Hoofdmenu openen

Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde

onderscheiding jaarlijks uitgereikt door de Zweedse Academie van Wetenschappen

De Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde (Zweeds: Nobelpriset i fysiologi eller medicin) is een prijs die sinds 1901 jaarlijks uitgereikt wordt aan iemand die de wereld verbeterd heeft door een ontdekking, uitvinding of daad op het gebied van de fysiologie of de geneeskunde.

Dit was een van de vijf prijzen die Alfred Nobel in zijn testament opnam. De prijs wordt jaarlijks door het Karolinska Instituut uitgereikt.

WinnaarsBewerken

Lijst van de winnaars van de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde.

Jaar Naam Land Toelichting
1901 Emil Adolf von Behring   Duitsland "Voor zijn serumtherapie om difterie te behandelen."
1902 Ronald Ross   Verenigd Koninkrijk "Voor onderzoek naar malaria"
1903 Niels Ryberg Finsen   Denemarken "Voor zijn behandeling van lupus vulgaris door middel van licht"
1904 Ivan Petrovitsj Pavlov   Rusland "Voor werk aan de fysiologie van het maag-darmstelsel"
1905 Robert Koch   Duitsland "Voor de ontdekking van de oorzaak van tuberculose"
1906 Camillo Golgi
Santiago Ramón y Cajal
  Italië
  Spanje
"Voor onderzoek aan het zenuwstelsel"
1907 Charles Louis Alphonse Laveran   Frankrijk "Voor onderzoek naar ziekteverwekkende protozoa"
1908 Ilja Iljitsj Metsjnikov
Paul Ehrlich
  Rusland
  Duitsland
"Voor de bestudering van het immuunsysteem"
1909 Emil Theodor Kocher   Zwitserland "Voor onderzoek naar de schildklier"
1910 Albrecht Kossel   Duitsland "Voor onderzoek in de celbiologie, in het bijzonder naar proteïnen en nucleïnezuren"
1911 Allvar Gullstrand   Zweden "Voor onderzoek naar de beeldvorming door de lens van het oog"
1912 Alexis Carrel   Frankrijk "Voor onderzoek naar de hechting van bloedvaten en transplantatie"
1913 Charles Robert Richet   Frankrijk "Ter erkenning van zijn onderzoek naar anafylaxie"[1]
1914 Robert Bárány   Oostenrijk "Voor onderzoek aan het vestibulair apparaat van het binnenoor"
1919 Jules Bordet   België "Voor de ontdekking van het complement in het immuunsysteem"
1920 August Krogh   Denemarken "Voor de ontdekking van het regelmechanisme van de haarvaten in skeletspieren"
1922 Archibald Hill
Otto Fritz Meyerhof
  Verenigd Koninkrijk
  Duitsland
"Voor onderzoek aan de spieren, in het bijzonder hun warmtevorming en het verband tussen de zuurstofconsumptie en het melkzuurmetabolisme."
1923 Frederick Banting
John James Richard Macleod
  Canada
  Verenigd Koninkrijk
"Voor de ontdekking van insuline"
1924 Willem Einthoven   Nederland "Voor de ontdekking van het mechanisme van het elektrocardiogram"
1926 Johannes Fibiger   Denemarken "Voor het ophelderen van Spiroptera carcinoma en het kunstmatig veroorzaken van kanker in een dier."
1927 Julius Wagner-Jauregg   Oostenrijk "Voor de ontdekking van de therapeutische waarde van inenting met malaria bij de behandeling van dementia paralytica (neurosyfilis)"
1928 Charles Nicolle   Frankrijk "Voor onderzoek naar vlektyfus"
1929 Christiaan Eijkman
Frederick Gowland Hopkins
  Nederland
  Verenigd Koninkrijk
"Voor de ontdekking van diverse vitamines"
1930 Karl Landsteiner   Oostenrijk "Voor de ontdekking van de menselijke bloedgroepen"
1931 Otto Heinrich Warburg   Duitsland "Voor onderzoek naar cytochroom in de dissimilatie"
1932 Charles Scott Sherrington
Edgar Douglas Adrian
  Verenigd Koninkrijk "Voor onderzoek naar de functie van neuronen, inclusief het feit dat sterkere stimuli leiden tot een hogere frequentie van zenuwimpulsen."
