Eisenach

gemeente in Thüringen, Duitsland
Voor de gelijknamige plaats in de Eifel, zie Eisenach (Rijnland-Palts).

Eisenach is een kreisfreie Stadt in het westen van de Duitse deelstaat Thüringen met 43.626 inwoners (31 december 2020).[1] Bestuurlijk heeft Eisenach de status van kreisfreie Stadt. De stad is bekend als geboorteplaats van Johann Sebastian Bach, als woonplaats van Maarten Luther en als vestigingsplaats van auto-industrie. De geschiedenis van Eisenach is verbonden met de Wartburg, die ouder is dan de stad zelf.

Eisenach
Kreisfreie Stadt in Duitsland Vlag van Duitsland
Vlag van Eisenach
Wapen van Eisenach
Eisenach (Thüringen)
Eisenach
Situering
Deelstaat Vlag van de Duitse deelstaat Thüringen Thüringen
Coördinaten 50° 58′ NB, 10° 19′ OL
Algemeen
Oppervlakte 104 km²
Inwoners
(31 dec. 2006[1])
43.626
(419 inw./km²)
Hoogte 215 m
Burgemeester Katja Wolf (Die Linke)
Overig
Postcode 99817
Netnummers 03691, in de stadsdelen ook 036920 en 036928
Kenteken EA
Kreisfreie Stadt 9 Ortsteile
Gemeentenr. 16 0 56 000
Website www.eisenach.de
Situering
Kaart van Eisenach
Verwaltungsgliederung Eisenach
Foto's
De Wartburg
Portaal  Portaalicoon   Duitsland
Het Lutherhuis

Geschiedenis

bewerken

De Wartburg werd in 1080 voor het eerst genoemd en zou volgens de sage in 1067 zijn gebouwd. Uit de nederzettingen die bij de burcht ontstonden, kwam de stad Eisenach voort, die in 1190 de status van civitas had.

Verscheidene legendarische gebeurtenissen vonden op Wartburg plaats, het bekendste is de Sängerkrieg auf der Wartburg. Ook de heilig verklaarde Elisabeth van Thüringen heeft hier gewoond.

Eisenach was de plaats waar Maarten Luther zijn jeugd doorbracht, hoewel hij er niet geboren was. In 1521 zat hij, aansluitend aan de Rijksdag, een jaar ondergedoken in de Wartburg, waar hij het Nieuwe Testament vanuit het Grieks in het Duits vertaalde. Eisenach is eveneens beroemd als geboorteplaats van Johann Sebastian Bach. Zijn oom Johann Christoph was organist van de Georgenkirche. Deze kerk bezat een orgel van Georg Christoph Stertzing, dat op het moment van oplevering in 1707 het grootste orgel van Thüringen en Saksen was. De Georgenkirche bezit een Schuke-orgel. Christian Stötzner is als cantor en organist aan de kerk verbonden. Het Nederlandse organistenechtpaar Henco de Berg en Jolanda Zwoferink (Bach-Silbermann-specialiste) spelen vanaf 2009 jaarlijks in de zomerse orgelweken. Zij zijn in de stad Eisenach in het huwelijk getreden.

Bekend is ook schrijver en dichter Fritz Reuter (1810-1874), in wiens villa nu het Reuter-Wagner-Museum is gevestigd, dat onder meer een grote collectie rond componist Richard Wagner herbergt.

De Sozialdemokratische Arbeiterpartei, een voorloper van de SPD, werd in 1869 in Eisenach opgericht.

Auto-industrie

bewerken

In 1896 werd de Fahrzeugfabrik Eisenach opgericht, die vanaf 1899 auto's produceerde onder de naam Wartburg en in 1928 door BMW werd overgenomen. In de DDR-tijd werden er door de VEB Automobilwerk Eisenach opnieuw Wartburgs geproduceerd. Sinds de Wende zet Opel in een nieuwe fabriek de traditie voort, terwijl BMW elders in de stad onderdelen en dieselmotoren vervaardigt.

