Hoofdmenu openen

Erfgoedfonds

fonds in België van de Koning Boudewijnstichting

Het Erfgoedfonds is een Fonds met filantropische doelstellingen. Het coördineert de actie van de Koning Boudewijnstichting in het kader van het thema Erfgoed, dat in 1987 gelanceerd werd. Het heeft als doel het beschermen, behouden en vrijwaren van het Belgisch erfgoed. Dit doet het onder meer door het aanwerven en veiligstellen van zowel kunstwerken, archieven en documenten die getuigen van het Belgisch artistieke, culturele en historische erfgoed. Het Erfgoedfonds treedt daarenboven ook op als overkoepelend orgaan die de werking van de mecenaatsfondsen, actief rond erfgoed en cultuur en opgericht bij de Koning Boudewijnstichting, wenst te optimaliseren.[1]

Erfgoedfonds
logo Erfgoedfonds
logo Erfgoedfonds
Doel Bescherming en bewaring van Belgisch erfgoed
Opgericht 1987
Zetel Brussel
Personen
Oprichter Koning Boudewijnstichting
Voorzitter Michel Moortgat, Corinne Boulangier
Erevoorzitter Z.K.K.H. Prins Lorenz
Directeur Dominique Allard
Sleutelfiguren Anne De Breuck
Overig
Lid van Koning Boudewijnstichting
Website

Inhoud

VisieBewerken

Het Erfgoedfonds werd opgericht als antwoord op een problematiek die zich in de jaren 1980 in België stelde. Verschillende belangrijke werken of collecties dreigden op dat moment te verhuizen naar het buitenland en zouden zo terecht komen in handen van private verzamelaars. Bekende voorbeelden hiervan zijn het nalatenschap van Belgisch surrealistisch kunstschilder René Magritte en de Blijde intrede van Christus in Brussel van James Ensor. Om deze collecties te vrijwaren en in België lanceerde de Koning Boudewijnstichting zijn activiteiten rond Erfgoed.

Tot 1995 zijn vooral de grote restauratiecampagnes spraakmakend zoals SOS Grote doeken, SOS Polychromieën en SOS Wandtapijten. Na 1995 wordt de klemtoon gelegd op het verwerven van belangrijke Belgische kunstwerken en documenten. De Koning Boudewijnstichting kan hiervoor ook rekenen op de hulp van schenkers. De Stichting koopt die werken niet voor zichzelf, maar om ze in langdurig bruikleen te geven aan musea. Op die manier blijven ze toegankelijk voor iedereen. Naast het aankopen van kunstwerken, bekommert de Stichting zich ook over het behoud, de bescherming, de valorisatie en het publiek toegankelijk maken van het Belgisch erfgoed.

De stichting fungeert ook als bemiddelaar en zet zich in om initiatieven rond erfgoed tot een goed einde te brengen en treed op als partner in tal van erfgoedprojecten.

WerkingBewerken

Het Erfgoedfonds is een Fonds dat werkt met een kapitaaldotatie van de Koning Boudewijnstichting. Het werkt autonoom en heeft een eigen Bestuurscomité. Prins Lorenz is de erevoorzitter van het Erfgoedfonds.[1][2]

FondsenBewerken

Daarnaast werkt het Erfgoedfonds ook nauw samen met verschillende Fondsen die door schenkers bij de Koning Boudewijnstichting werden opgericht. Ze werken allemaal binnen een specifiek actiedomein, gekozen door de schenkers, gaande van het ondersteunen van musea in België door het aankopen van nieuwe werken, over het bewaren, conserveren, beschermen, restaureren en valoriseren van het cultureel patrimonium, het opleiden van kunstenaars, muzikanten, etc.[3] Ze ondersteunen projecten rond:

  • roerend erfgoed (uit verschillende periodes)
  • bouwkundig erfgoed
  • natuurlijk erfgoed
  • muziek
  • geschiedenis
  • archeologie

Het Erfgoedfonds treedt daarbij op als overkoepelend orgaan van deze Fondsen.

