Paus Bonifatius VIII

Italiaans priester

Bonifatius VIII, geboren als Benedetto Gaetani (Anagni, 1235Rome, 11 oktober 1303) was paus van 1294 tot 1303. Hij is een van de bekendste middeleeuwse pausen, was een beroemd jurist en een energieke persoonlijkheid. Zijn claim op de hoogste positie binnen Europa bracht hem in ernstig conflict met Filips de Schone van Frankrijk.

Bonifatius VIII
Benedetto Gaetani
123511 oktober 1303
Paus Bonifatius VIII
Paus
Periode 1294 - 1303
Voorganger Celestinus V
Opvolger Benedictus XI
Lijst van pausen
Portaal  Portaalicoon   Christendom
Tombe van Bonifatius VIII onder de Sint-Pietersbasiliek

OpkomstBewerken

Benedetto Gaetani was lid van een adellijke familie in de Campagna. Hij studeerde in Bologna zowel Romeins als canoniek recht. Hij werd belast met diplomatieke missies in Frankrijk en Engeland. In 1281 werd hij kardinaal. In 1294 volgde hij de geabdiceerde paus Celestinus V op toen het conclaaf hem al na elf dagen tot paus had gekozen. Om moeilijkheden van vooral de zijde van de spiritualen te voorkomen, hield Bonifatius VIII zijn voorganger tot diens dood in verzekerde, kloosterlijke bewaring in het kasteel van Fumone. Bijgestaan door twee monniken van zijn orde stierf Celestinus daar op 81-jarige leeftijd.

OptredenBewerken

Met de bul Clericis laicos van 1296 probeerde hij de Franse koning het recht te ontnemen om belastingen te eisen van geestelijken ter financiering van diens oorlog tegen Engeland. De koning had de uitvoer van goud en zilver vanuit Frankrijk naar Rome verboden. Als gebaar van verzoening verklaarde de paus in 1297 de Franse koning Lodewijk IX heilig.

Door zijn voortdurende bemoeienissen met wereldse zaken raakte hij ook in conflict met rooms-koning Albrecht I en met de invloedrijke Romeinse familie Colonna.

In 1301 vaardigde Bonifatius VIII de bul Unam sanctam uit in de context van het conflict met Filips IV van Frankrijk. Het bevat een zeer scherp standpunt ten aanzien van de suprematie van de pausen, aangezien erin gesteld werd dat het voor ieder menselijk schepsel noodzakelijk was voor zijn redding zich te onderwerpen aan de paus. Bonifatius was intussen ook in conflict geraakt met de invloedrijke familie Colonna en had zich teruggetrokken in een slot in Anagni, zijn geboortestad.

Filips IV reageerde op de bul door de paus te beschuldigen van moord op zijn voorganger, waarop de paus hem in 1303 heeft excommuniceerde. Daarop gaf Filips Guillaume de Nogaret opdracht de paus gevangen te nemen. Samen met Sciarra Colonna, uit de familie waarmee de paus ruzie had, trok Nogaret naar Anagni, waar Bonifatius gevangen werd genomen, maar na drie chaotische dagen werd bevrijd door de burgers van Anagni. De schok ten gevolge van deze gewelddaad was echter dodelijk en een maand later stierf Bonifatius.[1] Zijn opvolger werd paus Benedictus XI.

 
Paus Bonifatius VIII wijdt het jubeljaar 1300 in, fresco van Giotto

In 1298 had Bonifatius VIII het Liber Sextus uitgevaardigd, een verzameling van pauselijke decretalen – vonnissen in briefvorm – als vervolg op het eerdere kerkelijk wetboek, het Liber Extra van Gregorius IX uit 1234. Met de bul Super cathedram perkte hij het recht van de bedelorden in om te preken en biecht te horen. Zo verminderde hij wrijving tussen hen en seculiere priesters. Hij stichtte in 1303 de eerste universiteit van Rome.

Bonifatius VIII wees 1300 aan als Heilig Jaar, de eerste maal dat een jaar als heilig werd bestempeld.

Na Bonifatius' dood werd op aandringen van de Franse koning een proces tegen hem geopend wegens ketterij. Het Concilie van Vienne (1311-1312) besloot echter dit proces niet voort te zetten.

WetenswaardigheidBewerken

Dante Alighieri liet in het eerste deel van De goddelijke komedie (die na 1303 geschreven is, maar in 1300 speelt) paus Nicolaas III vanuit de hel voorspellen dat Bonifatius eveneens naar de hel gaat.

WerkBewerken

  • Liber sextus Decretalium (1298)

LiteratuurBewerken

  • Wood, C.T. (1971): Philip the Fair and Boniface VIII. State vs. Papacy
  • Morghen, R. Bonifacio VIII e il giubileo del 1300 nella storiografia moderna (Rome 1975)
  • Schmidt, T. (1989): Der Bonifaz-Prozeß. Verfahren der Papstanklage in der Zeit Bonifaz' VIII. und Clemens' V.
  • Coste, J. (ed.) (1995): Boniface VIII en procès. Articles d'accusation et dépositions des témoins (1303-1311)
  • Frugoni, C. (2000): Due papi per un giubileo: Celestino 5., Bonifacio 8. e il primo Anno santo

