Elisabeth (musical)

musical

Elisabeth is een dramatische musical met teksten van Michael Kunze en muziek van Sylvester Levay. De wereldpremière, met de Nederlandse Pia Douwes in de hoofdrol, vond plaats op 3 september 1992 in Wenen. In de musical wordt het leven van keizerin Elisabeth als flirt met de Dood afgebeeld.

Elisabeth
Muziek Sylvester Levay
Teksten Michael Kunze
Boek Michael Kunze
Gebaseerd op Het leven van Elisabeth van Oostenrijk-Hongarije
Première 3 september 1992 in het Theater an der Wien in Wenen
Genre Kostuumdrama
Productie 1992 - Wenen (Oostenrijk)
1996 - Takarazuka Revue (Japan)
1996 - Boedapest (Hongarije)
1999 - Scheveningen (Nederland)
1999 - Karlstad (Zweden)
2000 - Tour (Japan)
2001 - Essen (Duitsland)
2003 - Wenen Revival (Oostenrijk)
2004 - Tour Revival (Japan)
2005 - Turku (Finland)
2005 - Stuttgart (Duitsland)
2007 - Tour Revival (Japan)
2006 - Thun (Zwitserland)
2008 - Berlijn (Duitsland)
2008 - Tour (Europa)
2009 - Antwerpen (België)
2012 - Seoel (Zuid-Korea)
2012 - Tour (Zuid-Korea)
2012 - Tour Revival (Japan)
2012 - Wenen Revival (Oostenrijk)
2013 - Seoel Revival (Zuid-Korea)
2013 - Tour Revival (Zuid-Korea)
2014 - Shanghai (China)
2015 - Seoel Revival (Zuid-Korea)
2015 - Tour Revival (Zuid-Korea)
2015 - Tour Revival (Japan)
2015 - Tour Revival (Europa)
2017 - Apeldoorn (Nederland)
2018 - Baarn (Nederland)
2018 - Seoel Revival (Zuid-Korea)
2019 - Wenen Revival (Oostenrijk)
2022 - Brussel (België)
2022 - Seoel Revival (Zuid-Korea)
Portaal  Portaalicoon   Musical

De musical ging op zondag 21 november 1999 in het Circustheater te Scheveningen in Nederlandse première. Op zondag 22 maart 2009 vond in de Stadsschouwburg van Antwerpen de Vlaamse première plaats. In de zomer van 2022 bracht Festival Bruxellons! de eerste Franstalige versie van Elisabeth, in openlucht bij Chateau du Karreveld in Brussel. Een van de voorstellingen viel plaats tijdens het 30-jarige jubileum van de musical.

Beschrijving bewerken

Elisabeth vertelt het levensverhaal van Elisabeth van Oostenrijk-Hongarije (Keizerin "Sisi"), en wijkt hierin sterk af van de geromantiseerde Sissi-films uit de jaren vijftig met Romy Schneider in de hoofdrol. Haar vluchtgedrag en verlangen naar de dood komen in deze interpretatie duidelijk uit de verf; er wordt meer recht gedaan aan het karakter van haar schoonmoeder Sophie. Uiteindelijk wordt de moord door Luigi Lucheni in 1898 afgeschilderd als een omarming van de dood. Er wordt ook een tijdsbeeld geschilderd met als elementen; verval van de Oostenrijks-Hongaarse dubbelmonarchie, opkomend nationalisme, antisemitisme en revolutie.

De musical werd met name in Wenen na de wereldpremière in 1992 een groot succes. De Nederlandse productie wijkt iets af van de originele, aangezien Joop van den Ende en zijn team de vrije hand hebben gekregen om de show "toegankelijker te maken voor het Nederlandse publiek". Historische thema's kregen minder aandacht of werden achterwege gelaten ten behoeve van de persoonlijke ontwikkeling van Elisabeth en haar relatie met de Dood.