Bestuurlijke indeling

bewerken

Eisenach bestaat behalve uit de kernstad Eisenach uit elf stadsdelen: Berteroda, Hötzelsroda, Madelungen, Neukirchen, Stockhausen, Stregda, Stedtfeld, Neuenhof, Hörschel, Wartha en Göringen.

Stadsbeeld

bewerken

De Wartburg is de beroemdste bezienswaardigheid van Eisenach. Het kasteel kreeg in de 19de eeuw onder groothertog Karel Alexander zijn huidige gedaante en staat sinds 1999 op de Werelderfgoedlijst.

De Altstadt bevindt zich tussen de Wartburg en de rivier de Hörsel. Aan de Markt staan het barokke Stadtschloss uit 1742, dat het Thüringer Museum huisvest, en het van oorsprong laatgotische raadhuis (1508). Het gebouw diende aanvankelijk als wijnkelder en is sinds 1596 raadhuis. Aan de markt staat bovendien de Georgenkirche, waar Luther preekte en waar Bach werd gedoopt. De kerk dateert uit de 12de eeuw, maar vertoont sporen van allerlei stijlperioden en heeft onder meer een neobarokke toren.

In Eisenach bevinden zich zowel een Bachhuis als een Lutherhuis. Het Bachhaus, dat niet het geboortehuis van de componist is, heeft een verzameling oude muziekinstrumenten en documenten en een bibliotheek. Ook vinden er concerten plaats. Het Lutherhuis is een van de oudste vakwerkhuizen van de stad en is eveneens als museum ingericht.

De Nikolaitor is het enig overgebleven deel van de middeleeuwse omwalling; de poort werd omstreeks 1180 gebouwd. Uit dezelfde tijd dateert de romaanse Nikolaikirche.

Verkeer

bewerken

Eisenach ligt aan de historische Via Regia, die het Rijnland via Leipzig met Silezië verbindt. De functie van de oude handelsweg is bij Eisenach achtereenvolgens overgenomen door de Bundesstraße 7 en de Bundesautobahn 4, waarop de stad drie aansluitingen heeft.

Eisenach is sinds 1847 aangesloten op het spoorwegnet: in dat jaar bracht de Thüringische Eisenbahn-Gesellschaft een verbinding met Erfurt tot stand, die thans deel uitmaakt van de Thüringer Bahn.

Van 1897 tot 1957 reden er trams in Eisenach. Enkele tramrails liggen er nog. Het plaatselijke busvervoer wordt verzorgd door de Kommunale Personennahverkehrsgesellschaft Eisenach mbH (KVG).

In Eisenach verschijnen plaatselijke edities van de Thüringische Landeszeitung (Weimar) en de Thüringer Allgemeine (Erfurt). Beide kranten behoren tot de Zeitungsgruppe Thüringen.

Partnersteden

bewerken

Geboren in Eisenach

bewerken

Demografie

bewerken
Peildatum[2] 31.12.2009 31.12.2010 31.12.2011 31.12.2012 31.12.2013 31.12.2014 31.12.2015 31.12.2016 31.12.2017 31.12.2018
Inwoners 42.847 42.750 41.708 41.744 41.567 41.884 42.417 42.588 42.710 42.370
Buitenlanders 1.632 1.672 998 1.169 1.339 1.653 2.344 2.862 3.365 3.475
Aandeel buitenlanders 3,8% 3,9% 2,4% 2,8% 3,2% 3,9% 5,5% 6,7% 7,9% 8,2%
Peildatum 31.12.1998 31.12.1999 31.12.2000 31.12.2001 31.12.2002 31.12.2003 31.12.2004 31.12.2005 31.12.2006 31.12.2007 31.12.2008
Inwoners 44.368 44.499 44.442 44.242 44.306 44.081 43.915 43.727 43.626 43.308 43.051
Buitenlanders 1.078 1.214 1.265 1.385 1.424 1.456 1.513 1.629 1.663 1.611 1.623
Aandeel buitenlanders 2,4% 2,7% 2,8% 3,1% 3,2% 3,3% 3,4% 3,7% 3,8% 3,7% 3,8%
bewerken
  • (en) (de) Officiële website
Zie de categorie Eisenach van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.