NotenBewerken

  1. Tuchman, B.W. (1983): De waanzinnige 14de eeuw, Elsevier

Zie ookBewerken

1e-2e eeuw:Petrus · Linus · Anacletus I · Clemens I · Evaristus · Alexander I · Sixtus I · Telesforus · Hyginus · Pius I · Anicetus · Soter · Eleuterus · Victor I · Zefyrinus
3e-4e eeuw:Hippolytus · Calixtus I · Urbanus I · Pontianus · Anterus · Fabianus · Novatianus · Cornelius · Lucius I · Stefanus I · Sixtus II · Dionysius · Felix I · Eutychianus · Cajus · Marcellinus · Marcellus I · Eusebius · Miltiades · Silvester I · Marcus · Julius I · Liberius · Felix II · Damasus I · Ursinus · Siricius · Anastasius I
5e-6e eeuw:Innocentius I · Zosimus · Bonifatius I · Eulalius · Celestinus I · Sixtus III · Leo I · Hilarius · Simplicius · Felix II (III) · Gelasius I · Anastasius II · Symmachus · Laurentius · Hormisdas · Johannes I · Felix III (IV) · Dioscurus · Bonifatius II · Johannes II · Agapitus I · Silverius · Vigilius · Pelagius I · Johannes III · Benedictus I · Pelagius II · Gregorius I
7e-8e eeuw:Sabinianus · Bonifatius III · Bonifatius IV · Adeodatus I · Bonifatius V · Honorius I · Severinus · Johannes IV · Theodorus I · Martinus I · Eugenius I · Vitalianus · Adeodatus II · Donus · Agatho · Leo II · Benedictus II · Johannes V · Conon · Theodorus II · Paschalis I · Sergius I · Johannes VI · Johannes VII · Sisinnius · Constantijn I · Gregorius II · Gregorius III · Zacharias · Stefanus (II) · Stefanus II (III) · Paulus I · Constantijn II · Filippus · Stefanus III (IV) · Adrianus I · Leo III
9e-10e eeuw:Stefanus IV (V) · Paschalis I · Eugenius II · Valentinus · Gregorius IV · Sergius II · Johannes VIII · Leo IV · Anastasius III · Benedictus III · Nicolaas I · Adrianus II · Johannes VIII · Marinus I · Adrianus III · Stefanus V (VI) · Formosus · Bonifatius VI · Stefanus VI (VII) · Romanus · Theodorus II · Johannes IX · Sergius III · Benedictus IV · Leo V · Christoforus · Sergius III · Anastasius III · Lando · Johannes X · Leo VI · Stefanus VII (VIII) · Johannes XI · Leo VII · Stefanus VIII (IX) · Marinus II · Agapitus II · Johannes XII · Leo VIII · Benedictus V · Johannes XIII · Benedictus VI · Bonifatius VII · Benedictus VII · Johannes XIV · Bonifatius VII · Johannes XV · Gregorius V · Johannes XVI · Silvester II
11e-12e eeuw:Johannes XVII · Johannes XVIII · Sergius IV · Benedictus VIII · Gregorius VI · Johannes XIX · Benedictus IX · Silvester III · Benedictus IX · Gregorius VI · Clemens II · Benedictus IX · Damasus II · Leo IX · Victor II · Stefanus IX (X) · Nicolaas II · Benedictus X · Alexander II · Honorius II · Gregorius VII · Clemens III · Victor III · Urbanus II · Paschalis II · Theodorik · Albert · Silvester IV · Gelasius II · Gregorius VIII · Calixtus II · Honorius II · Celestinus II · Innocentius II · Anacletus II · Victor IV (Gregorius) · Celestinus II · Lucius II · Eugenius III · Anastasius IV · Adrianus IV · Alexander III · Victor IV (Octavianus) · Paschalis III · Calixtus III · Innocentius III · Lucius III · Urbanus III · Gregorius VIII · Clemens III · Celestinus III · Innocentius III
13e-14e eeuw:Honorius III · Gregorius IX · Celestinus IV · Innocentius IV · Alexander IV · Urbanus IV · Clemens IV · Gregorius X · Innocentius V · Adrianus V · Johannes XXI · Nicolaas III · Martinus IV · Honorius IV · Nicolaas IV · Celestinus V · Bonifatius VIII · Benedictus XI · Clemens V · Johannes XXII · Nicolaas V · Benedictus XII · Clemens VI · Innocentius VI · Urbanus V · Gregorius XI · Urbanus VI · Clemens VII · Bonifatius IX · Benedictus XIII
15e-16e eeuw:Innocentius VII · Gregorius XII · Alexander V · Johannes XXIII · Martinus V · Clemens VIII · Benedictus XIV · Eugenius IV · Felix V · Nicolaas V · Calixtus III · Pius II · Paulus II · Sixtus IV · Innocentius VIII · Alexander VI · Pius III · Julius II · Leo X · Adrianus VI · Clemens VII · Paulus III · Julius III · Marcellus II · Paulus IV · Pius IV · Pius V · Gregorius XIII · Sixtus V · Urbanus VII · Gregorius XIV · Innocentius IX · Clemens VIII
17e-18e eeuw:Leo XI · Paulus V · Gregorius XV · Urbanus VIII · Innocentius X · Alexander VII · Clemens IX · Clemens X · Innocentius XI · Alexander VIII · Innocentius XII · Clemens XI · Innocentius XIII · Benedictus XIII · Clemens XII · Benedictus XIV · Clemens XIII · Clemens XIV · Pius VI · Pius VII
19e-20e eeuw:Leo XII · Pius VIII · Gregorius XVI · Pius IX · Leo XIII · Pius X · Benedictus XV · Pius XI · Pius XII · Johannes XXIII · Paulus VI · Johannes Paulus I · Johannes Paulus II
21e eeuw:Benedictus XVI · Franciscus

Cursief: tegenpaus