1933 Thomas Hunt Morgan   Verenigde Staten "Voor de ontdekking van de rol van chromosomen in erfelijkheid"
1934 George Hoyt Whipple
George Richards Minot
William Parry Murphy
  Verenigde Staten "Voor het ontdekken van levertherapie voor bloedarmoede"
1935 Hans Spemann   Duitsland "Voor de ontdekking van "organizer-centra" in de embryonale ontwikkeling van organismen"
1936 Henry Hallett Dale
Otto Loewi
  Verenigd Koninkrijk
  Duitsland
"Voor onderzoek naar de transmissie van zenuwimpulsen via neurotransmitters"
1937 Albert Szent-Györgyi   Hongarije "Voor de beschrijving van vitamine C en de ontdekking dat zuurstof wordt gecombineerd met waterstof in de dissimilatie"
1938 Corneille Heymans   België "Voor het aantonen hoe de bloeddruk en het zuurstofgehalte van het bloed door het lichaam worden gemeten en hoe dit wordt overgedragen naar de hersenen.
1939 Gerhard Domagk
onder dwang geweigerd, in 1947 alsnog geaccepteerd
  Duitsland "Voor de ontdekking van het sulfonamide prontosil, het eerste medicijn dat effectief tegen bacteriële infecties werkt"
1943 Carl Peter Henrik Dam
Edward Adelbert Doisy
  Denemarken
  Verenigde Staten
"Voor de ontdekking van vitamine K en de chemische structuur ervan"
1944 Joseph Erlanger
Herbert Spencer Gasser
  Verenigde Staten "Voor de ontdekking van verschillende typen axonen"
1945 Alexander Fleming
Ernst Boris Chain
Howard Walter Florey
  Verenigd Koninkrijk
  Duitsland
  Australië
"Voor de ontdekking van penicilline en de eigenschappen ervan bij de genezing van infectieziekten"
1946 Hermann Joseph Muller   Verenigde Staten "Voor de ontdekking dat mutaties kunnen worden veroorzaakt door röntgenstraling"
1947 Carl Ferdinand Cori
Gerty Theresa Cori
  Verenigde Staten "Voor de ontdekking hoe glycogeen wordt omgezet in glucose in het lichaam"
1947 Bernardo Alberto Houssay   Argentinië "Voor zijn ontdekking van de rol die de hormonen van de hypofyse-voorkwab spelen in de stofwisseling van glucose"
1948 Paul Hermann Müller   Zwitserland "Voor de ontdekking van het insecticide DDT"
1949 Walter Hess
Antonio Moniz
  Zwitserland
  Portugal
"Hess voor het in kaart brengen van de verschillende functies van middenhersenen; Moniz voor de ontdekking van het therapeutische effect van lobotomie"
1950 Edward Calvin Kendall
Tadeus Reichstein
Philip Showalter Hench
  Verenigde Staten
  Polen
  Verenigde Staten
"Voor de ontdekking van de hormonen van de bijnierschors, hun structuur en functie"
1951 Max Theiler   Verenigde Staten "Voor het ontwikkelen van een vaccin tegen gele koorts"
1952 Selman Waksman   Verenigde Staten "Voor zijn ontdekking van streptomycine, het eerste effectieve antibioticum tegen tuberculose"
1953 Hans Krebs   Verenigd Koninkrijk "Voor de ontdekking van de citroenzuurcyclus bij de aerobe dissimilatie"
Fritz Lipmann   Verenigde Staten "Voor de ontdekking van en het onderzoek naar coënzym A"
1954 John Enders
Thomas Weller
Frederick Robbins
  Verenigde Staten "Voor het ontdekken van een wijze om poliomyelitis virussen te kweken in een reageerbuis"
1955 Hugo Theorell   Zweden "Voor onderzoek naar enzymen en hun activiteit, in het bijzonder oxiderende enzymen"
1956 André Cournand
Werner Forssmann
Dickinson Richards
  Verenigde Staten
  Duitsland
  Verenigde Staten
"Voor het aantonen hoe een katheter kan worden ingebracht in het hart, en het bestuderen van meerdere hartaandoeningen"
1957 Daniel Bovet   Italië "Voor het ontdekken van synthetische medicijnen als antihistaminen die de activiteiten van biologische amines blokkeren"
1958 George Beadle
Edward Tatum
  Verenigde Staten "Voor het aantonen dat genen individuele stappen in het metabolisme reguleren"
Joshua Lederberg   Verenigde Staten "Voor het aantonen dat bacteriën kunnen paren (conjugatie) en zo genen uitwisselen"
1959 Severo Ochoa
Arthur Kornberg
  Spanje
  Verenigde Staten
"Voor de synthese van de nucleïnezuren DNA en RNA"
1960 Frank MacFarlane Burnet
Peter Medawar
  Australië
  Brazilië
"Voor de ontdekking dat het immuunsysteem van de foetus leert hoe het onderscheid kan maken tussen lichaamseigen en lichaamsvreemd"
