Leopold II van België

Tweede koning der Belgen, eigenaar van Kongo

Leopold Lodewijk Filips Maria Victor[1] (Brussel, 9 april 1835Laken, 17 december 1909), prins van België, hertog van Saksen, prins van Saksen-Coburg en Gotha, hertog van Brabant en senator, was de tweede koning der Belgen. Hij was de tweede, maar de oudste overlevende zoon van Leopold I van België en Louise Marie van Orléans. Hij volgde op 17 december 1865 zijn vader op en bleef koning tot zijn dood.

Leopold II
1835–1909
Leopold ii garter knight.jpg
Koning der Belgen
Periode 17 december 186517 december 1909
Voorganger Leopold I
Opvolger Albert I
Hertog van Brabant
Periode 9 april 183517 december 1865
Voorganger geen
Opvolger Prins Leopold van België
Soeverein van de Onafhankelijke Congostaat
Periode 1 juli 1885 – 15 november 1908
Voorganger geen
Opvolger Zichzelf als Koning der Belgen
Vader Leopold I
Moeder Louise Marie van Orléans
Dynastie Saksen-Coburg en Gotha
Coat of Arms of the King of the Belgians (1837-1921).svg
Wapen als Koning der Belgen
Koning Leopold II Dit artikel is een deel van de serie over Leopold II van België
Leopold II van België, 2e koning der Belgen (1865-1909), soeverein van de Onafhankelijke Congostaat (1885-1908)
Prins van België
Leopold II in de Belgische Senaat · Aanvalsplan op Nederland
Koningschap
Aanslag op Leopold II · Onafhankelijke Congostaat · Gruweldaden in Congo-Vrijstaat
Koninklijke familie
Maria Hendrika van Oostenrijk
Louise · Leopold · Stefanie · Clementine
koninklijke familie
Buitenechtelijke relaties
Cléo de Mérode · Blanche Delacroix
Lucien Durrieux · Philippe Durrieux
Residenties
Kasteel van Laken · Koninklijk Paleis van Brussel · Kasteel van Ciergnon
Overige
Ruiterstandbeeld op de Zeedijk in Oostende · Koninklijke Schenking · Gennaro Rubino · Orde van Leopold II · Leopoldstad · King Leopold's Soliloquy · Villa Leopolda
Royal Monogram of King Leopold II, King of the Belgians, Variant.svg
monogram van de koning

Leopold II was ook de stichter, eigenaar en soeverein van de Onafhankelijke Congostaat (of Congo-Vrijstaat), zijn privé-project. Dit werd hem toegezegd door de Koloniale Conferentie van Berlijn. Ten tijde van zijn koningschap zijn er veel gruweldaden in Congo-Vrijstaat gepleegd, waardoor zijn nalatenschap omstreden is.

HuwelijkBewerken

Leopold werd uitgehuwelijkt op 18-jarige leeftijd. Op 22 augustus 1853 huwde hij in Brussel met aartshertogin Maria Hendrika van Oostenrijk. Zij was de kleindochter van keizer Leopold II en haar vader aartshertog Jozef van Oostenrijk was paltsgraaf van Hongarije. Keizer Frans Jozef verleende Leopold de orde van het Gulden Vlies als huwelijksgeschenk.

In 1855 maakte Leopold met zijn echtgenote een lange reis door de Middellandse Zee en brachten een bezoek aan Rome en het Vaticaan. Hij werd er ontvangen door paus Pius IX.

Maria Hendrika van Oostenrijk schonk Leopold vier kinderen:

Na de dood van kroonprins Leopold verzuurde het huwelijk tussen Leopold en Maria Hendrika. Na de geboorte van hun jongste dochter Clementine ontstond er een breuk tussen de twee echtgenoten. Omdat zijn enige zoon en troonopvolger Leopold op jonge leeftijd overleed, werd zijn broer, prins Filips, graaf van Vlaanderen, de wettige troonopvolger; maar daar deze nagenoeg doof was, achtte Leopold hem niet in staat de Belgische troon te bestijgen. Hij vestigde zijn hoop op diens zoon Boudewijn, die echter eveneens vroegtijdig stierf. Uiteindelijk stierf ook Filips nog vóór Leopold, en werd Leopold II rechtstreeks opgevolgd door Albert, Boudewijns jongere broer.

De Franse danseres, prinses Cléo de Mérode (1875-1966), zou geruime tijd de maîtresse van Leopold zijn geweest, hoewel zij dat altijd heeft ontkend. De koning heeft een tijdlang de spotnaam Cléopold gekregen en er circuleerden spotprenten over deze vermeende affaire.

Nadat de koningin in 1902 overleden was, kreeg Leopolds minnares Blanche Delacroix, barones de Vaughan (1883-1948), een vaste residentie in Laken, in de Villa Vanderborght en ook een in Oostende.

Blanche Delacroix schonk de oude vorst twee buitenechtelijke zoons:

Toen Blanche zwanger was van haar tweede zoon, liepen er geruchten, dat niet Leopold, maar haar vroegere minnaar Durrieux - waarmee ze na de dood van Leopold huwde - de vader was. Durrieux dook in die tijd ook te pas en te onpas op in Brussel. Haar tweede zoon werd geboren met atrofie aan de linkerhand; juist die handicap was voor Leopold het bewijs dat hij de vader is. Vijanden van de koning spotten dat het jongetje "een stompje heeft zoals de negers bij wie Leopold een hand heeft laten afhakken".