Naast de Nederlandse productie waren er ook producties te zien in Boedapest, Hongarije, waar sindsdien de musical regelmatig op het programma staat van het Operette Theater in Boedapest.

De Duitse première in 2001 was een succes. Pia Douwes speelde wederom de titelrol en werd later vervangen door Maike Boerdam, ook een Nederlandse. Boerdam mocht de show openen in Stuttgart met een Nederlandse understudy: Annemieke van Dam. Later heeft ook de Nederlandse Wietske van Tongeren deze rol in Stuttgart mogen spelen. Douwes kroop nog een keer in rol van Elisabeth in Stuttgart, om de productie daar af te sluiten.

In Wenen werd Elisabeth weer op de planken gebracht in 2003. Nadat Maya Hakvoort Pia Douwes verving in 1994, mocht eerstgenoemde ook nu weer deze rol vertolken. In december 2005 viel het doek voor Elisabeth in Wenen. De cast van de Weense repriseversie is later ook op tournee naar Japan en Italië gegaan.

Vanaf april 2008 was Elisabeth in het Theater des Westens in Berlijn en ook in Zürich te zien in een nieuwe regie van Harry Kupfer, die ook verantwoordelijk was voor de oerversie (en de daarop gebaseerde repriseversie) in Wenen. De productie stond tot 27 september 2008 in Duitsland en was van 20 maart tot 19 april 2009 in de Stadsschouwburg van Antwerpen te zien met een overwegend Vlaamse cast. Daarna heeft de productie verder getoerd door Duitsland met Annemieke van Dam als eerste bezetting van Elisabeth.

In juni 2017 heeft Elisabeth in concert plaats gevonden: 18 jaar na de Nederlandse première kwam een groot gedeelte van de oude castleden weer samen voor een reünieconcert met als decor Paleis het Loo. De cast bestond uit Pia Douwes (Elisabeth), Jeroen Phaff (Franz Joseph), Stanley Burleson (De Dood), Doris Baaten (Sophie), Wim van den Driessche (Luigi Lucheni) en Addo Kruizinga (Rudolf), bijgestaan door een orkest onder leiding van Maurice Luttikhuis. Er waren zeven shows van maandag 12 tot en met zaterdag 17 juni 2017. Per show konden 4000 mensen luisteren, alle shows waren uitverkocht. De componist Sylvester Levay was maandag 12 juni eregast bij de première.

Cast in Wenen bewerken

Elisabeth Oostenrijk Wenen (1992-1996) Wenen (1996-1998) Wenen (2003-2004) Wenen (2006) Wenen (2011-2012) Wenen (2019) Schloss Schönbrunn Wenen (2022) Schloss Schönbrunn
Keizerin Elisabeth in Beieren (1837-1898) Pia Douwes Maya Hakvoort Maya Hakvoort Maya Hakvoort Annemieke van Dam Pia Douwes Maya Hakvoort
De Dood Uwe Kröger Addo Kruizinga Máté Kamarás Máté Kamarás Mark Seibert Mark Seibert Mark Seibert
Luigi Lucheni Ethan Freeman Bruno Grassini Serkan Kaya Serkan Kaya Kurosch Abbasi David Jakobs David Jakobs
Keizer Frans Jozef I van Oostenrijk Viktor Gernot Leon van Leeuwenberg André Bauer André Bauer Franziskus Hartenstein Viktor Gernot André Bauer
Aartshertogin Sophie van Beieren Else Ludwig Isabel Weicken Else Ludwig Else Ludwig Daniela Ziegler Daniela Ziegler Daniela Ziegler
Aartshertog Rudolf van Oostenrijk (1858-1889) Andreas Bieber Thomas Harke Jesper Tydén Fritz Smid Anton Zetterholm Lukas Perman Lukas Perman
Hertog Maximiliaan Jozef in Beieren Wolfgang Pampel Ronny Holzschein Dennis Kozeluh Dennis Kozeluh Christian Peter Hauser Hans Neblung Hans Neblung
Hertogin Ludovika van Beieren Christa Wettstein Christa Wettensrtein Susanna Panzner Luzia Nitstler Carin Filipčić Patricia Nessy Katja Berg
Kleine Rudolf Markus Neubauer Thomas Lichtenecker Johann Ebert Philipp Gruber-Hirschbrich

