Elisabeth (musical)

musical

Elisabeth is een dramatische musical met teksten van Michael Kunze en muziek van Sylvester Levay. De wereldpremière, met de Nederlandse Pia Douwes in de hoofdrol, vond plaats op 3 september 1992 in Wenen. In de musical wordt het leven van keizerin Elisabeth als flirt met de Dood afgebeeld.

Elisabeth
Muziek Sylvester Levay
Teksten Michael Kunze
Boek Michael Kunze
Gebaseerd op Het leven van Elisabeth van Oostenrijk-Hongarije
Première 3 september 1992 in het Theater an der Wien in Wenen
Productie * 1992 - Wenen (Oostenrijk)
  • 1996 - Takarazuka Revue (Japan)
  • 1996 - Boedapest (Hongarije)
  • 1999 - Den Haag (Nederland)
  • 1999 - Karlstad (Zweden)
  • 2000 - Tour (Japan)
  • 2001 - Essen (Duitsland)
  • 2003 - Wenen Revival (Oostenrijk)
  • 2004 - Tour Revival (Japan)
  • 2005 - Turku (Finland)
  • 2005 - Stuttgart (Duitsland)
  • 2007 - Tour Revival (Japan)
  • 2006 - Thun (Zwitserland)
  • 2008 - Berlijn (Duitsland)
  • 2008 - Tour (Europa)
  • 2009 - Antwerpen (België)
  • 2012 - Seoel (Zuid-Korea)
  • 2012 - Tour (Zuid-Korea)
  • 2012 - Tour Revival (Japan)
  • 2012 - Wenen Revival (Oostenrijk)
  • 2013 - Seoel Revival (Zuid-Korea)
  • 2013 - Tour Revival (Zuid-Korea)
  • 2014 - Shanghai (China)
  • 2015 - Seoel Revival (Zuid-Korea)
  • 2015 - Tour Revival (Zuid-Korea)
  • 2015 - Tour Revival (Japan)
  • 2015 - Tour Revival (Europa)
  • 2017 - Apeldoorn (Nederland)
  • 2018 - Baarn (Nederland)
  • 2018 - Seoel Revival (Zuid-Korea)
  • 2019 - Wenen Revival (Oostenrijk)
Portaal  Portaalicoon   Musical

De musical ging op zondag 21 november 1999 in het Circustheater te Scheveningen in Nederlandse première. Op zondag 22 maart 2009 vond in de Stadsschouwburg van Antwerpen de Vlaamse première plaats.

Kort over de musicalBewerken

Elisabeth vertelt het levensverhaal van Elisabeth van Oostenrijk-Hongarije (Keizerin "Sisi"), en wijkt hierin sterk af van de geromantiseerde Sissi-films uit de jaren vijftig met Romy Schneider in de hoofdrol. Haar vluchtgedrag en verlangen naar de dood komen in deze interpretatie duidelijk uit de verf; er wordt meer recht gedaan aan het karakter van haar schoonmoeder Sophie. Uiteindelijk wordt de moord door Luigi Lucheni in 1898 afgeschilderd als een omarming van de dood. Er wordt ook een tijdsbeeld geschilderd met als elementen; verval van de Oostenrijks-Hongaarse dubbelmonarchie, opkomend nationalisme, antisemitisme en revolutie.

De musical werd met name in Wenen na de wereldpremière in 1992 een groot succes. De Nederlandse productie wijkt iets af van de originele, aangezien Joop van den Ende en zijn team de vrije hand hebben gekregen om de show "toegankelijker te maken voor het Nederlandse publiek". Historische thema's kregen minder aandacht of werden achterwege gelaten ten behoeve van de persoonlijke ontwikkeling van Elisabeth en haar relatie met de Dood.

Naast de Nederlandse productie waren er ook producties te zien in Boedapest, Hongarije, waar de musical nog steeds een groot succes is. De musical staat regelmatig op het programma van het Operette Theater in Boedapest.