De koning was dolgelukkig en bedroefd tegelijk; na drie dochters en een voortijdig gestorven zoon had hij ineens twee zonen, maar deze waren uitgesloten van de Belgische troon. De koning bedacht ze met titres de courtoisie (zonder decreet of erkenning) van hertog van Tervuren en graaf van Ravenstein. Ze kregen samen met hun moeder een groot deel van de erfenis, in tegenstelling tot zijn dochters. Leopold trouwde vijf dagen voor zijn dood met Blanche in een religieuze ceremonie, die geen enkele validiteit had onder de Belgische wet. Na haar tweede huwelijk kregen de jongens de naam Durrieux.

Hertog van BrabantBewerken

 
Leopold, hertog van Brabant (1853)

Senator van rechtswegeBewerken

  Zie Leopold II in de Belgische Senaat voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Als prins en troonopvolger droeg Leopold de titel hertog van Brabant en zetelde hij in de Belgische Senaat van 9 april 1853 tot 10 december 1865.

Plannen voor een aanval op NederlandBewerken

  Zie Plannen van Leopold II voor een aanval op Nederland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Prins Leopold bleek vergevorderde plannen te hebben gehad om Nederland binnen te vallen. Prins Leopold stuurde in 1854 een spionagemissie naar Nederland en werkte een aanvalsplan uit. Het plan werd evenwel nooit uitgevoerd, vanwege het uitblijven van steun van Europese bondgenoten.

Bestuur over België als Koning der BelgenBewerken

  Originele werken bij dit onderwerp zijn te vinden op de pagina Troonrede van koning Leopold II van België over de Frans-Duitse Oorlog op Wikisource.

Op 17 december 1865 volgde Leopold II zijn vader op als Koning der Belgen.

Frans-Duitse OorlogBewerken

In 1870 brak de Frans-Duitse Oorlog uit. In België groeide de vrees dat het land in dit conflict tussen beide buurlanden zou verzeild geraken. De Verenigde Kamers (de gemeenschappelijke vergadering van de leden van de Kamer van volksvertegenwoordigers en de Senaat) vergaderden in buitengewone zitting over deze militaire dreiging op 8 augustus 1870. Tijdens deze vergadering gaf koning Leopold II een troonrede over de Belgische houding in de Frans-Duitse Oorlog van 1870 en sprak hij zijn hoop uit dat België zijn neutraliteit in dit conflict niet geschonden zou zien. België zou uiteindelijk niet betrokken raken in de Frans-Duitse Oorlog.

Koning-BouwheerBewerken

 
De triomfboog van het Jubelpark- complex in Brussel

Leopold gaf opdracht tot het bouwen van een groot aantal gebouwen, stadsprojecten en openbare werken. Deze projecten leverden hem het epitheton op van Koning-Bouwheer (le Roi-Bâtisseur in het Frans). De openbare gebouwen bevonden zich voornamelijk in Brussel, Oostende en Antwerpen, en omvatten de Wellingtonrenbaan, de Koninklijke Galerijen en het Maria Hendrikapark in Oostende; het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika en het omliggende park in Tervuren; het Jubelpark met de triomfboog en het complex, het Dudenpark in Brussel en het station Antwerpen-Centraal.

Naast zijn openbare werken verwierf en bouwde hij tal van privé-eigendommen voor zichzelf binnen en buiten België. Hij breidde het terrein van het Koninklijk Kasteel van Laken uit en bouwde de koninklijke serres, de Japanse toren en het Chinese paviljoen bij het paleis. In de Ardennen bestonden zijn domeinen uit 6.700 hectare bossen en landbouwgronden en de kastelen van Ardenne, Ciergnon, Fenffe, Villers-sur-Lesse en Ferage. Hij bouwde ook belangrijke landgoederen aan de Franse Rivièra, waaronder de Villa des Cèdres en zijn botanische tuin, en de Villa Leopolda. Deze Villa Leopolda liet hij in 1902 bouwen in Villefranche-sur-Mer aan de Franse Azurenkust. Deze villa wordt anno 2009 beschouwd als een van de duurste huizen ter wereld.

Volgens historici als Wm. Roger Louis en Adam Hochschild zijn de leopoldiaanse bouwprojecten grotendeels gefinancierd met winsten uit de exploitatie van de Onafhankelijke Congostaat. Dat valt echter niet te rijmen met de chronologie: de constructies dateren in niet geringe mate van vóór de oprichting van Congo in 1885.[2] Daarna duurde het nog tien jaar alvorens het Congolese rubber en ivoor Europa begon te bereiken. In 1896 had de kolonie voor het eerst een begrotingsevenwicht. Op dat moment was de transformatie van Brussel al minstens drie decennia aan de gang en waren verschillende grote projecten afgewerkt of in een eindstadium (de Louizalaan en het Ter Kamerenbos, de Overwelving van de Zenne, het Justitiepaleis, het Jubelpark …).[3] Ondergefinancierde werven zoals de Kunstberg en de Triomfboog van het Jubelpark hebben ongetwijfeld geprofiteerd van het Congolese fortuin dat Leopold vergaarde in de bonanzajaren vóór de afstand van 1908, maar het was dus maar een deel van de gebouwen die rechtstreeks gefinancierd werd door winsten uit de exploitatie van Congo. Bijvoorbeeld het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika in Tervuren, de Koninklijke Gaanderijen in Oostende en de vernieuwing van het Kasteel van Laken werden rechtstreeks door deze exploitatie in Congo gefinancierd.[4]

Leopold wilde niet dat na zijn dood de verzameling landgoederen, gronden en erfgoedgebouwen die hij privé had verzameld, zouden worden verspreid onder zijn dochters, die allemaal getrouwd waren met een buitenlandse prins. In 1900 richtte hij de Koninklijke Schenking op, waarmee hij het grootste deel van zijn eigendom aan de Belgische natie schonk. Deze constructie zorgde ervoor dat latere generaties van de Belgische koninklijke familie nog steeds het voorrecht kregen om deze gebouwen te gebruiken.