Centrum voor FilantropieBewerken

Het Centrum voor Filantropie is onderdeel van de Koning Boudewijnstichting. Het wil giften aanmoedigen en verleent zijn diensten en advies aan schenkers die zich willen inzetten voor erfgoed en cultuur.[4]

CollectiesBewerken

Divers erfgoedBewerken

De Koning Boudewijnstichting verzamelde, met de steun van zijn verschillende Fondsen en het overkoepelende Erfgoedfonds, sinds zijn oprichting in 1987 een diverse collectie erfgoedobjecten. De onderwerpen variëren en spreiden zich over verschillende culturele velden zoals beeldende kunst, muziek, toegepaste kunst en literatuur. Het oudste object in de collectie dateert van de 1e eeuw voor Christus, namelijk de Gallische muntschat uit Thuin.

Bruiklenen en depothoudersBewerken

Landurige bruiklenenBewerken

Om de werken en de collecties die het aankoopt publiek toegankelijk te maken en te valoriseren, wordt voor elke aanwinst op zoek gegaan naar de meeste geschikte depothouder, een openbare verzameling of een publiek toegankelijke plaats. De hiervoor aangestelde controlecommissie let bij het maken van de keuze op de historische band tussen het object en de locatie enerzijds of naar de aard van de collectie zodat deze het kunstwerk het best tot zijn recht kan laten komen.[5] Deze depothouders variëren naargelang de aard van collectie tussen musea, bibliotheken en andere erfgoedinstellingen.[6][7]

Tijdelijke bruiklenenBewerken

Daarnaast worden de werken ook tijdelijk uitgeleend in het kader van tentoonstellingen in binnen- en buitenland indien deze een meerwaarde betekent voor het in bruikleen gevraagde stuk.

BRAFABewerken

Jaarlijks presenteert het Erfgoedfonds zijn recentste aankopen en topstukken in een aan hen toegewijde tentoonstellingsruimte op de BRAFA kunstbeurs dat gehouden wordt in Thurn en Taxis (Brussel). Dit doet het met als doelstelling zijn recentste aankopen in de kijker te plaatsen en het publiek van BRAFA kennis te laten maken met haar werking in het erfgoeddomein.[8] In het kader van de 30ste verjaardag van haar Erfgoedfonds en de 10de deelname aan Brafa stelde de Koning Boudewijnstichting het programma voor de BRAFA art talks op.[9]

CollectieoverzichtBewerken

 
Lucas Faydherbe, Buste van Hercules. Topstuk in de collectie Charles Van Herck. Opgesteld in het Rubenshuis (Antwerpen).

De collectie bevat naast enkele grote deelcollecties ook individuele topstukken. Het Erfgoedfonds beheert als overkoepelend orgaan de collectie verworven door het Erfgoedfonds en de verschillende Fondsen van de Koning Boudewijnstichting.

Beeldende KunstBewerken

Collectie Thomas NeirynckBewerken

In 2004 werden een 700 tal werken uit de privéverzameling van Belgisch kunstenaar en verzamelaar Thomas Neirynck toevertrouwd aan de Koning Boudewijnstichting met het doel deze verzameling als één geheel te valoriseren, bewaren en ontsluiten. De collectie bevat werken uit de internationale CoBrA beweging met kunstenaars zoals Pierre Alechinsky en Asger Jorn maar richt zich evenzeer tot de Jeune Peinture Belge zoals Louis Van Lint en de abstracte kunst. Het merendeel van de collectie bestaat uit werk van Belgische kunstenaars. In samenspraak met de Koning Boudewijnstichting en Neirynck werd deze deels toevertrouwd aan het Musée des Beaux Arts te Bergen, waar het voor het publiek tentoongesteld wordt.[10]

Collectie Charles Van HerckBewerken

In 1996 en 1997 verwierf het Erfgoedfonds een groot aandeel van de private verzameling van Charles Van Herck. Deze is opgebouwd uit een 100 tal terracotta beelden en een 700 tal ontwerptekeningen daterende van de 17e en 18e eeuw. De terracotta's werden toevertrouwd aan het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten te Antwerpen met uitzondering van de Buste van Hercules van Lucas Faydherbe welke zich in het Rubenshuis bevindt en een beeldengroep in Musée Royal de Mariemont. De collectie tekeningen werd toevertrouwd aan het Museum Plantin-Moretus.