Cast in Duitsland bewerken

Elisabeth Duitsland Essen (Noordrijn-Westfalen) (2001-2003) Stuttgart (2005-2006) Berlijn (2008) Tour I (2009-2010) Tour II (2011-2012) Tour III (2015-2016)
Keizerin Elisabeth in Beieren (1837-1898) Pia Douwes Maike Boerdam Pia Douwes Annemieke van Dam Annemieke van Dam Roberta Valentini
Alternate Annemieke van Dam
De Dood Uwe Kröger Olegg Vynnyk Uwe Kröger Oliver Arno Mark Seibert Mark Seibert
Luigi Lucheni Carsten Lepper Carsten Lepper Bruno Grassini Bruno Grassini Kurosch Abbasi Kurosch Abbasi
Keizer Frans Jozef I van Oostenrijk Michael Shawn Lewis Ivar Helgasson Markus Pol Markus Pol Mathias Edenborn Maximilian Mann
Aartshertogin Sophie van Beieren Gabriele Ramm Susan Rigvava-Dumas Christa Wettstein Christa Wettstein Betty Vermeulen Angelika Wedekind
Aartshertog Rudolf van Oostenrijk (1858-1889) Jesper Tydén Martin Pasching Oliver Arno Thomas Hohler Oliver Arno Thomas Hohler
Hertog Maximiliaan Jozef in Beieren Michael Flöth Norbert Lamla Thomas Bayer Dennis Kozeluh Dennis Kozeluh
Hertogin Ludovika van Beieren Annika Bruhns Kaatje Dierks Maike Katrin Schmidt Susanna Panzner Elissa Huber Caroline Sommer
Kleine Rudolf Kaj Binder Yannick Mezhoud

Cast in Nederland bewerken

Rol Circustheater in Scheveningen 1999-2001 Paleis Het Loo in Apeldoorn (gemeente) 2017 Paleis Soestdijk in Baarn 2018 Tour 2023-2024
Keizerin Elisabeth in Beieren (1837-1898) Pia Douwes tot 1999 Pia Douwes Pia Douwes Pia Douwes (Volwassen)
Vervanger Maaike Widdershoven van 2000 tot 2001
Understudy Ryan van den Akker, Marleen van der Loo
De Dood Stanley Burleson Stanley Burleson Stanley Burleson
Understudy Addo Kruizinga, René van Kooten
Luigi Lucheni Wim van den Driessche, Danny de Munk Wim van den Driessche Tony Neef William Spaaij
Alternate Antonie Kamerling
Understudy Ton Peeters, Derek Blok
Keizer Frans Jozef I van Oostenrijk Jeroen Phaff Jeroen Phaff Jeroen Phaff
Alternate Paul Vaes
Understudy Benno Hoogveld
Aartshertogin Sophie van Beieren' Doris Baaten, Annette Nijder Doris Baaten Doris Baaten
1ste keuze Wilma Driessen tijdens de repetities trok ze zich terug
Understudy Margot Giselle, Eihlin ten Hoopen
Aartshertog Rudolf van Oostenrijk (1858-1889) Addo Kruizinga Addo Kruizinga Addo Kruizinga
Understudy Jurgen Stein, Jeroen Aarts
Hertogin Ludovika in Beieren Margot Giselle Margot Giselle
Hertog Maximiliaan Jozef in Beieren Nico Schaap
Helene in Beieren/Frau Wolf Nicole Hermans Nicole Hermans
Gravin Esterházy-Liechtenstein Marleen van der Loo Madeleine Sie
Alternate Céline Purcell
Understudy Madeleine Sie
Kleine Rudolf Robbert Klein, Bas Bovelander, Roy van Iersel, Jon Karthaus, Levi van Kempen, Michael Muller, Jurjen Peeters, Sander van der Poel, Alain Rousel, Timmy van Lingen, Ryan Beekhuizen, Job Bovelander, Alexander Gelauff, Jeroen Heiliegers, Joelle de Ronde, Gilles Rousel, Sander Schaap Teun Banté Luc Serrarens, Tiga Koppes, Mats van Heusden, Tim Klumpers, Thimothy van Haaren
Ensemble Margot Giselle, Nico Schaap, Nicole Hermans, Marleen van der Loo, Timo Bakker, René van Kooten, Ton Peeters, Ron Barents, Michel Driesse, Ger Otte, Jurgen Stein, Derik Blok, Gina de Laat, Céline Purcell, Marianne van der Veken, Eilhlin ten Hoopen, Madeleine Sie, Myrna van Kemenade, Bastiaan Leijendekker, Els-Marijke Reuver, Eva Roest, Birger van Severen, Peter Stoelhorst Ton Peeters, Paul Vaes, Ron Barents, Isabella Scholte, Gina de Laat, Matianne van der Veeken, Sabastiano Zafarana, Marcel Visscher, Linda Hibma, Jurgen Stein, Eihlin ten Hoopen, Robert Besselaar, Roberto de Groot Ton Peeters, Paul Vaes, Ron Barents, Isabella Scholte, Gina de Laat, Matianne van der Veeken, Sabastiano Zafarana, Marcel Visscher, Linda Hibma, Jurgen Stein, Eihlin ten Hoopen, Robert Besselaar, Roberto de Groot
Swings Benno Hoogveld, Isabella Scholte, Marc van Zijp, Linda Hibma, Thomasj Vets

