Nederduits

taal

Het Nederduits is een hoofdzakelijk in Noord-Duitsland en Oost-Nederland gesproken West-Germaanse, niet-gestandaardiseerde taal. De in Nederland gesproken dialecten worden over het algemeen niet als Nederduits, maar als Nedersaksisch aangeduid. Het betreft echter varianten binnen dezelfde taal.

Nederduits, Platduits
Gesproken in Nederland, Duitsland, Denemarken
Sprekers 2,2-5 miljoen (Duitsland) en 1,6 miljoen sprekers thuis in Nederland (2,15 miljoen in totaal)
Taalfamilie
Dialecten
Alfabet Latijn
Officiële status
Officieel in
Taalcodes
ISO 639-1 -
ISO 639-2 nds
ISO 639-3 nds
Portaal  Portaalicoon   Taal
Taalgebied van het Nederduits

DefinitieBewerken

Binnen de moderne taalkunde kan het begrip Nederduits op twee verschillende manieren gedefinieerd worden:

  • Als de overkoepelende naam voor de Nedersaksische (West-Nederduitse) en Oost-Nederduitse dialecten.
  • Als de naam voor de Nedersaksische en Oost-Nederduitse dialecten die de Duitse standaardtaal als Dachsprache hebben.

De term Nedersaksisch kan voor de eerst genoemde definitie als synoniem gelden, maar wordt, met name in Nederlandstalige en sommige Engelstalige publicaties, ook gebruikt voor de Nederduitse dialecten die het Nederlands als standaardtaal hebben, c.q. de Nederduitse dialecten in Oost-Nederland.

In de begindagen van de Germaanse taalkunde, gedurende de 19e en eerste helft van de 20ste eeuw, werd het begrip Nederduits in een derde, nu verouderde, zin gebruikt; voor alle West-Germaanse dialecten die geen deel hadden genomen aan de Tweede Germaanse klankverschuiving; dat wil zeggen het Nederduits, het Fries, het Engels en het Nederlands. Na de Tweede Wereldoorlog is deze begripsduiding steeds verder uitgehold en geldt al decennia als achterhaald.[1][2]

Aantal sprekersBewerken

In 2016 waren er 2,2 miljoen sprekers in Duitsland onder de zelf-gerapporteerde categorie 'zeer goed' en bijna 5 miljoen sprekers onder de categorieën 'zeer goed' en 'goed', voornamelijk ouderen.[3] In Nederland wordt het aantal sprekers (2005) op circa 1,6 miljoen geschat.[4] Met name in Duitsland loopt het aantal sprekers van Nederduitse dialecten in rap tempo terug en wordt de taal als uitstervend beschreven.[5]

Geografische spreiding en onderverdelingBewerken

Het Nederduits in brede zin heeft twee ondergroepen, waarbij het Nedersaksisch ofwel West-Nederduits door de meeste taalkundigen nogmaals onderverdeeld wordt in een door het Nederlands en een door het Duits beïnvloedde groep:

  • Nedersaksisch (West-Nederduits)
    De Nedersaksische dialecten worden gesproken in het oosten van Nederland en in Duitsland ten noordwesten van de Benrather linie. Sinds de Vroege Middeleeuwen staan deze gebieden onder de groeiende invloed van twee andere taalcentra, die van het Middelhoogduits (uitstralend vanuit Saksen) en die van het Nederlands/ Nederfrankisch, uitstralend vanuit Vlaanderen en later het gewest Holland. De Nedersaksische dialecten zijn hierdoor effectief gesplitst in een Nederlandse en een Duitse invloedssfeer die taalkundig een grote weerslag op deze dialecten heeft gehad. Het overgangsgebied tussen deze invloedssferen loopt nu grotendeels gelijk met de rijksgrenzen, maar lag tot in de 19e eeuw oostelijker dan nu het geval is, ruwweg aan de Wezer.
  • Oost-Nederduits
    De Oost-Nederduitse dialecten worden gesproken in het noordoosten van Duitsland ten noorden van de Benrather Linie. De Oost-Nederduitse dialecten zijn niet uitsluitend Nederduits-Nedersaksisch in hun oorsprong, maar het resultaat van het vermengen van Nederlands-Nederfrankisch dialecten (minderheid) en West-Nederduitse Nedersaksische dialecten (meerderheid) gedurende de Ostsiedlung.
  Zie ook het artikel Plautdietsch voor de vorm van Nederduits die door de mennonieten werd meegenomen naar Rusland en vandaar naar Zuid-Amerika, en Nederlands in Duitsland.