In Oostende


AanslagBewerken

  Zie Aanslag op Leopold II van België voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Op 15 november 1902 vond een aanslag op koning Leopold II plaats. De Italiaanse anarchist Gennaro Rubino, een werkloze schrijnwerker, probeerde koning Leopold II te vermoorden. Historica Anne Morelli schreef hierover het boek Rubino, de aanslag op Leopold II. Toen de koninklijke familie terugkeerde van het Te Deum in de kathedraal, vuurde Rubino een paar schoten af naar de koets. Hij miste en werd opgepakt. Met zijn daad wilde hij de betogers wreken die in de lente van dat jaar werden neergeschoten toen ze de straat op trokken voor het algemeen stemrecht.[5]

Nadagen van zijn koningschapBewerken

In 1904 kreeg de koning van de Duitse keizer Wilhelm II Frans-Vlaanderen en twee miljoen pond sterling aangeboden als België de Duitsers ongehinderd door hun land zouden laten trekken bij een conflict met Frankrijk. Leopold weigerde dit aanbod.[bron?]

Een van de laatste wetten die door Leopold bekrachtigd werden, was de wet op de dienstplicht waardoor iedere mannelijke Belg voor een periode soldaat moest worden.[bron?]

Leopold II ijverde altijd voor het afschaffen van de doodstraf in België.[bron?] Iedere terdoodveroordeelde Belg kon, tijdens zijn bewind, rekenen op ondertekening van de gratieverlening.

In december 1909 onderging Leopold een darmoperatie, waarna hij een paar dagen later overleed aan een hersenbloeding. Leopold was exact 44 jaar koning en is daarmee vooralsnog de langst regerende Belgische vorst.

CongoBewerken

 
Cartoon met Leopold II en andere grootmachten op de Berlijnconferentie 1884
 
De handen van kinderen werden door sommige plantage-uitbaters afgehakt indien de hoeveelheid rubber die werd opgehaald niet voldeed aan hun verwachtingen.
  Zie Onafhankelijke Congostaat en Gruweldaden in Congo-Vrijstaat voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.

Leopold was de oprichter en enige eigenaar van Congo-Vrijstaat, ook wel Onafhankelijke Congostaat genoemd, en al zijn mensen, een particulier project dat namens hem werd ondernomen.[6] :136 Hij gebruikte ontdekkingsreiziger Henry Morton Stanley en de door hemzelf opgerichte Association internationale du Congo om hem te helpen aanspraak maken op Congo, een gebied dat nu bekend staat als de Democratische Republiek Congo. Tijdens de Conferentie van Berlijn van 1884–1885 hebben de koloniale staten van Europa zijn claim op het gebied goedgekeurd onder de voorwaarde dat de levens van de inheemse bewoners in Congo-Vrijstaat verbeterd moesten worden.[6]:122–124

Hoewel Leopold II in zijn memorandum "Afrique" van 26 augustus 1875 in de aanloop naar de kolonisatie humanitaire bekommernissen aangaf (hij was getroffen door de gruwelverhalen over de slavernij van Livingstone) [7]:186-187, negeerde hij nadien deze voorwaarden en werden miljoenen Congolese inwoners, waaronder kinderen, verminkt en vermoord.[6] :115,118,127 Hij leidde Congo met de Force Publique voor zijn persoonlijke verrijking.[8] Het niet halen van de rubberen inzamelquota werd bestraft met de dood. Ondertussen was de Force Publique verplicht om de hand van hun slachtoffers als bewijs te leveren wanneer ze iemand hadden neergeschoten en vermoord, omdat men dacht dat ze anders de munitie (geïmporteerd uit Europa tegen aanzienlijke kosten) zouden gebruiken voor de jacht. Als gevolg hiervan werden de rubberquota gedeeltelijk in afgehakte handen terugbetaald.

De 23 jaar onder het bewind van Leopold II worden gekenmerkt door beschuldigingen van moordpartijen, slavernij, ontvoeringen, martelingen, verkrachtingen, onthoofdingen en het afhakken van handen. De schattingen over het aantal slachtoffers variëren aanzienlijk. De Britse diplomaat Roger Casement had het over drie miljoen tijdens twaalf van de twintig jaar. Peter Forbath noemde ten minste vijf miljoen. Adam Hochschild sprak van tien miljoen.[9]

Met het gevoerde beleid is Leopold verantwoordelijk geacht voor de dood van een niet nader te schatten aantal mensen als gevolg van verminking, executie, uithongering, ziekte en ontbering.[10] Deze toestanden werden een berucht internationaal schandaal in het begin van de 20e eeuw. Leopold II, die zijn levenseinde zag naderen, gaf toe aan de druk die op hem werd uitgeoefend en droeg, met tegenzin, de kolonie over aan de Belgische Staat, die van zijn kant in oktober 1908 de wet aannam voor de overname van die 'erfenis', waar ze niet zo happig op was. Vooral de progressief liberale kopman Georges Lorand uitte hevige kritiek in de kamer met betrekking tot een Belgische overname.[11][12]

Zijn persoonlijk fortuin kwam er in eerste instantie door het verzamelen en verhandelen van ivoor. Na een stijging van de rubberprijs vanaf 1890, dwong hij de inheemse bevolking sap te verzamelen van rubberplanten, wat de opbrengsten voor zijn persoonlijk fortuin de hoogte injoeg. Hij gebruikte grote bedragen van deze exploitatie in deze periode voor openbare en particuliere bouwprojecten in België. Hij schonk de privégebouwen vóór zijn dood aan de staat.