Collectie Jos KnaepenBewerken

In 2014 schonk Belgisch verzamelaar Jos Knaepen haar collectie Hedendaagse kunst aan de Koning Boudewijnstichting. De collectie is het resultaat van jarenlang verzamelen en bevat werk van grote namen zoals Robert Motherwell, Sam Francis, Ellsworth Kelley en Joan Miro.[14] De collectie verschilt van de Collectie Thomas Neirynck doordat ze zich richt op de internationale kunstscene en vooral werken op papier bevat.

Archieffonds Christian DotremontBewerken

In 2011 werd het archieffonds van Christian Dotremont (1922-1979) vanuit Frankrijk opnieuw naar België gebracht en geschonken aan de Koning Boudewijnstichting door broer en beheerder van de erfenis Guy Dotremont. Het Fonds vormt een cruciale schakel voor de kennis van de naoorlogse literatuur en kunst en richt zich in het bijzonder tot deze van de CoBrA (1948-1951). Het archief omvat een grote collectie logogrammen. Dit zijn gedichten die op een dergelijk spontane manier neergeschreven werden dat ze ook als grafisch kunstwerk beschouwd kunnen worden en behoren tot één van de belangrijkste poëtische uitvindingen van de 2e helft van de 20ste eeuw. Het geheel werd toevertrouwd aan de Archieven en Museum van de Literatuur (AML) dat zich bevindt in de Koninklijke Bibliotheek van België te Brussel.[11]

Toegepaste kunstBewerken

 
Philippe Wolfers, Libellule (1902-1903). Opgesteld in het gereconstrueerde Magasins Wolfers in het Jubelparkmuseum (KMKG)

Nalatenschap Philippe en Marcel Wolfers (ea.)Bewerken

De collectie omvat acht juwelen (exemplaires uniques), drie beeldhouwwerken, een schilderij en dertien siervoorwerpen alsook 129 ontwerptekeningen en een archief. Het archief dat geschonken werd door de familie bevat meer dan 1400 originele foto's van de beroemde fotograaf Alexandre wie het werk van Philippe Wolfers documenteerde. Het grootste deel van de aankoop is te bewonderen in de gereconstrueerde "Magasins Wolfers" in het Jubelparkmuseum (KMKG). De winkel met interieur van Victor Horta werd gerestaureerd met behulp van het Fonds Baillet Latour. De aankoop is het resultaat van gebundelde krachten tussen het Erfgoedfonds, het Fonds Braet-Buys-Bartholomeus en het Fonds Marcel Van Rooy.[12][13][14][15]

Juwelen uit de collectie Nelly Van den AbbeeleBewerken

De collectie Nelly Van den Abbeele is een referentieverzameling met werken van de belangrijke kunstenaars in de 20e eeuw waaronder meerdere Belgische kunstenaars die een juweel ontwierpen van Nelly van den Abeele en zijn de eerste artistieke juwelen die in ons land vervaardigd werden in de periode 1970-1980.[16]

Collectie Fill-TrevisolBewerken

De verzameling van Maria Luise Fill en Robert Trevisiol bestaat uit een ensemble van meer dan 220 stukken koptisch textiel dat zich in de loop van 20 jaar verzamelen vormde. De collectie bestaat uit Egyptische textielfragmenten en reikt voornamelijk van de 2de tot de 10e eeuw. Ze bestaat uit fragmenten van kledingstukken en interieurstoffen. Om hun collectie koptisch textiel veilig te stellen en voor iedereen toegankelijk te maken, beslisten de verzamelaars om ze aan de Koning Boudewijnstichting te schenken. De verzameling is nu ondergebracht in het Koninklijk museum van Mariemont. Daar wordt om de 6 maanden een andere selectie werken uit de collectie gepresenteerd.[17]

 
Hugo d'Oignies, Reliekhouder van de rib van de Heilige Petrus (1238).