Cast in België bewerken

Rol Antwerpen (stad) 2009 Brussel (stad) 2022
Keizerin Elisabeth in Beieren (1837-1898) Ann van den Broeck Marie-Pierre de Brienne
Eenmalig Annemieke van Dam
Alternate Romina Palmeri
De Dood Oliver Arno Nicolas Kaplyn
Alternate Dieter Troubleyn
Luigi Lucheni Jan Schepens Antonio Macipe
Keizer Frans Jozef I van Oostenrijk Guido Gottenbos Arnaud Masclet
Aartshertogin Sophie van Beieren Anne Mie Gils Anne Mie Gils
Aartshertog Rudolf van Oostenrijk (1858-1889) Thomas Hohler Lander Van Nuffelen
Hertogin Ludovika in Beieren Kristen Cools Ilse La Monaca
Hertog Maximiliaan Jozef in Beieren Martin Rönnebeck Steven Colombeen
Alternate Marc Coessens
Helene in Beieren Inge Teeuwen
Gravin Esterházy-Liechtenstein / Frau Wolf Janis Van Dorsselaer
Kleine Rudolf Jens Hoskens Charlie Oliver, Achille Hourt
Ensemble Niels Batens, Jessica Celmer, Floris Devooght, Maud Hanssens, Hélène Kamers,

Daan Keisse, Eveline Maes, Ian Schelfaut, Jonas Steppe, Nando Tilkin, Ulrieke Storme

Swing Virginie Benoist, Lucas Bierlair, Shaoline George, Amélie Henry-Biabaud, Aurelie Hugo