Hoewel het een gebied was van meer dan 2 miljoen km2 dat zijn eigendom was, zette hij er nooit een voet.[13]

Het afstaan van CongoBewerken

Internationale oppositie en kritiek van de Katholieke Partij, Progressieve Liberalen[14] en de Arbeidspartij zorgden ervoor dat het Belgische parlement de koning in 1908 dwong om de Congo-Vrijstaat af te staan aan België. De deal die leidde tot de overdracht kostte België het aanzienlijke bedrag van 215,5 miljoen frank. Dit werd gebruikt om de schuld van de Congo-Vrijstaat af te lossen en de obligatiehouders ervan uit te betalen, evenals 45,5 miljoen voor Leopolds bouwprojecten in België en een persoonlijke betaling van 50 miljoen aan Leopold zelf.[15] :259 Congo-Vrijstaat werd onder parlementaire controle omgevormd tot een Belgische kolonie die bekend staat als Belgisch Congo. Leopold deed zijn uiterste best om mogelijke bewijzen van wangedrag te verbergen tijdens zijn tijd als heerser van zijn privékolonie. Het hele archief van de Congo Vrijstaat werd verbrand en hij vertelde zijn assistent dat, hoewel Congo hem was afgenomen, "ze niet het recht hebben om te weten wat ik daar deed".[15]:294

Huwelijkspolitiek en nalatenschapBewerken

De koning zorgde voor het uithuwelijken van zijn dochters en gebruikte hiervoor zijn verwantschap met alle grote dynastieën. Zijn zuster Charlotte was keizerin van Mexico geweest en zijn dochter was voorbestemd om keizerin te worden van Oostenrijk. Koningin Victoria was een volle nicht van hem. Bovendien was zijn grootvader koning der Fransen geweest. Een huwelijk was voor hem een staatszaak en dat moest zijn eigen vrouw vaak ondervinden, die haar man en het paleis regelmatig ontvluchtte naar haar verblijf in Spa.

Een voor een verdwenen zijn dochters uit België:

De meeste van deze huwelijken mislukten, waarvoor de vorst zich hevig schaamde.

Bij zijn dood ontstond er een grote rel om het geld. De koning had immers zijn dochters onterfd en zijn kastelen en paleizen als Koninklijke Schenking aan de Staat overgemaakt, onder beding dat de paleizen ter beschikking bleven van zijn opvolgers.

Vandaag is er alleen nog via de tak van het huis Bonaparte en van de familie Windisch-Graetz rechtstreekse afstamming van Leopold in leven. Leopold werd begraven in Laken.

Standbeelden en monumentenBewerken

  Commons heeft mediabestanden in de categorie Statues of Leopold II of Belgium in Belgium.

Er zijn enkele standbeelden gewijd aan Leopold II die verspreid over het land zijn opgericht. De meeste standbeelden dateren uit het interbellum, het hoogtepunt van de koloniaal-patriottistische propaganda. De monumenten moesten helpen om de schandaalsfeer nadat internationale commotie was ontstaan over de wreedheden in Congo-Vrijstaat weg te werken en de bevolking warm te maken voor de koloniale onderneming in Belgisch-Congo.[16]

Met name vanwege zijn controversiële beleid in Congo zijn er meermaals voorstellen gedaan om de standbeelden uit de publieke ruimte te verwijderen of ze een andere plaats te geven. Tot 2020 zijn dergelijke voorstellen niet succesvol geweest.[17] Tijdens de internationale protesten na de dood van George Floyd werden verschillende standbeelden van Leopold II gevandaliseerd terwijl verschillende petities die werden ondertekend door tienduizenden mensen eisten dat bepaalde of alle standbeelden werden verwijderd.[17][18][19][20] Dit zorgde voor heel wat discussies tussen voor- en tegenstanders. Veel voorstanders vinden dat zowel het koningshuis als de Belgische regering excuses aan hebben te bieden aan de Congolese bevolking. Tegenstanders vinden dat het vandaliseren en verwijderen van standbeelden geen structurele oplossing is om huidig racisme tegen te gaan. Er wordt ook gepleit om bij standbeelden duidelijk te vermelden wat er in het verleden is gebeurd, wat nu vaak niet of heel beperkt het geval is. In juni 2020 besloot de stad Gent uiteindelijk om het standbeeld van Leopold II aan het zuidpark te laten verwijderen. Of en waar het beeld een nieuwe bestemming krijgt is (nog) niet bekend.[21] Begin juni 2020 wilde een meerderheid van het Brussels Hoofdstedelijk Parlement dat er een werkgroep werd opgezet om 'de publieke ruimte te dekoloniseren'.[22]