Kerkschat van OigniesBewerken

De Kerkschat van Oignies (ook genoemd: Schat van Oignies) is een verzameling van een vijftigtal 13e-eeuwse stukken die het leven en de geschiedenis van een kloostergemeenschap weerspiegelen. De Schat is één van de zeven wonderen van België en telt 32 stuks die geklasseerd zijn als roerend cultureel erfgoed.Reliekhouders maken ongeveer de helft uit van de verzameling, met daarnaast liturgische en rituelevoorwerpen. De meeste edelsmeedwerken zijn toegeschreven aan Hugo van Oignies (geboren voor 1187 en werkzaam tot 1238) en zijn atelier, wiens werken behoren tot de Maaslandse kunst.

Collectie CatteauBewerken

In 1999 schonken Claire De Pauw en Marcel hun collectie van meer dan 800 vazen in aardewerk en steengoed van keramist Charles Catteau (1880-1996) aan de Koning Boudewijnstichting. De verzameling is het resultaat van het jarenlang collectioneren door Claire De Pauw en Brussels kunstverzamelaar en galerist Marcel Stal. Beide verzamelaars beschikken over zo’n verbluffend inzicht dat hun collectie de wereldwijde referentie bij uitstek is geworden van het oeuvre van Charles Catteau enerzijds maar evenzeer de productie van Boch Keramis ten tijde van de art deco.[18]

Collectie Marie-Louise DupontBewerken

In 2006 kocht het Erfgoedfonds van de Koning Boudewijnstichting een verzameling van meer dan 1400 bas-reliëfs vervaardigd tussen 1850 en 1950. De stuks in de verzameling werden vervaardigd door de grootste Belgische fabrikanten van kunstmedailles. Het behoud van deze verzameling is te danken aan Marie-Louis Dupont, bestuurder van de firma Fibru-Fisch.

Literair erfgoed en archievenBewerken

striptekenkunstBewerken

De Koning Boudewijnstichting beschikt over verscheidene archieffondsen en artistieke patrimoniums met betrekking tot de striptekenkunst.

In 2013 werd het artistiek patrimonium van Belgische tekenaar Didier Comès door zijn broers en zussen geschonken aan de Koning Boudewijnstichting. De stichting werkt samen met het Musée en Piconrue in Bastogne voor het tentoonstellen en het behouden van het oeuvre.[19] Daarnaast bezit de stichting ook een deel van het artistieke patrimonium van striptekenaar François Schuiten. François Schuiten schonk dit deel aan de stichting naar aanleiding van het 30-jarig bestaan van Cités Obscures (Duistere Steden) waarvan het verhaal zich in België afspeelt. Het deel van de stichting werd in depot toevertrouwd aan de Bibliotheca Wittockiana.[20] Honderde originele platen, tekeningen en archiefstukken van auteur en striptekenaar Edgar P. Jacobs werden toevertrouwd aan de Koning Boudewijnstichting.[21]

 
Verluchte pagina uit het Getijdenboek Van Reynegom.

LiteratuurBewerken

De Koning Boudewijnstichting heeft ook verschillende collecties met betrekking tot ons literaire erfgoed. Zo kon het Erfgoedfonds het gehele nalatenschap van 20ste-eeuwse auteur Hugo Claus verwerven. Het nalatenschap bestaat uit literair-historische stukken en omvat correspondenties, manuscripten en drukproeven maar ook persoonlijke documenten.[22]

In samenwerking met de Antwerpse Erfgoedbibliotheek kon het Erfgoedfonds de boekencollectie (meer dan 1000 boeken) van Stijn Streuvels verwerven, waar het ook ondergebracht en raadpleegbaar is.[23]

Het archief en persoonlijk patrimonium van de romanschrijver Georges Simenon werd door diens zoon aan de Koning Boudewijnstichting geschonken.[24]

Verschillende getijdenboeken zijn ook in het bezit van de Koning Boudewijnstichting. We denken hierbij aan belangrijke exemplaren zoals:

 
Partituur voor La fiancée de Messine (Henri Vieuxtemps)