Castalbums bewerken

Elisabeth: Nederlandse Cast - Hoogtepunten (1999)
  1. Proloog, Lucheni's verhoor (5:52) - Kees Coolen, Wim van den Driessche, Stanley Burleson, Jeroen Phaff, Doris Baaten, Addo Kruizinga & Ensemble
  2. Als jij (2:24) - Pia Douwes & Nico Schaap
  3. De laatste dans (3:48) - Stanley Burleson & Ensmeble
  4. Mijn leven is van mij (4:05) - Pia Douwes
  5. Mama, waar ben je? (2:42) - Robbert Klein & Stanley Burleson
  6. Elisabeth, doe open liefste (4:05) - Pia Douwes, Jeroen Phaff & Stanley Burleson
  7. Melk (2:16) - Wim van den Driessche & Ensemble
  8. Jij gaf mij dit schrijven/Mijn leven is van mij (reprise) (3:32) - Jeroen Phaff, Pia Douwes & Stanley Burleson
  9. Kitsch (3:26) - Wim van den Driessche
  10. Zonder gêne (3:09) - Nicole Hermans, Wim van den Driessche & Ensemble
  11. Niets, niets, echt niets (2:54) - Pia Douwes
  12. Er valt een zwarte schaduw (4:23) - Stanley Burleson, Addo Kruizinga & Ensemble
  13. Was ik jouw spiegel maar (4:03) - Addo Kruizinga & Pia Douwes
  14. Mayerling-Dodendans (1:01) - Ensemble
  15. Schepen in de nacht (4:32) - Pia Douwes & Jeroen Phaff
  16. De sluier valt (2:24) - Pia Douwes, Stanley Burleson & Ensemble
Elisabeth: Mijn Leven is van Mij (single) (1999)
  1. Mijn leven is van mij (single version) (3:10) - Pia Douwes
  2. Mijn leven is van mij (album version) (4:05) - Pia Douwes
  3. De laatste dans (3:48) - Stanley Burleson & Ensemble
  4. Videoclip
Elisabeth: Nederlandse Cast - Promo CD (2000)
  1. Elisabeth compilatie - Mijn leven is van mij/Er valt een zwarte schaduw/Elisabeth, doe open liefste/Schepen in de nacht/De laatste dans/Mijn leven is van mij (reprise) (8:01) - Pia Douwes, Stanley Burleson, Addo Kruizinga, Jeroen Phaff & Ensemble
  2. Zoals je wilt en hoopt (3:46) - Pia Douwes, Jeroen Phaff, Wim van den Driessche, Doris Baaten, Margot Giselle & Nicole Hermans
  3. Tussen hemel en aarde (3:23) - Jeroen Phaff & Pia Douwes
Elisabeth: Vlaamse Cast - Promo CD (2009)
  1. Als ik dansen wil (3:24) - Ann van den Broeck & Dieter Troubleyn
Maike Boerdam - Dichterbij Broadway (2010)

Maike Boerdam heeft een eigen cd uitgegeven in 2009 waar zij haar versie zingt van Mijn leven is van mij

  1. Maanlicht (3:47) - Maike Boerdam
  2. Hoe moet ik van hem houden (3:39) - Maike Boerdam
  3. Huil niet om mij, Argentina (5:01) - Maike Boerdam
  4. Vannacht (2:39) - Maike Boerdam & Freek Bartels
  5. Lach het maar weg (3:48) - Maike Boerdam
  6. Mijn leven leef (3:21) - Maike Boerdam
  7. Ik ken hem te goed (3:23) - Maike Boerdam & Simone Kleinsma
  8. Denk aan mij (3:24) - Maike Boerdam & Freek Bartels
  9. Mijn droom (3:33) - Maike Boerdam
  10. Allerlaatste nacht (3:42) - Maike Boerdam & Tony Neef
  11. Met één blik (3:45) - Maike Boerdam
  12. Meisje aan het vensterraam (3:56) - Maike Boerdam & Henk Poort
  13. Mijn leven is van Mij (3:56) - Maike Boerdam

Dvd's bewerken

Op 30 en 31 oktober 2005 werd in Theater an der Wien een volledige dvd-opname van de musical gemaakt, die in zowel Duitsland als Oostenrijk verkrijgbaar is. De rolverdeling op de dvd is als volgt:

Rol Wenen (2005)
Keizerin Elisabeth in Beieren (1837-1898) Maya Hakvoort
De Dood Máté Kamarás
Luigi Lucheni Serkan Kaya
Keizer Frans Jozef I van Oostenrijk André Bauer
Aartshertogin Sophie van Beieren Els Ludwig
Aartshertog Rudolf van Oostenrijk (1858-1889) Fritz Smid
Hertog Maximiliaan Jozef in Beieren Dennis Kozeluh
Hertogin Ludovika in Beieren Luzia Nistler
Kleine Rudolf Johann Ebert