Bustes, standbeelden, monumenten en plaquettes van Leopold II van België in België (  Brussels Hoofdstedelijk Gewest    Vlaanderen    Wallonië  )
Foto Beschrijving Onthuld Verwijderd Historische noten
  Ruiterstandbeeld op het Troonplein in Brussel-stad 1926 Het standbeeld was al verschillende keren gevandaliseerd, waaronder met rode verf door Théophile de Giraud in 2008,[23][24] opnieuw met rode verf in 2018,[22] met witte verf in november 2019[24] en opnieuw in juni 2020.[25] De 14-jarige Noah lanceerde begin juni 2020 een petitie om het beeld te verwijderen dat binnen enkele dagen meer dan 45.000 keer werd ondertekend.[25] Een meerderheid in het Brussels Parlement wil alle standbeelden van Leopold II in Brussel recontextualiseren of verwijderen, waaronder deze.[26]
  Staand standbeeld in de Koningstuin in Elsene[27] 1969[27] Een meerderheid in het Brussels Parlement wil alle standbeelden van Leopold II in Brussel recontextualiseren of verwijderen, waaronder deze in Elsene.[26]
  Monument aan de Voorstlaan in Oudergem 1930[28] 2020 Dit monument op Vorstsquare aan de Vorstlaan bevatte een buste van Leopold II, omringd door andere steenkunstwerken en een tweetalige plaquette. De buste werd gevandaliseerd en van de sokkel geworpen en vervolgens door de gemeente verwijderd voor restauratie op 12 juni 2020. Burgemeester Didier Gosuin (DéFi) veroordeelde de actie en zei dat een 'recontextualisering van het koloniale erfgoed' op zich een goede zaak was, maar dat dat democratisch diende te gebeuren in overleg met anderen. Enkele dagen eerder had de gemeente al het plaquettebijschrift geschrapt waarin 'degenen die Congo beschaving hebben gebracht' werden bedankt.[29]
  Ruiterstandbeeld in het Koninklijk Legermuseum Dit ruiterstandbeeld werd gemaakt door Thomas Vinçotte (1850–1925). Het staat in het Koninklijk Museum van het Leger en de Krijgsgeschiedenis in het Jubelpark in Brussel-stad.
  Ruiterstandbeeldje in het Koninklijk Legermuseum Dit ruiterstandbeeldje wordt omringd door andere kleine soldatenbeelden op hetzelfde houten voetstuk in het Koninklijk Museum van het Leger en de Krijgsgeschiedenis in het Jubelpark in Brussel-stad.
  Monument voor de Belgische pioniers in Congo 1921 Dit stenen monument werd ontworpen door Thomas Vinçotte en gemaakt in 1911–1921 om de Kongo-Vrijstaat te herinneren. Het vereert de Belgische 'pioniers' (soldaten) die 'beschaving' brachten naar Congo, vooral door de Belgo-Arabische Oorlog (1892–1894) die huidig Oost-Congo wilde veroveren en de Arabische slavenhandel aldaar beëindigen. Het monument verbeeldt niet Leopold II zelf, maar toont prominent een tweetalig citaat om het koloniale project te rechtvaardigen: "Ik heb het Congowerk ondernomen in het belang der beschaving en voor het welzijn van België. Léopold II 3 juin 1906".
Buste in het Dudenpark in Vorst 1957 Dit bronzen borstbeeld op blauwe steen werd gehouwen door Thomas Vinçotte (1850–1925), waarschijnlijk in opdracht van koning Albert I, maar pas op 11 mei 1957 onthuld in het Dudenpark (Vorst (Brussel)). Het voetstuk bevat een tweetalig opschrift: "Leopold II Weldoener der Openbare Parken".[30] Een meerderheid in het Brussels Parlement wil alle standbeelden van Leopold II in Brussel recontextualiseren of verwijderen, waaronder deze.[26]
  Buste in de Koninklijke Serres van Laken Deze buste is gemaakt door Thomas Vinçotte (1850–1925). De Koninklijke Serres van Laken werden in opdracht van Leopold II uitgebreid en bekostigd met zijn winsten uit de Kongo-Vrijstaat[31] en opgevuld met Congolese planten om zijn koloniale project te vieren.[32]
  Ruiterstandbeeld in de Dank der Congolezen in Oostende 1931 In 2004 zaagde de actiegroep De Stoete Ostendenoare symbolisch een bronzen hand af van een van de knielende Congolese slaven die, als onderdeel van de beeldengroep 'Dank der Congolezen' in het standbeeld eer aan Leopold II bewijzen. Dit was een verwijzing naar de manier waarop onder Leopolds koloniale bewind de handen van Congolese slaven werden afgehakt als zij te weinig rubber produceerden. De actiegroep wilde de hand teruggeven op voorwaarde van een historisch gecorrigeerd bijschrift.[33] Het standbeeld werd in juni 2020 opnieuw gevandaliseerd.[19]
Buste op het Prinses Clementinaplein in Oostende 1987 Deze buste werd in november 2008 met rode verf besmeurd door actiegroep De Stoete Ostenenoare[34] en in 2017 was er een poging om de neus van Leopold II eraf te snijden. De stad heeft geweigerd om de buste te verwijderen maar wil gesprekken met inwoners voeren over of er een 'tegenbeeld' moet komen dat kolonialisme veroordeelt om zo 'balans' te creëren. Burgemeester Bart Tommelein (Open Vld) onderhandelt hierover met organisatie Belgian Youth Against Racism.[26]
Buste in het Koning Albertpark (Zuidpark) in Gent 1928[26] 2020[26] Dit borstbeeld aan de Gustaaf Callierlaan werd gevandaliseerd in oktober en november 2018 en in juli 2019, terwijl activisten eisten dat het beeld en alle verwijzingen naar Leopold II in bijvoorbeeld straatnamen zouden worden verwijderd vanwege zijn bewind in Congo. Aanvankelijk plaatste de stad slechts een bordje bij het standbeeld: 'Het stadsbestuur betreurt de vele Congolese slachtoffers die zijn omgekomen ten tijde van de Vrijstaat.'[35] De buste werd opnieuw met rode verf besmeurd op 12 juni 2020 en uiteindelijk besloot de stad Gent op 18 juni 2020 om het beeld te laten verwijderen op 30 juni, de 60e verjaardag van de Congolese onafhankelijkheid,[21][36] hetgeen ook gebeurde.[26] Na enkele toespraken werd het borstbeeld ceremonieel onder applaus verwijderd.[26] Burgemeester Mathias De Clercq (Open Vld): 'Dit wist de geschiedenis niet uit noch de onderliggende problemen, daar is nog heel veel werk aan. Maar als stad is dit wel een belangrijke eerste stap om de verheerlijking te stoppen en voor veel stadsgenoten en landgenoten om sober verder te gaan.'[26] De buste wordt mogelijk verplaatst naar het Stadsmuseum Gent (STAM).[36]