1961 Georg von Békésy   Verenigde Staten "Voor zijn onderzoek naar de werking van het gehoororgaan van zoogdieren."
1962 Francis Crick
James Watson
Maurice Wilkins
  Verenigd Koninkrijk
  Verenigde Staten
  Verenigd Koninkrijk
"Voor hun ontdekkingen betreffende de moleculaire structuur van nucleïnezuren en diens significantie voor de informatieoverdracht in het leven"[2]
1963 John Eccles
Alan Hodgkin
Andrew Huxley
  Australië
  Verenigd Koninkrijk
  Verenigd Koninkrijk
"Voor het beschrijven van geleiding van impulsen langs zenuwen"
1964 Konrad Bloch
Feodor Lynen
  Verenigde Staten
  Duitsland
"Voor onderzoek naar cholesterol en de stofwisseling van vetzuren"
1965 François Jacob
André Lwoff
Jacques Monod
  Frankrijk "Voor het ontdekken van mRNA, ribosomen en de genen die de expressie van andere genen reguleren"
1966 Peyton Rous   Verenigde Staten "Voor de ontdekking van virussen die tumoren veroorzaken"
Charles Huggins   Verenigde Staten "Voor de ontdekking van de behandeling van prostaatkanker met hormonen"
1967 Ragnar Granit
Haldan Hartline
George Wald
  Finland
  Verenigde Staten
  Verenigde Staten
"Voor het beschrijven van de verschillende typen van lichtgevoelige cellen in het oog, en hoe het licht op die cellen inwerkt"
1968 Robert Holley
Har Gobind Khorana
Marshall Nirenberg
  Verenigde Staten "Voor het beschrijven van de genetische code en hoe het een rol speelt in de eiwitsynthese"
1969 Max Delbrück
Alfred Hershey
Salvador Luria
  Verenigde Staten "Voor onderzoek aan replicatiemechanismen en genetica van virussen"
1970 Bernard Katz
Ulf von Euler
Julius Axelrod
  Verenigd Koninkrijk
  Zweden
  Verenigde Staten
"Voor onderzoek aan neurotransmitters"
1971 Earl Sutherland   Verenigde Staten "Voor de ontdekking van de activiteit van hormonen, in het bijzonder adrenaline, via second messengers"
1972 Gerald M. Edelman
Rodney Porter
  Verenigde Staten
  Verenigd Koninkrijk
"Voor de ontdekking van de chemische structuur van antistoffen"
1973 Karl von Frisch
Konrad Lorenz
Niko Tinbergen
  Oostenrijk
  Oostenrijk
  Nederland
"Voor het onderzoek naar het gedrag van sociale dieren, in het bijzonder de verklaring van de "danstaal" van bijen en hoe jonge vogels gefixeerd raken op hun moeder"
1974 Albert Claude
Christian de Duve
George Emil Palade
  België
  België
  Verenigde Staten
"Voor het beschrijven van de structuur en functie van organellen in de cel"
1975 David Baltimore
Renato Dulbecco
Howard Temin
  Verenigde Staten
  Italië
  Verenigde Staten
"Voor het beschrijven hoe tumorvirussen inwerken op het genetische materiaal van de cel"
1976 Baruch Blumberg   Verenigde Staten "Voor de ontdekking van het hepatitis B-virus"
Daniel Carleton Gajdusek   Verenigde Staten "Voor de beschrijving van de ziekte kuru, veroorzaakt door kannibalisme"
1977 Roger Guillemin
Andrew Schally
  Verenigde Staten "Voor onderzoek aan peptidehormonen die geproduceerd worden in de hersenen"
Rosalyn Yalow   Verenigde Staten "Voor het bedenken van de Yalow-Berson methode voor het meten van minuscule hoeveelheden peptidehormonen met behulp van antilichamen
1978 Werner Arber
Daniel Nathans
Hamilton Smith
  Zwitserland
  Verenigde Staten
  Verenigde Staten
"Voor de ontdekking van restrictie-enzymen, welke een instrument zijn geworden in de moleculaire biologie"
1979 Allan Cormack
Godfrey Hounsfield
  Verenigde Staten
  Verenigd Koninkrijk
"Voor het ontwikkelen van de computertomografie"
1980 Baruj Benacerraf
Jean Dausset
George Davis Snell
  Verenigde Staten
  Frankrijk 
  Verenigde Staten
