Marinecomponent van Defensie

De Marinecomponent van de Belgische Defensie is sinds het jaar 2000 de benaming voor een onderdeel van Defensie in België.

Marine
Naval Ensign of Belgium.svg
Oprichting 1830
Onderdeel van Defensie
Aantal 2.400
Uitrusting 10 oorlogsschepen
4 ondersteuningsschepen
4 NH90-helikopters
Commandanten Flottieljeadmiraal
Jan de Beurme[1]
Een officier van de Belgische marine (2007)

Naast de Marine bestaat de Belgische Defensie uit:

De Belgische marine heeft haar hoofdbasis in Zeebrugge in het Kwartier Marinebasis Zeebrugge; verder zijn er bases in Sint-Kruis (Brugge), Antwerpen en Oostende. Ook ligt een deel van de Belgische marinestaf in Den Helder, onder het commando van de admiraal Benelux.

OprichtingBewerken

 
Kanonneerboot van de Belgische Koninklijke Marine anno 1830
 
HMS Godetia (1939-45)
 
M900 Adrien de Gerlache (ex HMS Liberty) van de Algerineklasse
 
De fregat Louise-Marie (F931) in Londen
 
Mijnenjager Bellis (M916) van de Tripartiteklasse

De geschiedenis van de Belgische Koninklijke Marine gaat terug tot 1815; ten tijde van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden.

Bij de Belgische Revolutie van 1830 blokkeerde een Nederlands schip de Haven van Antwerpen en voorkwam zo dat via de haven nog handel bedreven kon worden. Om aan deze blokkade het hoofd te bieden, besloot het parlement op 15 januari 1831 om de eerste Belgische Koninklijke Marine op te richten. In 1862 besloot de regering de militaire Marine af te schaffen en richtte een Staatsmarine op. Deze is beter gekend onder de naam het Korps der Zeelieden en Torpedisten.

Tijdens het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) had België geen marine meer omdat haar schepen het doelwit van Duitse onderzeeboten en mijnen waren. Het leger trok toen beroepszeelui terug van het front en plaatste ze op Franse schepen. Op het einde van de oorlog kreeg België van de geallieerden 11 torpedoboten en 26 mijnenvegers. Dit waren van de Duitsers buitgemaakte schepen. Dit werd mogelijk gemaakt door het Verdrag van Versailles. In 1923 kreeg ze de pantserkruiser d'Entrecasteaux van de Franse marine te leen als opleidingsschip. De kruiser was ontdaan van kanonnen en schroeven en werd in februari 1927 teruggegeven aan de Fransen. In 1927 werd het Korps der Zeelieden en Torpedisten om budgettaire redenen afgeschaft.

Nieuwe marine vanaf 1940Bewerken

Wanneer in 1940 de Tweede Wereldoorlog uitbrak beschikte België nog steeds niet over een marine. Deze werd op dat moment snel opgericht en personeel werd hiervoor aangetrokken. De belangrijkste taak van het nieuw opgerichte marinekorps was het opsporen en vernietigen van mijnen in de Belgische kustwateren. Later verleende ze ook haar medewerking aan de Franse marine en nam ze deel aan de evacuatie van België en Frans Duinkerken. Op 25 juni 1940 werden haar schepen in Spanje echter aan de ketting gelegd. Slechts één schip (de P16) kon ontkomen en bereikte Groot-Brittannië.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd een Belgische Sectie van de Royal Navy opgericht. Deze afdeling leverde de bemanning voor twee korvetten (HMS Buttercup en HMS Godetia), een flotillie mijnenvegers en enkele patrouillevaartuigen. De Belgische Sectie van de Royal Navy bestond tot 1946.

Na de Tweede WereldoorlogBewerken

Na 1945 besloot de regering om de Marine te behouden en gaf haar de volgende opdrachten:

  • Ontmijnen van de territoriale wateren
  • Controle van koopvaardijschepen die de havens binnenvaren
  • Visserijwacht
  • Redding op zee
  • Kustbewaking

Op 1 februari 1946 richtte de regering, bij Koninklijk besluit van 30 maart 1946, de Zeemacht op.

Na 1945 werd de marine uitgerust met schepen gekregen van de geallieerden. Hierdoor kreeg België ook haar eerste, echte vloot. Deze schepen waren vooral mijnenvegers van Amerikaanse makelij en korvetten van de Britse Algerineklasse. Hier zijn later schepen van Belgische makelij aan toegevoegd.