Monument op het Dusartplein in Hasselt 1984 Het monumentopschrift zegt: 'Hulde aan ZM Koning Leopold II en aan AL zijn Limburgse medewerkers'. Het bevat een buste van Leopold II en de namen van soldaten uit Limburg die in de Congo-Vrijstaat zijn gestorven.[26] Het monument werd in juni 2020 besmeurd,[18] maar de rode verf werd gekuist.[26] In 2018 had het stadsbestuur een infobord toegevoegd voor historische context. De huidige gemeenteraad overweegt nog de toekomst, terwijl burgemeester Steven Vandeput (N-VA) betoogde dat de huidige situatie educatiever was dan het geheel verwijderen van het monument.[26]
Reliëf in Stads-park Sint-Truiden 1954 Het gedenkteken dat reliëf van Leopold II bevat eert van vijf Sint-Truidse 'zonen, koloniale pioniers, gestorven voor de Kongo-Vrijstaat'. In juni 2020 bracht iemand rode tranen gemaakt van papier vast aan de reliëf. De stad verklaarde het gedenkteken niet te zullen verwijderen maar een infobord toe te voegen voor context en duiding.[26]
  Staand standbeeld in Ekeren, gemeente Antwerpen 1873 2020 Dit standbeeld werd gehouwen door Joseph Ducaju. Het beeld werd tijdens de protesten na de dood van George Floyd in juni 2020 meermaals besmeurd, vervolgens in brand gestoken en tot slot op 9 juni 2020 door de stad verwijderd.[18]
Buste in het Albertpark in Halle 1953[26] In 2009 werd er een infobord toegevoegd.[26] Het borstbeeld werd eerst op 7 juni met graffiti bespoten en vervolgens van zijn sokkel geworpen in de nacht van 13–14 juni 2020 tijdens de protesten na de dood van George Floyd,[26] maar de gemeente herstelde de buste en zette hem op 3 juli 2020 terug op zijn plaats met een extra infobord: 'Halle zwicht niet voor vandalisme'. Het legde verder uit dat de gemeenteraad op 23 juni had gestemd om nieuwe gesprekken te voeren over wat te doen met het beeld 'en andere symbolen die herinneren aan discriminerende praktijken uit ons koloniale verleden' met 'alle betrokken verenigingen en belanghebbenden in onze stad. Zolang die gesprekken niet zijn afgerond en er geen definitief standpunt ingenomen is, worden de vernielingen hersteld.'[37]
  Standbeeld op het Stadhuis van Leuven 1895
~1913
2020 Een van de vele decoratieve standbeelden op het Stadhuis van Leuven verbeeldde Leopold II, op de zuidwestelijke toren richting de Naamsestraat. De gemeenteraad beslot eind juni 2020 het beeld te verwijderen als onderdeel van een breder traject van dekolonisatie.[26]
  Buste in de Universiteits-bibliotheek Leuven 2020 Op 10 juni 2020 werd een buste van Leopold II verwijderd uit de Universiteitsbibliotheek van de KU Leuven. Rector Luc Sels verklaarde: '[De buste] dient niet om geschiedkundige feiten te duiden of te illustreren. Ze wordt (op dit moment) niet vergezeld van enige duiding of informatie. Ze mag daarom verondersteld worden te doen wat bustes meestal doen: een historische persoonlijkheid eren. (...) Ik stel met velen vast dat Leopold II, alhoewel vanuit historisch oogpunt belangrijk voor ons land, niet het soort persoonlijkheid is dat we als KU Leuven-gemeenschap een dergelijke plaats willen toekennen.' [38]
  Buste bij het AfricaMuseum in Tervuren Buste bij het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika (AfricaMuseum) gehouwen door Thomas Vinçotte (1850–1925).
  The Congo, I presume in het Park van Tervuren 1997[26] De buste van Leopold II is onderdeel van het kunstwerk The Congo, I presume van Tom Frantzen. Eind juni 2020 werd het gevandalised als onderdeel van de George Floyd-protesten.[25][26] Burgemeester Jan Spooren (N-VA) uitte verbazing omdat volgens hem het 'nochtans een antikoloniaal kunstwerk is'.[26] De gemeenteraad zou begin juli 2020 een oplossing bedenken.[26]
  Buste in Tombeek ? Buste bij de ingang van het voormalige, inmiddels vervallen restaurant 'Les 4 rois', Lanestraat 2 in het dorp Tombeek in de gemeente Overijse.
  Monument in Aarlen 1951[39] Dit monument bij de kruising van de Avenue de Luxembourg en de Avenue the Longwy bevat een staand standbeeld en een citaat van Leopold II: "Ik ondernam het werk in Congo in het belang van de beschaving en ten behoeve van België."[39] In juni 2020 kwam er een petitie, ondertekend door meer dan 900 mensen, die opriep om het standbeeld en de tekst te verwijderen, wellicht te verplaatsen naar een museum, of anders een referendum te houden om het lot van het monument te bepalen.[26] Burgemeester Vincent Magnus (cdH) zei dat er nog geen besluit was genomen: 'We hebben tijd nodig om na te denken, om te luisteren naar de burgers en naar de historici.'[26]
  Staand standbeeld bij de Sint-Elisabethskerk in Bergen 1957[40] Dit standbeeld staat bij de Sint-Elisabethskerk op de kruising van de Rue des Fossés en de Rue Boulengé de la Hainière in Bergen. Per 30 juni 2020 is het nog steeds niet gevandaliseerd en er zijn ook geen oproepen gedaan om het te verwijderen,[26] hoewel een buste van Leopold II op 9 juni 2020 wel werd verwijderd bij de Universiteit van Bergen (UMons) 500 meter verderop.[41] In 2019 werkte de stad samen met leden van de Congolese gemeenschap in België voor een gedenkteken voor alle Congolese onafhankelijkheidsstrijders; dit gedenkteken werd in het Stadhuis van Bergen geplaatst.[26]
Buste bij de Universiteit van Bergen (UMons) 2020 De buste stond oorspronkelijk in de aankomsthal van de Faculteit Warocqué voor Economie en Management van de Universiteit van Bergen (UMons) op het Warocquéplein, maar wegens controverse werd het begin jaren 2000 verplaatst naar een minder prominente plek bij de Academiezaal. Nadat Dusingize Marie-Fidèle, een studente van Afrikaanse afkomst, op 5 juni 2020 een petitie lanceerde om de buste te verwijderen, werd deze binnen enkele dagen duizenden keren ondertekend. Op 9 juni 2020 werd de buste door de universiteit verwijderd en opgeslagen.[41][42]
Staand standbeeld op het Wiertzplein in Namen 1928[43] Dit standbeeld is al verschillende keren opzettelijk beschadigd, voor het laatst in 2017. Burgemeester Maxime Prévot (cdH): 'Het gemeentebestuur kiest ervoor om dit stuk erfgoed in stand te houden, hoe pijnlijk de geschiedenis ervan ook is. Dat betekent niet dat we het koloniale verleden goedkeuren, maar een beeldenstorm lijkt me niet het juiste antwoord op het probleem. We moeten discriminatie en racisme actief bestrijden.'[26]
Buste in Rixensart ? Deze buste staat op de Avenue des Érables in Genval in de gemeente Rixensart. Het gemeentebestuur van Rixensart wilde niet reageren op een verzoek om commentaar.[26]