"Voor de ontdekking van de hoofd-histocompabiliteitscomplex-genen, die coderen voor moleculen aan het celoppervlak, en die belangrijk zijn voor het herkenningsvermogen voor lichaamseigen en niet-eigen stoffen van het immuunsysteem"
1981 Roger Sperry   Verenigde Staten "Voor onderzoek aan de hersenhelften"
David Hubel
Torsten Wiesel
  Verenigde Staten
  Zweden
"Voor onderzoek naar het verwerken van visuele data in de hersenen"
1982 Sune Karl Bergström
Bengt Samuelsson
John Robert Vane
  Zweden 
  Zweden 
  Verenigd Koninkrijk
"Voor de ontdekking van prostaglandinen"
1983 Barbara McClintock   Verenigde Staten "Voor de ontdekking van mobiele genetische elementen of transposonen in maïs"
1984 Niels Jerne
Georges Köhler
César Milstein
  Denemarken 
  Duitsland 
  Argentinië
"Voor onderzoek aan het immuunsysteem en de productie van monoklonale antilichamen "
1985 Michael Stuart Brown
Joseph Goldstein
  Verenigde Staten "Voor het beschrijven van de regulatie van het cholesterolmetabolisme"
1986 Stanley Cohen
Rita Levi-Montalcini
  Verenigde Staten
  Italië
"Voor het ontdekken van groeifactoren"
1987 Susumu Tonegawa   Japan "Voor de ontdekking hoe de grote diversiteit aan antilichamen genetisch wordt geproduceerd"
1988 James Whyte Black
Gertrude Elion
George Hitchings
  Verenigd Koninkrijk
  Verenigde Staten 
  Verenigde Staten
"Voor hun ontdekkingen van belangrijke principes voor de Farmacologie"
1989 John Michael Bishop
Harold Varmus
  Verenigde Staten "Voor de ontdekking van de cellulaire oorsprong van retrovirale oncogenen"
1990 Joseph Murray
Edward Donnall Thomas
  Verenigde Staten "Voor onderzoek aan orgaan- en celtransplantatie"
1991 Erwin Neher
Bert Sakmann
  Duitsland "Voor het ontwikkelen van technieken die aantonen dat er ionkanalen bestaan in het celmembraan, en welke het mogelijk maken om hun eigenschappen te bestuderen"
1992 Edmond H. Fischer
Edwin Krebs
  Verenigde Staten "Voor hun ontdekkingen over de reversibele fosforylering van eiwitten als biologisch regelmechanisme"
1993 Richard Roberts
Phillip Allen Sharp
  Verenigd Koninkrijk 
  Verenigde Staten
"Voor de ontdekking dat genen in eukaryoten geen doorlopende strengen zijn, maar introns bevatten, en dat het splitsen van mRNA om deze introns te verwijderen op meerdere manieren kan plaatsvinden, waarbij verschillende proteïnen kunnen worden verkregen uit hetzelfde stuk coderend DNA"
1994 Alfred Gilman
Martin Rodbell
  Verenigde Staten "Voor hun ontdekking van G-proteïnen en de rol van deze eiwitten in de signaaltransductie van cellen"
1995 Edward B. Lewis
Christiane Nusslein-Volhard
Eric Wieschaus
  Verenigde Staten
  Duitsland 
  Verenigde Staten
"Voor de ontdekking van de genen die betrokken zijn bij de vroege embryonale ontwikkeling van de fruitvlieg, de homeobox-genen"
1996 Peter C. Doherty
Rolf Zinkernagel
  Australië 
  Zwitserland
"Voor het beschrijven hoe cel-gemedieerde immunologische afweer-moleculen worden gebruikt door witte bloedcellen om door virus geïnfecteerde cellen op te sporen en te vernietigen"
1997 Stanley Prusiner   Verenigde Staten "Voor zijn ontdekking van prionen - een nieuw biologisch infectieprincipe"
1998 Robert Furchgott
Louis Ignarro
Ferid Murad
  Verenigde Staten "Voor hun ontdekkingen met betrekking tot stikstofoxide (NO) als signaalmolecuul in het cardiovasculaire systeem"
1999 Günter Blobel   Verenigde Staten "voor de ontdekking dat eiwitten intrinsieke signalen hebben die hun transport en plaats binnen de cel regelen"
2000 Arvid Carlsson   Zweden "Voor het bewijzen dat dopamine een neurotransmitter is in de hersenen, welke leidt tot symptomen van de ziekte van Parkinson"