ArchievenBewerken

In 2001 verwierf de Koning Boudewijnstichting archiefstukken van ontdekkingsreiziger H.M. Stanley. Samen met de Generale Maatschappij kon het zo het verloren gewaand archief vervolledigen en bracht het alles samen in het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika.[25]

De collectie omvat ook verschillende correspondenties, o.a.:

 
Fragment uit de Correspondenties van Cranevelt.
  • Correspondenties van de 16e eeuwse humanist Francis Cranevelt met o.a. Erasmus en Thomas More dat ondergebracht is bij de faculteit letteren van de KU Leuven.[26]
  • Het Fonds Philippe Sollers - Dominique Rolin dat meer dan 15.000 brieven omvat en 35 delen van het persoonlijke dagboek van Rolin.[27]

Muzikaal erfgoedBewerken

De collectie Yves Becko bevat ongeveer 20.000 78-toeren platen en 65 cilinders daterende van 1890 tot 1950. Deze platenverzameling wordt aangevuld met een bibliotheek van ongeveer 2.000 werken met betrekking tot zangkunst en opnametechnieken.[28]

Het muziekfonds Jean Warland omvat de persoonlijke muziekinstrumenten en accessoires van de Belgische jazz contrabassist Jean Warland. Daarnaast omvat het ook een rijke jazzdiscotheek en een reeks van persoonlijke documenten.[29]

Ook het jazzarchief van Robert Pernet behoort tot de collectie van de Koning Boudewijnstichting.[30]

Verkregen topstukken (selectie)Bewerken

Schilder Titel Afbeelding   Schilder Titel Afbeelding
Jan-Baptist Bonnecroy Gezicht op Brussel - aangekocht in 1990 en ondergebracht in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten te Brussel.[31][32][33]   Fernand Khnopff Portret van Marguerite Khnopff - verworven in 1991 en ondergebracht in Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België.[34]  
Félicien Rops De dame met de ledenpop - in 1997 verworven en ondergebracht in het Musée Félicien Rops.[35]   Cornelis de Vos Portret van Jan Vekemans. - in 2006 verworven en ondergebracht in het Museum Mayer van de Bergh.[36][37]  
Herri met de Bles Kruisweg - in 2007 verworven en ondergebracht bij het Musée provincial des Arts anciens du Namurois.[38][39]   Henri Evenpoel Charles met streepjestrui.- verworven in 2008.[40][41]  
Alfred Stevens Camille Lemonnier in het atelier van de kunstenaar - verworven in 2014 en ondergebracht bij de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België[42][43]   Herri met de Bles Landschap met ontmoeting op de weg naar Emmaüs - verworven in 2010 en ondergebracht bij het Musée provincial des Arts anciens du Namurois[44].  
Jacob Jordaens De doedelzakspeler - verworven in 2009 en ondergebracht bij het Rubenshuis in Antwerpen[45]   Jan Van Delen Caritas - verworven in 2012 door de Koning Boudewijnstichting.  
Félicien Rops Het Antwerps Uiltje - verworven in 2002 en ondergebracht bij DIVA.   Léon Spilliaert De Absintdrinkster - verworven in 2015 en ondergebracht bij de Museum voor Schone Kunsten.[46][47]  
Anthony van Dyck De apostel Mattheüs - verworven in 2016 en ondergebracht ij het Rubenshuis in Antwerpen[48][49][50]   Jacob Jordaens Zelfportret, verworven in 2016 en ondergebracht bij het Rubenshuis in Antwerpen[48][49][50]  

OndersteuningBewerken

Het Erfgoedfonds biedt, naast het verwerven van cultureel erfgoed ook, via zijn verschillende Fondsen projectondersteuning. Deze projecten variëren van aard, gaande van restauratieprojecten, het aanbieden van opleidingen tot het valoriseren van erfgoed.

Online toegankelijkheidBewerken

Een van de doelen die het Erfgoedfonds zich stelt is om de collectie zo veel mogelijk toegankelijk te maken. Dit uit zich onder meer in het publiceren van publicaties en het lanceren van specifieke collectie websites die zich richten tot de grote deelcollecties. Voorbeelden van deze online inventarissen zijn:

Externe linksBewerken