Tijdens de jaren 70 en 80 ondergaat de vloot een moderniseringsprogramma. De Wielingenklasse fregatten en de Tripartiteklasse mijnenjagers worden aan de vloot toegevoegd. Tijdens de jaren 90 deelt ook de marine in de besparings- en hervormingsplannen van defensie en er worden geen nieuwe schepen meer gebouwd. De mijnenvegers gaan allen buiten dienst en de vier fregatten worden vervangen door twee tweedehandse Nederlandse M-fregatten van de Karel Doormanklasse. Het gaat hierbij om Hr.Ms. Karel Doorman, overgedragen op 29 maart 2007, en Hr.Ms. Willem van der Zaan, overgedragen op 8 april 2008. In Belgische dienst dragen deze schepen de namen Leopold I (F930) en Louise-Marie (F931). Toch blijft de marine tijdens die periode deelnemen aan talrijke buitenlandse operaties.

De Zeemacht werd in het jaar 2000 omgedoopt tot Marinecomponent. Dit is een direct gevolg van de Eenheidsstructuur (strategisch Plan 2000-2015) die op last van Minister van Defensie André Flahaut werd ingevoerd.

In 2005 vierde de marinecomponent haar 60e verjaardag in aanwezigheid van Koning Albert II.

Belgische-Nederlandse marinesamenwerking (BeNeSam)Bewerken

De geschiedenis van de Belgische-Nederlandse marinesamenwerking gaat terug tot 1948, toen het idee van een overkoepelende staf voortkwam uit de eerste Belgisch-Nederlandse Samenwerking (BeNeSam). In het geheime Militaire Verdrag van 1948 kwamen België en Nederland overeen om in oorlogstijd de Koninklijke Marine en de Belgische marine onder bevel van één officier te plaatsen, omdat zij in hetzelfde gebied zouden opereren. Op 29 maart 1962 werd een document ondertekend, waarin stond dat alleen indien de Belgische en Nederlandse regering in gezamenlijk overleg, als gevolg van het uitbreken van vijandelijkheden of dreigend oorlogsgevaar, het noodzakelijk achten, zou de admiraal Benelux worden benoemd. In 1975 werd de admiraal Benelux (ABNL) in oorlogstijd opgericht. Pas na het einde van de Koude Oorlog tekenden België en Nederland in 1995 een overeenkomst die de samenwerking regelt tussen de Belgische marine en de Nederlandse Marine, zowel in vredes- als oorlogstijd. Als gevolg van deze overeenkomst werden beide nationale operationele staven met ingang van 1 januari 1996 samengevoegd tot één enkele geïntegreerde staf, met het hoofdkwartier in Den Helder, onder bevel van de admiraal Benelux. Dit leidde tot een unieke vorm van Belgisch-Nederlandse marinesamenwerking op het gebied van operatiën, opleidingen, trainingen, logistiek en onderhoud. Hierbij blijven echter beide landen soeverein wat betreft de politieke beslissing tot inzet van hun schepen.

Zo worden de Belgische en Nederlandse M-fregatten en mijnbestrijdingsvaartuigen operationeel aangestuurd door het geïntegreerde binationale marinehoofdkwartier in Den Helder. België is belast met de opleiding en training van de bemanningen voor de mijnbestrijdingsvaartuigen en het is verantwoordelijk voor de logistiek en onderhoud van deze vaartuigen. Nederland heeft dezelfde verplichtingen voor de M-fregatten. In de BeNeSam-overeenkomsten staan overigens ook nog andere vormen van maritieme samenwerking beschreven. Op het gebied van mijnbestrijding is er sinds 1975 de binationale school Eguermin in Oostende. Deze school is tevens een NAVO Centre of Excellence. In Zeebrugge wordt de Mine Couter Measures Operational Sea Training gegeven. Hier wordt beoordeeld of een schip klaar is om zijn operationele periode in te gaan. Operators en verbindingspersoneel van beide marines worden sinds 1996 opgeleid bij de Operationele School in Den Helder. Koks en hofmeesters/stewards krijgen sinds hetzelfde jaar hun gezamenlijke opleiding te Brugge.

In 2016 is de samenwerking uitgebreid naar meer samenwerking tussen de expeditionaire Belgische Lichte Brigade en het Nederlandse Korps Mariniers en de gezamenlijke aanschaf van marineschepen.

In de toekomst zal België personeel leveren voor het Nederlandse logistieke steunschip Zr.Ms Karel Doorman, om er in internationale context mee gebruik van te kunnen maken.

In juni 2020 werd bekend dat de M-fregatten worden vervangen.[2] De hoofdtaak van de nieuwe fregatten wordt het bestrijden van onderzeeboten op afstand. Dat gebeurt met een nieuwe torpedo, in te zetten vanaf het schip of door de NH90-boordhelikopter.[2] Het krijgt een 110 koppige bemanning, maar voor speciale missies zijn er 40 extra bedden en verschillende ruimten beschikbaar. De fregatten krijgen een waterverplaatsing van 5500 ton.[2] Damen Schelde Naval Shipbuilding gaat ze bouwen in samenwerking met Thales Group. De Nederlandse marine krijgt het eerste fregat naar verwachting in 2028 en het tweede in 2029. De twee vergelijkbare Belgische fregatten worden uiterlijk 2030 geleverd.[3]

