Spoorlijn Doetinchem - Hengelo GOLS

spoorlijn in Nederland

De spoorlijn van Doetinchem naar Hengelo van de Geldersch-Overijsselsche Lokaalspoorweg-Maatschappij (GOLS) is in twee fasen geopend. Op 15 oktober 1884 werd het traject Ruurlo - Hengelo opengesteld en op 15 juli 1885 is het traject van Ruurlo naar Doetinchem geopend. In Ruurlo sloot de lijn aan op de lijn van Winterswijk naar Zutphen. In de beginopzet van de GOLS was er een hoofdlijn Winterswijk - Neede - Boekelo - Hengelo/Enschede, met een zijlijn Doetinchem - Ruurlo - Neede. Later reden de doorgaande personentreinen meestal vanaf Doetinchem via Boekelo naar Enschede en Oldenzaal. Voor Hengelo diende dan in Boekelo overgestapt te worden.

Spoorlijn Doetinchem - Hengelo
Spoorlijn Doetinchem - Hengelo GOLS op de kaart
Totale lengte54,6 km
Spoorwijdtenormaalspoor 1435 mm
Aangelegd doorGOLS
Geopend
Doetinchem - Ruurlo: 15 juli 1885
Ruurlo - Hengelo: 15 oktober 1884
Opheffing treindienst
Doetinchem - Ruurlo: 22 mei 1937
Ruurlo - Hengelo: 3 oktober 1937
Gesloten
Doetinchem - Zelhem: 1940-1945
Zelhem - Ruurlo: 22 mei 1937
Ruurlo - Borculo: 3 oktober 1937
Borculo - Neede: 22 juli 1942
Neede - Haaksbergen: 3 oktober 1937
Boekelo - km 33.20: 1940-1945
km 34.08 - Hengelo GOLS - Hengelo SS: 1936
Heropend
Doetinchem - Zelhem: 1948
Borculo - Neede: 2 augustus 1948
Gesloten
Doetinchem - Zelhem: 28 mei 1972
Borculo - Neede: 28 mei 1972
Huidige status
Doetinchem - Haaksbergen: opgebroken
Haaksbergen - Boekelo: in gebruik (MBS)
Boekelo - km 33.20: opgebroken
km 33.20 - km 34.08: in gebruik
km 34.08 - Hengelo GOLS: opgebroken
Geëlektrificeerdnee
Traject
dSTR lijn van Zevenaar
dBHF 18,6 Doetinchem
dxABZgr lijn naar Winterswijk
dexHST 16,6 Slangenburg-IJzevoorde
dexBHF 12,2 Zelhem
dexHST 7,7 Wolfersveen
dxABZg+l lijn van Zutphen
dBHF 0,0 Ruurlo
dxABZgr lijn naar Gelsenkirchen-Bismarck
BSicon .svgexdSTRuexdSTR+l tramlijn van Deventer opgebroken
BSicon .svgexdWBRÜCKEuexdWBRÜCKE Berkel
BSicon uexv-SHI4+l.svg
uexv-SHI4+l +
BSicon uexv-SHI4r.svg
uexv-SHI4r + exvSTR-
uexdKHSTeexdBHF 7,4 Borculo
dexWBRÜCKE1 Berkel
dexHST 11,3 Haarlo
dexABZg+l lijn van Hellendoorn opgebroken
dexBHF 13,9 Neede
dexABZgr lijn naar Winterswijk opgebroken
dexWBRÜCKE1 Buurserbeek
dexHST 16,8 Rietmolen
dexSTR+GRZq grens Gelderland - Overijssel
dKBHFxa 22,7 Haaksbergen
dKBSTaqABZg+r 25,8 aansluiting Stepelo sinds 2001
dWBRÜCKE1 26,4 Hagmolenbeek
BSicon .svgeABZglexdKBSTeq 27,1 aansluiting KNZ opgebroken
dHST 27,8 Zoutindustrie
dWBRÜCKE1 28,8 Boekelerbeek
dKBHFxe 29,5 Boekelo
dexABZgr lijn naar Oldenzaal EO opgebroken
dexHST Twekkelo
DRAISINEdKHSTxad 33,2 Spoorfietsen Hengelo - Twekkelo
deABZgl Hengelo raccordement AKZO
dWBRÜCKE1 Twentekanaal
dexdSHI2+ledSHI2glrexdSHI2+r
devSTRexdENDEe Stokvis
evENDEe-STR Gietart
dSTR+rdENDEadKHSTxed lijn van Glanerbrug
vSTR-eABZglexdABZgrd 34,1
veHST-STRexvSTR- De Waarbeek
vSTRexvHST- 35,0 Hengelosche Bad- en Zweminrichting
dSTR+rvÜSTlexdSTRBSicon .svg lijn van Salzbergen
vÜSTdBSTexdSTRBSicon .svg
dSTRvÜSTlexdBHFBSicon .svg 36,0 Hengelo GOLS
vBHFdDSTexdSTRBSicon .svg Hengelo
dSTRdSHI2g+ldSHI2gr+xlexdSHI2rBSicon .svg
vÜSTdENDExedBSicon .svg lijn naar Almelo
evSHI2g+l-BSicon .svg lijn naar Zutphen

In 1935 werd de lijn nog tijdelijk omgelegd ter hoogte van het sluizencomplex. Daar werd een nieuwe spoorbrug aangelegd naast de sluis Hengelo. De spoorlijn bleef tot 4 oktober 1936 in gebruik voor personenvervoer en tot 1942 voor goederenvervoer. In dit jaar werd de lijn van Boekelo tot aan kilometer 33.200 opgebroken op last van de Duitsers. De lijn van Hengelo-GOLS naar kilometer 33.200 was nu in gebruik als raccordement voor de AKZO.

