lelijk tegen hem, maar de knecht Krelis en de schipper zijn niet kwaad. Hij is te klein om over de reling te kunnen kijken. Als de schipper dat merkt, zet deze hem op zijn schouder, en ziet hij tot zijn onuitsprekelijke geluk, hoe de vissersvloot Hoorn binnenvaart.

In Hoorn brengen ze de zondag door. Hij krijgt andere kleren, sluit vriendschap met bramzijgertjes van andere plaatsen, en luistert vanaf zijn slaapplek in het vooronder naar woedende mannenstemmen die het over de politiek (plannen voor de afsluitdijk) hebben. Zondag zit hij met bramzijgertjes van allerlei plaatsen twee kerkdiensten uit van elk drie uur. 's Avonds is er een Leugenaar, een verhalenverteller, aan boord, die, tegen een beloning met drank, een droevig verhaal over een zeemeermin vertelt.

Na drie weken gebeurt er iets dat hem naar huis doet verlangen. De netten van de OD69 en van een botter uit Volendam raken verward en de bemanningen raken slaags. Het laatste wat hij van het schip uit Volendam ziet, is het van angst vertrokken gezicht van het bramzijgertje uit Volendam; hij blijft dat voor zich zien. Als ze in Oosterdam aankomen, verstopt hij zich, omdat hij bang is dat de schipper hem zal houden. Maar hij sluit zichzelf per ongeluk op en wordt pas 's nachts door de kat bevrijd. Als hij thuis komt, is zijn pleegmoeder tot zijn verbazing lief voor hem. Hij vertelt honderduit en ze hangen aan zijn lippen. Bij het verhaal van de zeemeermin biggelt er een traan over de wang van moeder Bruijntjes. Dat was het ogenblik waarop ik voor het eerst besefte dat ik een geboren leugenaar was.

In het laatste hoofdstuk zijn we 45 jaar verder. In de polder ontmoet het voormalige bramzijgertje een paar kinderen. Er zit een hert in het bos.. Toen ik door de opening in de dijk reed voelde ik mij niet langer oud en eenzaam, want ik wist nu dat er eigenlijk niets verloren was gegaan; alleen was een kinderzee veranderd in een kinderland.