De Duitse première in 2001 was een enorm succes. Pia Douwes speelde wederom de titelrol en werd later vervangen door Maike Boerdam, ook een Nederlandse. Boerdam mocht de show openen in Stuttgart met een Nederlandse understudy: Annemieke van Dam. Later heeft ook de Nederlandse Wietske van Tongeren deze rol in Stuttgart mogen spelen. Douwes kroop nog een keer in rol van Elisabeth in Stuttgart, om de productie daar te sluiten.

In Wenen wordt Elisabeth weer op de planken gebracht in 2003. Nadat Maya Hakvoort Pia Douwes verving in 1994, mag eerstgenoemde ook nu weer deze rol vertolken. In december 2005 valt het doek voor Elisabeth in Wenen. De cast van de Weense repriseversie is later ook op tournee naar Japan en Italië gegaan.

Vanaf april 2008 was Elisabeth in het Theater des Westens in Berlijn en ook in Zürich te zien in een nieuwe regie van Harry Kupfer, die ook verantwoordelijk was voor de oerversie (en de daarop gebaseerde repriseversie) in Wenen. De productie stond tot 27 september 2008 in Duitsland en was van 20 maart tot 19 april 2009 in de Stadsschouwburg van Antwerpen te zien met een overwegend Vlaamse cast. Daarna heeft de productie verder getoerd door Duitsland met Annemieke van Dam als eerste bezetting Elisabeth.

In juni 2017 heeft Elisabeth in concert plaats gevonden, 18 jaar na de Nederlandse première kwam een groot gedeelte van de oude castleden weer samen voor een reünie concert met als decor Paleis het Loo. De cast bestaand uit: Pia Douwes (Elisabeth), Jeroen Phaff (Franz Joseph), Stanley Burleson (De Dood), Doris Baaten (Sophie), Wim van den Driessche (Luigi Lucheni) en Addo Kruizinga (Rudolf) en ze werden bij gestaan door een orkest onderleiding van Maurice Luttikhuis. Er waren zeven shows van maandag 12 tot en met zaterdag 17 juni 2017. Per show konden 4000 mensen luisteren, alle shows waren uitverkocht. De componist Sylvester Levay was maandag 12 juni ere gast bij de première van Elisabeth in Concert, de pers première vond plaats op 13 juni.

Originele Cast (Wenen)Bewerken

Rol Wenen (1992) Wenen (2003) Wenen (2012) Wenen - Paleis Schönbrunn (2019) Wenen - Paleis Schönbrunn (2020)
Keizerin Elisabeth in Beieren (1837-1898) Pia Douwes Maya Hakvoort Annemieke van Dam Pia Douwes Maya Hakvoort
Jongere Elisabeth in Beieren (1837-1898) Abla Alaoui
De Dood, Elisabeth's geliefde Uwe Kröger Máté Kamarás Mark Seibert Mark Seibert Mark Seibert
Luigi Lucheni, Elisabeth's moordennaar Ethan Freeman Serkan Kaya Kurosch Abbasi David Jakobs David Jakobs
Keizer Frans Jozef I van Oostenrijk, Elisabeth's man Viktor Gernot André Bauer Franziskus Hartenstein Viktor Gernot Jan Ammann
Aartshertogin Sophie van Beieren, Elsabeth's tante later schoonmoeder Else Ludwig Els Ludwig Daniela Ziegler Daniela Ziegler Daniela Ziegler
Aartshertog Rudolf van Oostenrijk (1858-1889), Elisabeth's zoon Andreas Bieber Jesper Tydén Anton Zetterholm Lukas Perman Lukas Perman
Hertogin Ludovika in Beieren, Elisabeth's moeder Christa Wettstein Susanna Panzner Carin Filipčić Patricia Nessy Katja Berg
Hertog Maximiliaan Jozef in Beieren, Elisabeth's vader Wolfgang Pampel Dennis Kozeluh Christian Peter Hauser Hans Neblung Hans Neblung

Cast in NederlandBewerken

De cast in Nederland bestond uit veel bijrollen, de belangrijkste staan hieronder. Aan sommige personages zijn ook andere acteurs of actrices verbonden geweest.

