Hoofdmenu openen
Esculaap Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.

Chloroquine is een veel gebruikt geneesmiddel tegen malaria. Daarnaast wordt het, omdat het ook het immuunsysteem licht onderdrukt, gebruikt bij de bestrijding van sommige autoimmuunziekten zoals reumatische artritis en lupus erythematodes.

Chloroquine
Chloroquine.svg
N'-(7-chloroquinolin-4-yl)-N, N-di-ethyl-pentaan-1,4-diamine
Farmaceutische gegevens
t1/2 1-2 maanden
Gebruik
Geneesmiddelengroep Antiparasitaire middelen
Subklasse Antimalariamiddelen
Merknamen Nivaquine (Sanofi-Aventis)
Indicaties Malaria profylaxe
Voorschrift/recept Vereist
Toediening Oraal
Dosering 100 mg
Databanken
CAS-nummer 54-05-7
ATC-code P01BA01
PubChem 2719
DrugBank APRD00468
Chemische gegevens
Formule C18H26ClN3
Molaire massa 319,872 g/mol
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde

De stof is opgenomen in de lijst van essentiële geneesmiddelen van de WHO.

Inhoud

FarmacologieBewerken

Chloroquine moet in vrij hoge dosis gegeven worden omdat de stof in alle organen van het lichaam wordt opgenomen. Chloroquine en andere kinines worden in verband gebracht met toxische effecten op de retina, zeker als gewerkt wordt met hogere doses gedurende een langere periode. Bij langdurig gebruik van de stof kan visusvermindering of zelfs blindheid optreden. Bij langdurig gebruik wordt daarom regelmatige controle door een oogarts aanbevolen.

MalariapreventieBewerken

Chloroquine kan gebruikt worden ter preventie en bij bestrijding bij diverse soorten malaria: Plasmodium vivax, ovale en malariae. In zeer veel gebieden komen inmiddels stammen van chloroquine-resistente Plasmodium falciparum voor. Om die reden worden ook andere antimalaria-verbindingen gebruikt. Met name betreft het dan mefloquine of atovaquone. De combinatie van chloroquine met proguanil kan effectiever zijn bij de behandeling van chloroquine-resistente Plasmodium falciparum dan met chloroquine alleen. Tegenwoordig wordt deze combinatie niet meer door de (Amerikaanse) CDC aanbevolen, omdat er betere combinaties bekend zijn.[1]

BijwerkingenBewerken

Bij de dosering die voor de bestrijding van malaria gebruikt wordt zijn de volgende bijwerkingen bekend: maagpijn, jeuk, hoofdpijn en accommodatieverlamming. Bij hogere doseringen worden deze problemen erger. Chloroquinetabletten hebben een onprettige metaalsmaak. Chloroquine mag slechts kortstondig toegediend worden. Bij inname over een langere termijn, maanden of zelfs jaren, kan Chloroquine het zicht erg verminderen, met het risico op blindheid.

WerkingmechanismeBewerken

De malariaparasiet bevindt zich in het lichaam binnen in de rode bloedcel. Hier moet de parasiet het hemoglobine afbreken om de voor de parasiet essentiële aminozuren te verkrijgen voor de opbouw van zijn eigen eiwitten en zijn eigen metabolisme. Deze processen zijn noodzakelijk voor groei en deling van de parasiet. De vertering vindt plaats in het lysosoom (maagvacuole) van de parasitaire cel.

Tijdens dit proces komt de oplosbare en voor de parasiet giftige verbinding heem vrij. Dit molecule staat bekend onder de naam Fe(II)-protoporfyrine IX (FP). Om beschadiging door dit voor de parasiet gevaarlijke molecule te voorkomen wordt de heem door de parasiet gepolymeriseerd tot hemozoin[2], een niet-toxisch molecule. Het hemozoin wordt in het lysosoom opgeslagen als onoplosbare kristallen.

Chloroquine komt de rode bloedcel en het lysosoom van de parasiet binnen door simpele diffusie. Chloroquine wordt in de zure maagvacuole (pH = 4.7) geprotoneerd tot CQ2+. In geladen vorm kan chloroquine de membranen niet meer door diffusie passeren. Door de CQ2+ moleculen worden de hemozoine-meloculen afgeschermd, waardoor verdere polymerisatie niet mogelijk is. Chloroquine bindt ook aan het heem (FP) zelf, waarbij een zeer giftig complex ontstaat (FP-chloroquine) dat de membraanfuncties van de cel verstoort. De gecombineerde actie van FP-chloroquine en FP resulteert in de lysis van de cel en uiteindelijk autodigestie. Uiteindelijk verdrinkt de parasietcel in zijn eigen metabolieten.

De effectiviteit van chloroquine ten opzichte van de parasiet is verminderd doordat sommige resistente vormen van de parasiet in staat zijn gebleken chloroquine uit het lysosoom te verwijderen. Resistente stammen doen dit ongeveer 40 keer efficiënter dan niet-resistente stammen. De genetische achtergrond is gerelateerd aan een aantal mutaties die coderen voor trans membraaneiwitten waaronder een zeer cruciale mutatie in het PfCRT gen (Plasmodium falciparum Chloroquine Resistance Transporter). Dit gemuteerde proteïne is in staat chloroquine actief de cel uit te pompen. Resistente parasieten hebben vaak gemuteerde productie of vergrote expressie van ABC transporters, met name de PfMDR1 en PfMDR2 (Plasmodium falciparum Multi-Drug Resistance genen). Deze zijn verantwoordelijk voor de chloroquinepompfunctie.

Het onderzoek naar het mechanisme van de werking van chloroquine en hoe de parasiet er resistent tegen is geworden is nog steeds gaande, en sommige zaken die in dit artikel beschreven zijn staan nog ter discussie. Andere theorieën met betrekking tot de werking van chloroquine gaan uit van een interactie met DNA of een combinatie van membraanfunctieverstoring en blokkade van de polymerisatie.

Bij bestrijding van reumatoïde artritis, wordt gedacht aan de verhindering van lymfocytenverspreiding, het vóórkomen van phospholipase A, het verhinderen van vrijkomen van enzymen uit lysosomen, vrije zuurstofradicalen uit macrofagen, of de productie van IL-1.