Zoals gebruikelijk bij Joop van den Ende, heeft hij tijdens een van de laatste try-outs een volledige live-registratie laten maken van de musical Elisabeth. Deze is echter niet verkrijgbaar. Er bestaat ook zo'n opname van de productie te Wenen 1992, Essen 2001 en Antwerpen 2009

Tienjarig jubileumconcert bewerken

Ter gelegenheid van de tiende verjaardag van de musical Elisabeth was er op 21 oktober 2002 een groot galaconcert in het Wiener Konzerthaus (Weense Concertgebouw). Het concert bestond uit optredens uit alle internationale versies die er van Elisabeth zijn geweest. De Duitstalige producties kregen de meeste aandacht (met name de oerversie in Wenen). Van de verschillende Duitstalige casts waren meerdere artiesten aanwezig. Van de overige internationale versies van Elisabeth waren alleen de oorspronkelijke hoofdrolspelers aanwezig.

Voor Nederland waren dit Pia Douwes, Stanley Burleson en Jeroen Phaff. Met z'n drieën zongen ze Elisabeth, doe open liefste in het Nederlands.

Burleson zong ook mee in Der letzte Tanz (de laatste dans) Hij zong het eerste couplet in het Nederlands, waarna een drietal Duitsers, Felix Martin, Thomas Borchert en Uwe Kröger, een Japanner, Ichiro Maki, en een Hongaar, Szilveszter P. Szabo afwisselend opvolgden, ieder in zijn of haar eigen taal. Ichiro Maki deed de rol als oud Takarazuka performer, in die revue spelen vrouwen alle rollen.

Hetzelfde gebeurde in Ich gehör nur mir (Mijn leven is van mij) waarin Douwes het laatste couplet voor haar rekening nam, in het Nederlands, ze zong die avond ook I belong to me (Ich gehör nur mir), een Engelstalige akoestische versie van Mijn leven is van mij en met Viktor Gernot (Franz-Joseph in de oerproductie in Wenen) Boote in der Nacht (Schepen in de nacht). Ook Maike Boerdam en Maya Hakvoort traden op. Ook zong iedereen der Schleier fällt (De Sluier valt) samen in hun eigen taal en aan het einde in het Duits.

Van deze avond is een cd met de hoogtepunten verkrijgbaar. Naar aanleiding van het jubileum gaf de Oostenrijkse Post ook een postzegel met als motief de musical Elisabeth uit.

Trivia bewerken

  • In Duitsland, Oostenrijk en zelfs in Zwitserland is de rol van Elisabeth vaak vertolkt door een Nederlandse (Vlaamse) actrice:
Pia Douwes

Wenen 1992-1994, Essen 2001-2002, Stuttgart 2006, Berlijn 2007-2008, Wenen 2019

Maya Hakvoort

Wenen 1994-1998, Wenen 2003-2005, Wenen 2023

Maike Boerdam

Essen 2002-2003, Stuttgart 2005-2006

Willemijn Verkaik

Thun (stad) 2006-2007

Annemieke van Dam

Stuttgart 2005-2008, Berlijn 2008, Zürich 2008-2009, Tournee door Duitsland en Oostenrijk 2009-2010, Tournee door Duitsland en Oostenrijk 2011-2012, Wenen 2012-2014.

  • Annemieke van Dam heeft één keer de rol in het Nederlands vertolkt in Antwerpen.
  • Toen de musical naar Essen ging, is het liedje Wenn Ich Tanzen Will toegevoegd. Dit liedje is in het Nederlands vertaald en gebruikt voor de uitvoeringen in Antwerpen, Paleis het Loo en Paleis Soestdijk.
Mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Elisabeth (musical) op Wikimedia Commons.