Boekenweekgeschenken en hun schrijvers (lijst)
1930-19391930: De uitgever en zijn bedrijf (Johan Tersteeg) · 1931 · 1932: Bijdragen van Nederlandsche schrijvers en schrijfsters (A.M.E. van Dishoeck, C. Veth, C.J. Kelk ) · 1933: Herinneringen aan Nederlandsche Schrijvers (C.J. Kelk) · 1934: 12 portretten van Nederlandsche auteurs (C.J. Kelk) · 1935: Rondom het Boek 1935 (Roel Houwink) · 1936: Rondom het Boek 1936 (Roel Houwink) · 1937: Rondom het Boek 1937 (Eduard Elias) · 1938: Huis te Huur, Het Friesche goud - Anno 1656, De Koningsweg (F. Bordewijk, Marie Koenen, Marianne Philips) · 1939: Huwelijk, Liefde en geweld langs den Barito, Afgesloten balans (Antoon Coolen, Augusta de Wit, Johan van der Woude)
1940-19491940: De Getuige, Deez' kleine Hand, Onweer (Egbert Eewijck, Jan Campert, M. Vasalis) · 1941: Novellen en gedichten (Emmy van Lokhorst, Victor E. van Vriesland) · 1942 · 1943 ·1944 · 1945 · 1946: Het Kleine Geschenk (René Radermacher Schorer, Dick Binnendijk, Dirk van Gelder, G.H. 's-Gravesande) · 1947: De ontmoeting (Antoon Coolen) · 1948: Oeroeg (Hella S. Haasse) · 1949: Twee Negerpopjes (Clare Lennart)
1950-19591950: De zaak Beukenoot (Marianne Philips) · 1951: De porseleintafel (Olaf J. de Landell) · 1952: Insecten in plastic (Manuel van Loggem) · 1953: Tien verhalen (Anthonie Donker) · 1954: Goed geboekt (Jacques den Haan, Adriaan Morriën, Charles Boost) · 1955: Op schrijversvoeten door Nederland (Clare Lennart) · 1956: Ontmoetingen met schrijvers (P.H. Ritter jr.) · 1957: De nacht der Girondijnen (Jacques Presser) · 1958: Het gehucht (August Defresne) · 1959: Dat weet ik zelf niet (Hella S. Haasse)
1960-19691960: De zalenman (Elisabeth Keesing) · 1961: De onbekende uren (Agaath van Ree) · 1962: Een schot in de lucht (Anton Koolhaas) · 1963: Europa in een boek (Jacques Presser) · 1964: Vier vingers (Robert van Gulik) · 1965: De geuzen (Harry Paape) · 1966: Het zwaard, de zee en het valse hart (Theun de Vries) · 1967: Herinneringen van een bramzijgertje (Jan de Hartog) · 1968: Kom eens om een keizer (Max Dendermonde) · 1969: De goden moeten hun getal hebben (Hubert Lampo)
1970-19791970: Kasteel in Ierland (Jan Gerhard Toonder) · 1971: Protest per prent (D.H. Couvée) · 1972: Poësie (Peter van Lindonk) · 1973: Een lampion voor een blinde (Bertus Aafjes) · 1974: Als ik, bijvoorbeeld de geest van mijn moeder op den rand van mijn bed... (Louis Couperus) · 1975: Een bericht aan de reizigers (Cees Buddingh') · 1976: Snikken en smartlapjes (Hermine Heijermans) · 1977: Even geduld AUB (Mies Bouhuys, Herman van Run, Nico Scheepmaker) · 1978: Overkomst dringend gewenst (Marnix Gijsen) · 1979: Mooi kado (Simon Carmiggelt, Peter van Straaten)
1980-19891980: De verdachte Verheugt (Janwillem van de Wetering) · 1981: De ronde van '43 (Henri Knap) · 1982: De Andere Wereld (Marten Toonder) · 1983: Soms denk ik wel eens bij mijzelf... (Wim Kan) · 1984: De ortolaan (Maarten 't Hart) · 1985: Somberman's actie (Remco Campert) · 1986: De glazen brug (Marga Minco) · 1987: Het rookoffer (Tessa de Loo) · 1988: Een overtollig mens (Maarten Biesheuvel) · 1989: De zwaardvis (Hugo Claus)
1990-19991990: Sterremeer (F. Springer) · 1991: Het volgende verhaal (Cees Nooteboom) · 1992: Weerborstels (A.F.Th. van der Heijden) · 1993: In de mist van het schimmenrijk (Willem Frederik Hermans) · 1994: Transit (Hella S. Haasse) · 1995: Serenade (Leon de Winter) · 1996: Palmwijn (Adriaan van Dis) · 1997: Want dit is mijn lichaam (Renate Dorrestein) · 1998: De heilige Antonio (Arnon Grunberg) · 1999: De erfenis (Connie Palmen)
2000-20092000: Het theater, de brief en de waarheid (Harry Mulisch) · 2001: Woede (Salman Rushdie) · 2002: De ijsdragers (Anna Enquist) · 2003: Gala (Ronald Giphart) · 2004: Spitzen (Thomas Rosenboom) · 2005: Zomerhitte (Jan Wolkers) · 2006: De grote wereld (Arthur Japin) · 2007: De brug (Geert Mak) · 2008: De pianoman (J. Bernlef) · 2009: Een tafel vol vlinders (Tim Krabbé)
2010-20192010: Duel (Joost Zwagerman) · 2011: De kraai (Kader Abdolah) · 2012: Heldere hemel (Tom Lanoye) · 2013: De verrekijker (Kees van Kooten) · 2014: Een mooie jonge vrouw (Tommy Wieringa) · 2015: De zomer hou je ook niet tegen (Dimitri Verhulst) · 2016: Broer (Esther Gerritsen) · 2017: Makkelijk leven (Herman Koch) · 2018: Gezien de feiten (Griet Op de Beeck) · 2019: Jas van belofte (Jan Siebelink)