Organisatie van de marineBewerken

De Marine bestaat uit volgende onderdelen:

  • Hoofdkwartier Marine (Den Helder)
  • Logistiek centrum van de Marine (Zeebrugge)
  • Competitiecentrum van de Marine
  • Vliegbasis Marine (Oostende)
  • Vloot (Zeebrugge)

Taken van de marineBewerken

De huidige taken van de Marine:

  • Vernietigen van springstoffen (op zee)
  • Redding op zee
  • Steun verlenen aan de Politie en Douane (op zee)
  • Opsporen van wrakken en vergane schepen
  • Hyperbaar Medisch Centrum ter beschikking stellen (decompressietanks)
  • Controle Territoriale Wateren en de exclusieve economische zone
  • Controle vervuiling op zee
  • Humanitaire operaties
  • Steun verlenen aan diplomatie en buitenlandse handel
  • Belgische aanwezigheid op zee verzekeren
  • Deelname aan operaties in NAVO- en VN-verband

Lijst van operatiesBewerken

  • 1950-1954: Transport Belgische en Luxemburgse vrijwilligers naar Korea
  • 1954: Repatriëring van het Belgisch expeditiekorps uit Korea
  • 1960: De onafhankelijkheid van Belgisch Congo; bijna de ganse vloot is ter plaatse
  • 1968: Multinationale ontmijningsoperatie tussen België, Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië
  • 1987-1988: Op. Octopus en Calendar: oorlog Iran-Irak
  • 1990-1991: Op. Southern Breeze: invasie van Koeweit door Irak
  • 1992-1994: Op. Equator Kiss: humanitaire hulp aan Somalië
  • 1992-1994: Deelname aan vredesondersteunende Ops in ex-Joegoslavië
  • 1995-1996: Op. Southern Breeze II: controle embargo tegen Irak
  • 1998: Op. Southern Breeze III: controle embargo tegen Irak
  • 1998: Op. Open Spirit: Oostzee
  • 1999: MCM Adriatische Zee & Embargo Op. Allied Force
  • 1999 & 2000: Oostzee MCM Op. MCOPLAT
  • 2001: Active Endeavour I, na de aanslagen van 11 september in de VS. De eerste Art V-operatie van de NAVO. "War against terrorism".
  • 2003: West Shark: grootschalige antidrugsoperaties in het Caraïbische gebied
  • 2004: Active Endeavour: patrouille in de Middellandse Zee tegen terroristische activiteiten
  • 2008: Op. UNIFIL bestaande uit Maritime Interdiction Operations (MIO) en bewakingsopdrachten in de Middellandse Zee voor de Libanese kust
  • 2009-2014: Deelname aan operatie Atalanta in de hoorn van Afrika
  • 2014: Deelname NAVO-missie in de Baltische wateren ter ondersteuning van NAVO-lidstaten bij Russisch-Oekraïens conflict
  • 2015: Deelname aan Europese Triton-missie in de Middellandse Zee om bootvluchtelingen te redden
  • 2015: Deelname aan TF 473 met Franse carrier-group in strijd tegen IS

RangenBewerken

  Zie: Lijst van militaire rangen van de Belgische strijdkrachten.

Lijst van huidige schepenBewerken

De volgende schepen zijn momenteel in de vaart:

Fregatten
schepen klasse verplaatsing lengte dienst status
F930 Leopold 1
F931 Louise-Marie
Karel Doormanklasse 2800 ton 122 m 2007-2030 worden vervangen door 2 grotere fregatten
Mijnenjagers
schepen klasse verplaatsing lengte dienst status
M916 Bellis
M917 Crocus
M921 Lobelia
M923 Narcis
M924 Primula
Tripartiteklasse 560 ton 51,50 m 1986-2030 worden vervangen door 6 grotere jagers vanaf 2024[4]
Logistieke steunschepen
schepen klasse verplaatsing lengte dienst status
A960 Godetia - 1700 ton 91 m 1966-2021 Wordt niet vervangen. België maakt wel mee gebruik van de Nederlandse Zr.Ms. Karel Doorman in internationaal verband voor de logistieke capaciteiten van de marinecomponent.
patrouilleschepen
schepen klasse verplaatsing lengte dienst
P901 Castor
P902 Pollux
Castorklasse 570 ton 54 m 2014-
andere schepen
schepen klasse verplaatsing lengte dienst status
A962 Belgica
A958 Zenobe Gramme
A950 Valcke
A951 Albatros
onderzoeksschip
opleidingsschip
sleepboot
sleepboot
1200 ton
136 ton
51 m
28 m
1984-2020
1961-
Wordt vervangen door nieuw oceanografisch onderzoeksschip.
In dienst
wordt vervangen
wordt vervangen

Zie ookBewerken

Externe linksBewerken

  Zie de categorie Naval ships of Belgium by name van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.