OnderscheidingenBewerken

Belgische ordenBewerken

Buitenlandse ordenBewerken

  • Ridder Orde van de Kousenband, Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Ierland
  • Grootkruis in de Orde van St-Stefanus
  • Gulden Vlies, door keizer Frans Jozef in 1835
  • Grootkruis Orde van Albert de Dappere, Anhalt
  • Ridder Orde van Trouw
  • Grootkruis Orde van de Leeuw van Zähringen, Baden
  • Grootkruis St. Ferdinand Orde, Beide Siciliën
  • Ridder St. Hubertus Orde, Beieren
  • Grootkruis Orde van het Zuiderkruis
  • Ridder Keizerlijke Orde Pedro Primeiro, Brazilië
  • Grootkruis Orde van de Dubbele Draak, China
  • Ridder Orde van de Olifant, Denemarken
  • Grootkruis Orde van het Zegel van Salomon, Ethiopië
  • Grootkruis Legioen van Eer, Frankrijk
  • Grootkruis Orde van de Verlosser, Griekenland
  • Ridder St. Joris Orde, Hannover
  • Grootkruis Hamehameka Orde, Hawaï
  • Grootkruis Lodewijk Orde, Hessen
  • Groot-Commandeur Huisorde van Hohenzollern
  • Ordeketen Orde van de Allerheiligste Boodschap, Italië
  • Orderketen Opperste Chrysantium Orde, Japan
  • Grootkruis Orde van de Afrikaanse Onafhankelijkheid, Liberia
  • Baljuw Grootkruis van Eer en Devotie, Soevereine en Militaire Orde van Malta
  • Grootkruis Orde van de Wendische Kroon, Mecklenburg-Schwerin
  • Grootkruis Orde van de Adelaar, Mexico
  • Orde van de Heilige Karel, Monaco
  • Grootkruis Orde van de Nederlandse Leeuw
  • Grootkruis St. Olav Orde, Noorwegen
  • Grootkruis Huis- en Verdiensteorde van Hertog Peter-Friedrich-Ludwig, Oldenburg
  • Ridder Orde van het Gulden Vlies
  • Grootkruis Leopoldsorde
  • St. Etienne Orde
  • Orde van de IJzeren Kroon
  • Frans-Jozef Orde, Oostenrijk
  • Grootkruis Orde van Leeuw en Zon, Perzië
  • Grootkruis Orde van Toren en Zwaard en de Drie Militaire Orden, Portugal
  • Ridder Orde van de Zwarte Adelaar
  • Grootkruis Orde van de Rode Adelaar, Pruisen
  • Ordeketen Carol I Orde
  • Grootkruis Orde van de Ster, Roemenië
  • Ridder St. Andreas Orde
  • Grootkruis St. Anna Orde
  • Ridder Alexander Nevsky Orde, Rusland
  • Grootkruis St. Marino Orde, San Marino
  • Ridder Orde van de Ruiterkroon
  • Grootkruis Hertogelijke Huisorde, Saksen
  • Grootkruis Orde van de Witte Valk, Saksen-Weimar-Eisenach
  • Grootkruis Takovo Orde, Servië
  • Grootkruis Orde van de Witte Olifant, Siam
  • Grootkruis Karel III Orde, Spanje
  • Grootkruis Orde voor Verdienste, Toscane
  • Grootkruis Osmaan Orde met briljanten, Ottomaanse Rijk
  • Grootkruis Orde van de Bevrijder, Venezuela
  • Grootkruis Kroonorde, Württemberg
  • Ordeketen Serafijnorde, Zweden