StationsBewerken

Langs de lijn lagen de volgende stations:

Station Geopend Gesloten Gebouw
Doetinchem 1885 n.v.t. Uniek ontwerp oorspronkelijk GOLS-groot
Slangenburg-IJzevoorde 1885 1923 geen, wachterswoning gesloopt in 1970
Zelhem 1885 1937 GOLS-klein nog aanwezig
Wolfersveen 1921 1937 geen
Ruurlo 1878 n.v.t. Gebouw type Vorden in 1985 gesloopt
Borculo 1884 1937 GOLS-groot gesloopt
Haarlo 1888 1931 geen
Neede 1884 1937 GOLS-groot gesloopt in 2001
Rietmolen 1885 1937 geen
Haaksbergen* 1884 1937 GOLS-groot nog aanwezig en in gebruik bij MBS
Zoutindustrie* 1918 1937 geen
Boekelo* 1884 1937 GOLS-klein nog aanwezig en in gebruik bij MBS
Twekkelo 1887 1936 geen
Hengelosche Bad- en Zweminrichting 1890 1900 geen
Hengelo GOLS 1884 1936 GOLS-groot verloren gegaan bij bombardement op Hengelo in 1944
  • Deze stations zijn nog in gebruik van de MBS voor toeristische ritten.

SluitingBewerken

In 1936 werd de lijn van het station Hengelo GOLS naar de aansluiting van de SS waar in 1884 veel om te doen was opgeheven en gesloopt. Vanaf de Kuiperdijk in Hengelo werd een nieuwe aansluiting gemaakt naar de GOLS toe. Ook werd de lijn van Hengelo-GOLS naar km 34.08 gesloten en opgebroken in datzelfde jaar.

Op 22 mei 1937 volgde de sluiting van het traject Ruurlo - Doetinchem. En op 3 oktober 1937 werd het personenverkeer op het overige deel van de lijn gestaakt. De spoorlijn Winterswijk - Zevenaar werd daarmee het laatste restant van het uitgebreide net van lokaalspoorwegen van de GOLS en andere maatschappijen in Twente en Achterhoek. Kort daarna zijn de trajecten Zelhem - Ruurlo, Ruurlo - Borculo en Neede - Haaksbergen opgebroken. In de Tweede Wereldoorlog werd ook het traject Doetinchem - Zelhem en Borculo - Neede opgebroken. Dit werd later echter opnieuw aangelegd zodat hier in 1948 weer goederenverkeer kon gaan rijden.

Tot 28 mei 1972 vond op de overgebleven delen nog goederenvervoer plaats. Station Zelhem werd vanaf Doetinchem bereikt, Borculo werd vanuit Winterswijk via Neede bereikt en Haaksbergen vanuit Enschede. In 1975 zijn de trajecten Doetinchem - Zelhem en Borculo - Neede opgebroken. Op het oude tracé tussen Doetinchem en Zelhem is nu een fietspad aangelegd.

TegenwoordigBewerken

Er zijn thans nog twee delen van de voormalige spoorlijn over.

MBSBewerken

 
Trein van de Museumbuurtspoorweg tussen Haaksbergen en Boekelo.

Een deel is thans in gebruik bij het Museum Buurtspoorweg te Haaksbergen. Men beschikt hier over een spoor van Haaksbergen naar Boekelo. Tot de aanleg van de Rijksweg 35 liep het museumspoor tot Enschede, waar het verbinding had met het station Enschede. Thans is het museumspoor niet meer verbonden met andere spoorwegen en moeten vrachtauto's worden gebruikt om het materieel van het museum aan te voeren.

De eerste plannen voor het herstel van de verbinding Boekelo-Hengelo voor het museum zijn geschrapt vanwege de te hoge kosten en een volgens velen onlogische route van de baan.

Er werden ook plannen gemaakt voor een herstel via het oude tracé in combinatie met een derde spoor Hengelo-Kennispark voor het museumbedrijf en de mogelijke aanleg van de N18. Deze plannen stonden echter haaks op de belangen van grondeigenaren, pachters en bewoners in het voorgenomen uitbreidingstracé.

SpoorfietsenBewerken

Een ander deel bleef in gebruik om het raccordement van Akzo in Hengelo te kunnen gebruiken. Er was veel te doen over de schuine kruising met de fietssnelweg F35, doordat fietsers niet op het spoor rekenden en vielen. In 2016 werd dit deel als toeristisch spoor voor railfietsen in gebruik gesteld. De verbinding met het hoofdspoor werd verbroken en de overweg in de F35 werd opgeheven.

In februari 2016 maakte ProRail bekend de lijn te hebben verkocht aan het bedrijf Rail Pleasure en de gemeente Hengelo.[1] Vanaf april 2016 kan er met draisines worden gefietst op het lijntje. Tussen de F35 en het FBK-stadion is een perron gerealiseerd, vanaf waar kan worden gestart. Vervolgens kan over het gehele traject worden gefietst. Het deel dat in februari 2014 is opgebroken is hersteld, er kan weer gefietst worden naar Twekkelo.[2][3] Aan beide uiteinden zijn draaischijven gemaakt om de draisines te keren en de volgorde te veranderen.

RestantenBewerken

Van de spoorlijn zijn diverse restanten terug te vinden:

  • Aan de Windmolenweg in Boekelo is het voormalige stationsgebouw van het gelijknamige station te vinden.
  • Aan de Stationsstrat 3 in Haaksbergen staat voormalige stationsgebouw.
  • Station Zelhem is te vinden aan Stationsplein 10.

Zie ookBewerken

ReferentiesBewerken