RolverdelingBewerken

Rol Hoofdvertolker(s) Alternate(s) Understudy('s) Elisabeth in concert op Paleis het Loo 2017 Elisabeth in concert 2018 op Paleis Soestdijk
Keizerin Elisabeth in Beieren (1837-1898) Pia Douwes, na vertrek van Pia Douwes Maaike Widdershoven Ryan van den Akker, Marleen van der Loo Pia Douwes Pia Douwes
De Dood, Elisabeth's geliefde Stanley Burleson Addo Kruizinga, René van Kooten Stanley Burleson Stanley Burleson
Luigi Lucheni, Elisabeth's moordenaar Wim van den Driessche, Danny de Munk Antonie Kamerling Ton Peeters, Derek Blok Wim van den Driessche Tony Neef
Keizer Frans Jozef I van Oostenrijk, Elisabeth's man Jeroen Phaff Paul Vaes Benno Hoogveld Jeroen Phaff Jeroen Phaff
Aartshertogin Sophie van Beieren, Elisabeth's tante later schoonmoeder Wilma Driessen trok zich terug tijdens de repetites, Doris Baaten, Annette Nijder Margot Giselle Doris Baaten Doris Baaten
Aartshertog Rudolf van Oostenrijk (1858-1889), Elisabeth's zoon Addo Kruizinga Jurgen Stein, Jeroen Aarts Addo Kruizinga Addo Kruizinga
Hertogin Ludovika in Beieren, Elisabeth's moeder Margot Giselle Margot Giselle
Hertog Maximiliaan Jozef in Beieren, Elisabeth's vader Nico Schaap
Helene in Beieren, Elisabeth's zuster/Frau Wolf Nicole Hermans Nicole Hermans
Gravin Esterházy-Liechtenstein, Elisabeth's hofdame Marleen van der Loo Céline Purcell Madeleine Sie, Madeleine Sie
Kleine Rudolf/Tiener Rudolf Robbert Klein, Bas Bovelander tijdens de premiere Luc Gerard Jan Serrarens, Tiga Léan Koppes, Mats Bastiaan van Heusden, Tim Arnoldus Benjamin Klumpers, Thimothy van Haaren Luc Gerard Jan Serrarens, Tiga Léan Koppes, Mats Bastiaan van Heusden, Tim Arnoldus Benjamin Klumpers, Thimothy van Haaren
Ensemble Margot Giselle, Nico Schaap, Nicole Hermans, Marleen van der Loo, Timo Bakker, René van Kooten, Ton Peeters, Ron Barents, Michel Driesse, Ger Otte, Jurgen Stein, Derik Blok, Gina de Laat, Céline Purcell, Marianne van der Veken, Eilhlin ten Hoopen, Madeleine Sie, Myrna van Kemenade, Bastiaan Leijendekker, Els-Marijke Reuver, Eva Roest, Birger van Severen, Peter Stoelhorst Ton Peeters, Paul Vaes, Ron Barents, Isabella Scholte, Gina de Laat, Matianne van der Veeken, Sabastiano Zafarana, Marcel Visscher, Linda Hibma, Jurgen Stein, Eihlin ten Hoopen, Robert Besselaar, Roberto de Groot Ton Peeters, Paul Vaes, Ron Barents, Isabella Scholte, Gina de Laat, Matianne van der Veeken, Sabastiano Zafarana, Marcel Visscher, Linda Hibma, Jurgen Stein, Eihlin ten Hoopen, Robert Besselaar, Roberto de Groot
Swings Benno Hoogveld, Isabella Scholte, Marc van Zijp, Linda Hibma, Thomasj Vets

Het ensemble, de dodendansers en de swings spelen o.a. de rollen van: familieleden, (bruilofts)gasten, hofdames, kameniersters, volk, Hongaren, hoeren, gekken, hofpersoneel, demonstranten, Hongaarse samenzweerders en monniken