GalerijBewerken

VooroudersBewerken

Voorouders van Leopold II van België
Overgrootouders Ernst Frederik van Saksen-Coburg-Saalfeld (1724-1800)
∞ 1749
Sofie Antoinette van Brunswijk-Wolfenbüttel (1724-1802)
Hendrik XXIV van Reuss-Ebersdorf (1724-1779)
∞ 1754
Caroline Ernestine van Erbach-Schönberg (1727-1796)
Lodewijk Filips II van Orléans (1747-1793)
∞ 1769
Louise Marie Adélaïde van Bourbon (1753-1821)
Ferdinand I der Beide Siciliën (1751-1825)

Maria Carolina van Oostenrijk (1752-1814)
Grootouders Frans van Saksen-Coburg-Saalfeld (1750-1806)
∞ 1777
Augusta van Reuss-Ebersdorf en Lobenstein (1757-1831)
Lodewijk Filips I van Frankrijk (1773-1850)
∞ 1809
Marie Amélie van Bourbon-Sicilië (1782-1866)
Ouders Leopold I van België (1790-1865)
∞ 1832
Louise Marie van Orléans (1818-1850)
Leopold II van België (1835-1909)

LiteratuurBewerken

  • Edouard Van der Smissen, Leopold II et Beernaert, d’après leur correspondance inédite (2 delen), Brussel, 1920.
  • Louis de Lichtervelde, Leopold II, Brussel, 1936.
  • Liane Ranieri, Léopold II urbaniste, Brussel, Hayez, 1973.
  • Barbara Emerson, Léopold II, le royaume et l’empire, Brussel, 1980.
  • Leon Van Audenhaeghen, Barones de Vaughan, de liefde van Leopold II, 1985.
  • Daniel Van Groeneweghe, Rood rubber. Leopold II en zijn Kongo, 1985.
  • Piet Lombaerde, Leopold II. Koning-Bouwheer, 1995.
  • Gustaaf Janssens & Jean Stengers, Nieuw licht op Leopold I & Leopold II. Het archief Goffinet, Brussel, 1997.
  • Adam Hochschild, De geest van koning Leopold II en de plundering van de Congo, 1998 (Vert. van King Leopold's Ghost; A Story of Greed, Terror, and Heroism in Colonial Africa, 1998).
  • Lucas Catherine, Bouwen met zwart geld. De grootheidswaanzin van Leopold II, 2002.
  • Jan Van den Berghe, De schaduw van de kroon, 2005.
  • (en) Maria Petringa, Brazza, A Life for Africa, 2006. ISBN 978-1-4259-1198-0
  • Anne Morelli, Rubino, De aanslag op Leopold II, Epo, Antwerpen, 2009. ISBN 9789064451249
  • Vincent Dujardin, Valérie Rosoux, Tanguy de Wilde d'Estmael & al., Léopold II. Entre génie et gêne. Politique étrangère et colonisation, éditions Racine, 2009 (ISBN 978-2-87386-621-1)
  • Kris Clerckx, Reizen in het spoor van Leopold II. Van Koekelbergh naar Hong Kong, Tielt, Lannoo, 2009.
  • David Van Reybrouck, Congo. Een geschiedenis, Amsterdam, 2010.
  • Jan Vandersmissen, The king's most eloquent campaigner... Emile de Laveleye, Leopold II and the creation of the Congo Free State, in: Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis, 2011, blz. 7-57.
  • Alain Leclerq, Seks in Laken. Leopold I en Leopold II, Eik Uitgeverij, 2017.
  • Pierre-Luc Plasman, Leopold II, potentat congolais. L'action royale face à la violence coloniale, Brussel, Racine, 2017.
  • Jean-Pierre Nzeza Kabu Zex-Kongo, Leopold II, Le plus grand chef d’Etat de l’histoire du Congo, l'Harmattan, 2019.
  • Mathieu Zana Etambala, Veroverd, bezet, gekoloniseerd, Sterck & De Vreese, 2020.

Externe linksBewerken

Zie ookBewerken

  Mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Leopold II of Belgium op Wikimedia Commons.
  Originele werken van of over deze auteur zijn te vinden op de pagina Leopold II van België op Wikisource.