Paul Greengard   Verenigde Staten "Voor het aantonen hoe neurotransmitters werken in de cel, en hoe ze een centraal molecuul dat bekendstaat als DARPP-32 activeren"
Eric Kandel   Verenigde Staten "Voor het beschrijven hoe korte- en langetermijngeheugen worden gevormd op moleculair niveau"
2001 Leland Hartwell
Tim Hunt
Paul Nurse
  Verenigde Staten
  Verenigd Koninkrijk 
  Verenigd Koninkrijk
"Voor de ontdekking van cycline en cycline-afhankelijk kinase, centrale moleculen in de regulatie van de celcyclus"
2002 Sydney Brenner
Robert Horvitz
John Sulston
  Zuid-Afrika 
  Verenigde Staten 
  Verenigd Koninkrijk
"Voor hun ontdekkingen betreffende de genetische regulatie van de orgaanontwikkeling en de geprogrammeerde celdood"
2003 Paul Lauterbur
Peter Mansfield
  Verenigde Staten
  Verenigd Koninkrijk
"Voor hun ontdekkingen op het gebied van de magnetische resonantietomografie"
2004 Linda Buck
Richard Axel
  Verenigde Staten "Voor hun ontdekking van geurreceptoren en de opbouw van het reukzintuigsysteem bij mensen"
2005 Barry Marshall
Robin Warren
  Australië "Voor de ontdekking van de bacterie Helicobacter pylori en de rol hiervan bij gastritis en maagzweren"
2006 Andrew Fire
Craig Mello
  Verenigde Staten "Voor het ontdekken dat genen stilgelegd kunnen worden (RNA-interferentie)"
2007 Mario Capecchi
Oliver Smithies
Sir Martin Evans
  Verenigde Staten
  Verenigde Staten
  Verenigd Koninkrijk
"Voor hun ontdekking van principes waarmee specifieke genmodificaties kunnen worden aangebracht bij muizen door gebruik te maken van embryonale stamcellen".
2008 Harald zur Hausen   Duitsland "Voor zijn ontdekking van humane papillomavirussen die baarmoederhalskanker kunnen veroorzaken."
Françoise Barré-Sinoussi
Luc Montagnier
  Frankrijk "Voor hun ontdekking van het menselijk immuundeficiëntievirus."
2009 Elizabeth Blackburn
Carol Greider
Jack Szostak
  Verenigde Staten "Voor de ontdekking hoe chromosomen worden beschermd door telomeren en het enzym telomerase".
2010 Robert Edwards   Verenigd Koninkrijk "Voor zijn bijdrage aan de ontwikkeling van de ivf-techniek"
2011 Bruce Beutler
Jules Hoffmann
  Verenigde Staten
  Frankrijk
"Voor hun ontdekkingen aangaande de activatie van aangeboren immuniteit"
Ralph Steinman   Verenigde Staten "Voor zijn ontdekking van de dendritische cel en de rol ervan in het aanpassingsproces van immuniteit"
2012 John Gurdon
Shinya Yamanaka
  Verenigd Koninkrijk 
  Japan
"Voor de ontdekking dat volwassen cellen geherprogrammeerd kunnen worden tot pluripotente stamcellen die alle cellen kunnen vormen in het menselijk lichaam"
2013 James Rothman
Randy Schekman
Thomas Südhof
  Verenigde Staten "Voor hun ontdekkingen van het mechanisme dat het belangrijkste transportsysteem in onze cel regelt"
2014 John O'Keefe
May-Britt Moser
Edvard Moser
  Verenigde Staten
  Noorwegen 
  Noorwegen
"Voor hun ontdekking van cellen die een positioneringssysteem in de hersenen vormen"
2015[3] William C. Campbell
Satoshi Ōmura
  Ierland
  Japan
"Voor hun ontdekkingen betrekking hebbend op nieuwe geneeswijzen bij infecties veroorzaakt door parasitaire rondwormen"
Youyou Tu   China "Voor haar ontdekking betrekking hebbend op een nieuwe therapie tegen malaria"
2016 Yoshinori Osumi   Japan "Voor baanbrekend onderzoek naar autofagie"
2017 Jeffrey C. Hall
Michael Rosbash
Michael W. Young
  Verenigde Staten "Voor hun ontdekkingen van moleculaire controlemechanismes van het circadiaan ritme"
2018 James P. Allison
Tasuku Honjo
  Verenigde Staten
  Japan
"Voor hun onderzoek naar nieuwe behandelingen van kanker op basis van immuuntherapie"