Cd's in Nederland en BelgiëBewerken

Elisabeth: Nederlandse Cast - HoogtepuntenBewerken

  1. Proloog, Lucheni's verhoor (5:52) - Kees Coolen, Wim van den Driessche, Stanley Burleson, Jeroen Phaff, Doris Baaten, Addo Kruizinga & Ensemble
  2. Als jij (2:24) - Pia Douwes & Nico Schaap
  3. De laatste dans (3:48) - Stanley Burleson & Ensmeble
  4. Mijn leven is van mij (4:05) - Pia Douwes
  5. Mama, waar ben je? (2:42) - Robbert Klein & Stanley Burleson
  6. Elisabeth, doe open liefste (4:05) - Pia Douwes, Jeroen Phaff & Stanley Burleson
  7. Melk (2:16) - Wim van den Driessche & Ensemble
  8. Jij gaf mij dit schrijven/Mijn leven is van mij (reprise) (3:32) - Jeroen Phaff, Pia Douwes & Stanley Burleson
  9. Kitsch (3:26) - Wim van den Driessche
  10. Zonder gêne (3:09) - Nicole Hermans, Wim van den Driessche & Ensemble
  11. Niets, niets, echt niets (2:54) - Pia Douwes
  12. Er valt een zwarte schaduw (4:23) - Stanley Burleson, Addo Kruizinga & Ensemble
  13. Was ik jouw spiegel maar (4:03) - Addo Kruizinga & Pia Douwes
  14. Mayerling-Dodendans (1:01) - Ensemble
  15. Schepen in de nacht (4:32) - Pia Douwes & Jeroen Phaff
  16. De sluier valt (2:24) - Pia Douwes, Stanley Burleson & Ensemble

Elisabeth: Mijn Leven is van Mij (single)Bewerken

  1. Mijn leven is van mij (single version) (3:10) - Pia Douwes
  2. Mijn leven is van mij (album version) (4:05) - Pia Douwes
  3. De laaste dans (3:48) - Stanley Burleson & Ensemble
  4. Vidoclip

Elisabeth: Nederlandse Cast - Promo CDBewerken

Promotiesingle, als reclamestunt. Slechts beperkt verkrijgbaar geweest en niet in de losse verkoop.

  1. Elisabeth compilatie - Mijn leven is van mij/Er valt een zwarte schaduw/Elisabeth, doe open liefste/Schepen in de nacht/De laaste dans/Mijn leven is van mij (reprise) (8:01) - Pia Douwes, Stanley Burleson, Addo Kruizinga, Jeroen Phaff & Ensemble
  2. Zoals je wilt en hoopt (3:46) - Pia Douwes, Jeroen Phaff, Wim van den Driessche, Doris Baaten, Margot Giselle & Nicole Hermans
  3. Tussen hemel en aarde (3:23) - Jeroen Phaff & Pia Douwes

Elisabeth: Vlaamse Cast - Promo CDBewerken

  1. Als ik dansen wil (3:24) - Ann van den Broeck & Dieter Troubleyn

Maike Boerdam - Dichterbij BroadwayBewerken

Maike Boerdam heeft een eigen cd uitgegeven in 2009 waar zij haar versie zingt van Mijn leven is van mij

  1. Maanlicht (3:47) - Maike Boerdam
  2. Hoe moet ik van hem houden (3:39) - Maike Boerdam
  3. Huil niet om mij, Argentina (5:01) - Maike Boerdam
  4. Vannacht (2:39) - Maike Boerdam & Freek Bartels
  5. Lach het maar weg (3:48) - Maike Boerdam
  6. Mijn leven leef (3:21) - Maike Boerdam
  7. Ik ken hem te goed (3:23) - Maike Boerdam & Simone Kleinsma
  8. Denk aan mij (3:24) - Maike Boerdam & Freek Bartels
  9. Mijn droom (3:33) - Maike Boerdam
  10. Allerlaaste nacht (3:42) - Maike Boerdam & Tony Neef
  11. Met één blik (3:45) - Maike Boerdam
  12. Meisje aan het vensterraam (3:56) - Maike Boerdam & Henk Poort
  13. Mijn leven is van Mij (3:56) - Maike Boerdam

Cast in VlaanderenBewerken

Rol Hoofdvertolker(s) Alternate(s)
Keizerin Elisabeth in Beieren (1837-1898) Ann van den Broeck Annemieke van Dam heeft deze rol maar één keer gespeeld
De Dood, Elisabeth's geliefde Oliver Arno Dieter Troubleyn
Luigi Lucheni, Elisabeth's moordennaar Jan Schepens
Keizer Frans Jozef I van Oostenrijk, Elisabeth's man Guido Gottenbos
Aartshertogin Sophie van Beieren, Elsabeth's tante later schoonmoeder Anne Mie Gils
Aartshertog Rudolf van Oostenrijk (1858-1889), Elisabeth's zoon Thomas Hohler
Hertogin Ludovika in Beieren, Elisabeth's moeder Kristen Cools
Hertog Maximiliaan Jozef in Beieren, Elisabeth's vader Martin Rönnebeck Marc Coessens
Kleine Rudolf Jens Hoskens tijdens de premiere

