Hoofdmenu openen

Schijf (Noord-Brabant)

Noord-Brabant

Schijf (Brabants: ut Schèf) is een dorp in de gemeente Rucphen in de Nederlandse provincie Noord-Brabant. Op 27 juli 2018 had het dorp 1.600 inwoners (CBS)[1]. Tot 1997 was het dorp verdeeld over twee gemeenten, het grootste deel lag in de gemeente Rucphen, het overige deel in de gemeente Zundert. Bij herindeling per 1 januari 1997 is het Zundertse deel van Schijf overgegaan naar Rucphen.

Schijf
Dorp in Nederland Vlag van Nederland
Schijf (Noord-Brabant) (Noord-Brabant)
Schijf (Noord-Brabant)
Situering
Provincie Vlag Noord-Brabant Noord-Brabant
Gemeente Vlag Rucphen Rucphen
Coördinaten 51° 30′ NB, 4° 34′ OL
Algemeen
Oppervlakte 21,02 km²
- land 21,01 km²
- water 0,01 km²
Inwoners (BAG, 2018) 1.600[1]
(76 inw./km²)
Overig
Postcode 4721
Netnummer 0165
Woonplaatscode 2582
Detailkaart
Locatie in de gemeente Rucphen
Locatie in de gemeente Rucphen
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Inhoud

ToponymieBewerken

Schijf dankt zijn ontstaan en zijn naam aan de turf, vroeger een belangrijke warmtebron, en met name aan de grote ronde heuvel zwarte moer, of veen, die zich ten zuiden van het huidige dorp bevond. De oudst bekende vermelding van deze ‘swerter [zwarte] scive’ is te vinden in een verkoopacte uit 1423. Een scive moers was de gebruikelijke benaming voor een aaneengesloten veengebied. En de plaatselijke moer was zwart, dus van de hoogste kwaliteit. Scive werd uitgesproken als Schèf, wat later 'Ut Schèf' is geworden. Zo wordt het dorp door de lokale bevolking nog steeds genoemd.[2]

GeschiedenisBewerken

Deze zwarte heuvel, met een hoogte van wel 16,5 meter boven N.A.P., was onderdeel van een groot moergebied, dat met de deling tussen het Markiezaat van Bergen op Zoom en de Baronie van Breda in 1287 in twee stuken werd verdeeld. Het deel behorend bij het Markiezaat, waar de zwarte heuvel onder viel, werd in 1357 verkocht door de toenmalige eigenaren Hendrik van Boutershem en Marie van Merkshem (Merksem, Merxheim), heer en vrouwe van de heerlijkheid van Bergen op Zoom. De nieuwe eigenaren verpachtten het op hun beurt aan commerciële turfgravers en zo kwam de moernering op gang. Onmiddellijk ten oosten van Schijf werd in 1290 een kaarsrechte grens getrokken, die ook tegenwoordig nog de grens vormt tussen de gemeenten Rucphen en Zundert en ze is ook in het wegenpatroon duidelijk herkenbaar, onder meer de Zoekse Dijk loopt er langs. Dit was de door de Schout van Antwerpen afgepaalde grens tussen de heerlijkheden Breda en Bergen op Zoom. Zo ligt aan de Zundertse kant het gebied Zundertse Schijf.

De moerneringBewerken

Voor de ontginning werden arbeiders ingehuurd, veelal afkomstig uit Vlaanderen Voordat het eigenlijke ontginningswerk kon beginnen moest het gebied eerst worden ontwaterd, en werden er sloten en vaarten aangelegd waarlangs de turf kon worden afgevoerd. Begin 15e eeuw werd de hoofdvaart gegraven, die via Rucphen naar Oudenbosch liep. De moer werd op het juiste formaat uitgestoken, aan de rand van de afgraving te drogen gelegd en vervolgens gestapeld en afgedekt om verder te drogen. Het heette dan turf. Het formaat van de turfjes was veel kleiner dan wat nu nog m.n. in Drenthe gestoken wordt, nl. ongeveer een kubieke decimeter na het drogen. Dit vergemakkelijkte het transport per boot of kar. De turf werd gewoonlijk op houten schuiten, ‘vletten’ genaamd, over de turfvaart (in Schijf Vlettevaart genaamd) naar Oudenbosch en later ook naar Roosendaal vervoerd, en vandaar verder het land in.

Ontstaan van het dorpBewerken

De zandbodem die overbleef na afgraven van het veen werd vruchtbaar gemaakt met de mest die de turfschepen op hun terugreis meebrachten. Zo werd het interessant voor boeren om zich hier te vestigen, en ontstond het gehucht Schijf. Toen de ’zwarte schijf’ ten zuiden van het huidige dorp was afgegraven bleef er een groot ven over, bekend als de Oude Zoek. Dit werd rond 1850 ingepolderd en als landbouwgrond in gebruik genomen.

[Veel van de bovenstaande informatie is afkomstig uit het boek Verdwenen Venen van K.A.H.W. Leenders (2013)]

In 1556 werd de Sint-Antoniuskapel gebouwd, welke later is gesloopt. In 1810 had Schijf ongeveer 240 inwoners. Pas in 1882 werd Schijf een afzonderlijke parochie die afgesplitst werd van die van Rucphen. In 1940 kwam de nieuwe, huidige, kerk gereed. In 1887 kwam er ook een school in het dorp.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden er ongeveer 700 vluchtelingen uit België gehuisvest in Schijf.

BezienswaardighedenBewerken

Zie ookBewerken

Natuur en landschapBewerken

Als restanten van vroeger vindt men in de Oude Zoek nog het Moergat en de Zoekse Loop.

Naar het noordoosten toe vindt men de Schijfse Vaart, een oude turfvaart naar Roosendaal.

Ten oosten van Schijf ligt, op enige afstand, de Lange Maten en De Moeren. In het zuiden de Oude Buisse Heide.

Direct ten westen van het dorp beginnen de Rucphense Bossen, die samen met de Rucphense Heide een uitgestrekt aaneengesloten bos- en natuurgebied vormen. 73 ha hiervan wordt als waterwingebied gebruikt.

EvenementenBewerken

Carnaval, kermis met braderie, bloemencorso (Zundert).

VerenigingenBewerken

  • Heemkundekring Swerter Scive
  • Schutters-verenigingen van Schijf
  • Touwtrekkers van Jagersrust
  • Drumband en fanfare Kunst Na Arbeid
  • Voetbalvereniging R.K.V.V. Schijf
  • Buurtschap Schijf
  • t Schijfs toneel
  • Zanggroep'T Schijfke
  • Majorettevereniging Dreamflash Schijf

VoorzieningenBewerken

  • Gemeenschapshuis D’n Hoge Dries met Peuterspeelzaal Pinokkio
  • Dalton Basisschool De Vindplaats, v/h Martinusschool Martinusschool;[3] leerlingen wonnen een uitvinderswedstrijd in april 2012[4]

Verkeer en vervoerBewerken

Schijf is bereikbaar vanaf de A58 via de N638.

Openbaar vervoer is er via de buslijn 220, van Klein Zundert naar Roosendaal via Achtmaal van Arriva.

Nabijgelegen kernenBewerken

Achtmaal, Essen, Horendonk, Klein-Zundert, Nispen, Roosendaal en Rucphen.