Dvd'sBewerken

Op 30 en 31 oktober 2005 werd in Theater an der Wien een volledige dvd-opname van de musical gemaakt, die in zowel Duitsland als Oostenrijk verkrijgbaar is. De rolverdeling op de dvd is als volgt:

Rol Wenen (2005)
Keizerin Elisabeth in Beieren (1837-1898) Maya Hakvoort
De Dood, Elisabeth's geliefde Máté Kamarás
Luigi Lucheni, Elisabeth's moordennaar Serkan Kaya
Keizer Frans Jozef I van Oostenrijk, Elisabeth's man André Bauer
Aartshertogin Sophie van Beieren, Elsabeth's tante later schoonmoeder Els Ludwig
Aartshertog Rudolf van Oostenrijk (1858-1889), Elisabeth's zoon Fritz Smid
Kleine Rudolf Johann Ebert
Hertogin Ludovika in Beieren, Elisabeth's moeder Luzia Nistler
Hertog Maximiliaan Jozef in Beieren, Elisabeth's vader Dennis Kozeluh

Zoals gebruikelijk bij Joop van den Ende, heeft hij tijdens een van de laatste try-outs een volledige live-registratie laten maken van de musical Elisabeth. Deze is echter niet verkrijgbaar. Er bestaat ook zo'n opname van de productie te Essen.

Tienjarig jubileumconcertBewerken

Ter gelegenheid van de tiende verjaardag van de musical Elisabeth was er op 21 oktober 2002 een groot galaconcert in het Wiener Konzerthaus (Weense Concertgebouw). Het concert bestond uit optredens uit alle internationale versies die er van Elisabeth zijn geweest. Natuurlijk kregen de Duitstalige producties de meeste aandacht (met name de oerversie in Wenen). Van de verschillende Duitstalige casts waren meerdere artiesten aanwezig. Van de overige internationale versies van Elisabeth waren alleen de oorspronkelijke hoofdrolspelers aanwezig.

Voor Nederland waren dit Pia Douwes (die er natuurlijk ook was omdat ze de rol van Elisabeth in de oerproductie in Wenen speelde en omdat ze de oorspronkelijke Elisabeth in Essen was), Stanley Burleson en Jeroen Phaff. Met z'n drieën zongen ze Elisabeth, doe open liefste in het Nederlands.

Burleson zong ook mee in Der letzte Tanz (de laatste dans) Hij zong het eerste couplet in het Nederlands, waarna een drietal Duitsers, Felix Martin, Thomas Bochert en Uwe Kroger, een Japanner, Ichiro Maki, en een Hongaar, Szilveszter Szabo afwisselend opvolgden, ieder in zijn of haar, Ichiro Maki deed de rol als oud Takarazuka performer, in die revue spelen vrouwen alle rollen, eigen taal.

Hetzelfde gebeurde in Ich gehör nur mir (Mijn leven is van mij) waarin Douwes het laatste couplet voor haar rekening nam, in het Nederlands, ze zong die avond ook I belong to me (Ich gehör nur mir), een Engelstalige akoestische versie van Mijn leven is van mij en met Viktor Gernot (Franz-Joseph in de oerproductie in Wenen) Boote in der Nacht (Schepen in de nacht). Ook Maike Boerdam en Maya Hakvoort traden op. Ook zong iedereen der Schleier fällt (De Sluier valt) samen in hun eigen taal en aan het einde in het Duits.

Van deze avond is een cd met de hoogtepunten verkrijgbaar. Naar aanleiding van het jubileum gaf de Oostenrijkse Post ook een postzegel met als motief de musical Elisabeth uit.

  Mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Elisabeth (musical) op Wikimedia Commons.