Oostakker

plaats in Oost-Vlaanderen

Oostakker is een dorp in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen en een deelgemeente van Gent. Oostakker ligt iets ten noordoosten van het stadscentrum, nabij het Gentse havengebied, op de rechteroever van het kanaal Gent-Terneuzen. De plaats is vooral bekend vanwege het bedevaartsoord Oostakker-Lourdes. De deelgemeente telde op het einde van 2020 14.147 inwoners.

Oostakker
Deelgemeente in België Vlag van België
Wapen van Oostakker
Oostakker (België)
Oostakker
Situering
Gewest Vlag Vlaams Gewest Vlaanderen
Provincie Vlag Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen
Gemeente Vlag Gent Gent
Fusie 1977
Coördinaten 51° 6′ 1″ NB, 3° 45′ 48″ OL
Algemeen
Oppervlakte 10,47 km²
Inwoners
(27/04/2020)
14.147
(1351 inw./km²)
Mannen 48,62%
Vrouwen 51,38%
Overig
Postcode 9041
NIS-code 44021(D)
Oude NIS-code 44051
Detailkaart
Kaart van Oostakker
Locatie in Gent
Portaal  Portaalicoon   België

GeschiedenisBewerken

Prehistorie, middeleeuwen en nieuwe tijdBewerken

Het huidige Oostakker was waarschijnlijk al bewoond in de prehistorie. Een van de eerste prehistorische nederzettingen was Achtene, afgeleid van de oude Belgische persoonsnaam Aktinios. De naam Achtene is nu nog steeds terug te vinden in de straatnaam Achtenkouterstraat, in het zuiden van Oostakker. De eerste middeleeuwse nederzetting was Sloten (een Germaanse naam)[1]. Die naam is nog terug te vinden in de straatnaam Slotendries, en het gelijknamige kasteel dicht bij het bedevaartsoord. De straat met naam Slotenbilk ligt ook niet ver van het kasteel, en is mogelijks ook van deze nederzetting afgeleid.

In de middeleeuwen behoorde Oostakker tot het bezit van de Sint-Baafsabdij. De plaatsnaam werd in de 11de eeuw voor het eerst vermeld, als de "oostelijke akkers" van de abdij. Ooit maakten ook de huidige wijken Meulestede en Sint-Amandsberg deel uit van de parochie Oostakker.

Op het grondgebied van de heerlijkheid Oostakker ontstonden in de middeleeuwen verscheidene abdijhoeven en nederzettingen. De meierij van Sloten bleef tot in de 12de eeuw het centrum van de heerlijkheid. Sloten gaat terug tot een oude Merovingische site. De huidige dorpskern ontwikkelde zich noordelijker als een driessite. Sinds de 14de eeuw stond daar een kapel, gewijd aan Sint Laurentius. Het gebied van Oostakker behoorde aanvankelijk tot de parochie van de Heilige Kerst, binnen de Gentse stadspoorten. In 1578 werd de kapel een parochiekerk. In de 17de eeuw werd die verbouwd.

Tijdens de 18e eeuw was Oostakker nog grotendeels een landbouwparochie. Voornamelijk tarwe en rogge werd er geteeld, maar ook vlas. Naast landbouwers telde de plek ook een aanzienlijk aantal wevers.[2]

Na de Franse revolutieBewerken

Tot 1792 was het gebied waartoe Oostakker behoorde in handen van de Oostenrijkers. In dat jaar werden zij door de Eerste Franse Republiek verslagen in de Slag bij Jemappes. Het gebied werd nog een tijd gecontesteerd, maar in het verdrag van Campo Formio legden de Oostenrijkers zich neer bij de Franse overheersing. Tot 1800 was de precieze bestuurlijke indeling van Oostakker wat verwarrend. Pas in 1800 werd Oostakker een effectieve zelfstandige gemeente, in het kanton Lochristi, in het arrondissement Gent, in het departement van de Schelde. De eerste burgemeester werd Pieter Frans Drubbel, die dit mandaat bleef behouden tot aan zijn dood in 1845, na de periode van Nederlandse overheersing en na de Belgische revolutie.[3]

In 1872 werd Sint-Amandsberg, dat toen reeds meer inwoners telde dan Oostakker zelf, afgesplitst en een aparte gemeente met Alfons Braeckman als eerste burgemeester.[4] De westelijke gemeentegrenzen werden in de 20ste eeuw meerdere malen opgeschoven, door de uitbreiding van de Gentse haven. Verdere burgemeesters waren Charles Blommaert (1896-1906), Remi Ackerman (1927-1931) en Jozef Ackerman (1971-1976).

In 1974 is Oostakker verbroederd met het Franse dorpje Molières-sur-Cèze. Rond diezelfde tijd is ook een officieuze verbroedering ontstaan met het Joegoslavische Okrugljača (huidig Kroatië) nadat een ballon uit een ballonnetjeswedstrijd daar was beland[5].

Fusie met GentBewerken

Van 1942 tot 1944 was Oostakker deel van de fusiegemeente Groot-Gent, op bevel van de Duitse bezetter. Op nieuwjaarsdag 1977 hield Oostakker als onafhankelijke gemeente finaal op te bestaan, het werd deel van Gent.[6]

Tussen 2019 en 2022 werd het dorpsplein, naast de Sint-Amanduskerk, heraangelegd.[7] In 2022 werd op het grondgebied van Oostakker het eerste zogeheten turboverkeerspunt van België geopend aan de R4.[8]

Lijst van burgemeesters van OostakkerBewerken

BezienswaardighedenBewerken

  Zie Lijst van onroerend erfgoed in Oostakker voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Bedevaartsoord en de basiliek van Oostakker-LourdesBewerken

Het bedevaartsoord kwam er op initiatief van een adellijke vrouw: Markiezin de Courtebourne-de Nédonchel die toen op het naburige kasteel Slotendries woonde. In 1873 bouwde zij in haar tuin een grot ter ere van Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes. Na de inzegening van het beeld aan de grot in 1873 vroegen omwonenden en bewoners van het Gentse om te mogen komen bidden aan de grot. Een jaar later zouPieter De Rudder aan de grot op miraculeuze wijze genezen worden van een open beenbreuk. Door deze genezing ontstond er een grote toeloop van gelovigen. Om de bedevaarders te ontvangen bouwde men een kerk in neogotische stijl van de hand van architect Emile Van Hoecke-Peeters en Jean-Baptiste Bethune[9]. Ze werd in 1877 ingezegend en in 1924 verheven tot basiliek. De basiliek is gewijd aan Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekte Ontvangenis, de naam waarmee Maria zich bekendmaakte aan Bernadette op 25 maart 1858. Door toedoen van onder andere Markiezin de Courtebourne, werd Oostakker-Lourdes ook de bakermat van een indrukwekkende onderwijscampus.[10]

Executieoord Rieme-OostakkerBewerken

In het Executieoord Rieme-Oostakker werden tussen 19 januari 1943 en 24 augustus 1944 66 verzetsstrijders door de Duitse bezetter geëxecuteerd. Origineel lag er hier een Belgisch munitiedepot, dat door de Duitsers werd opgeëist in 1942. Een jaar later begonnen de bezetters hier ook verzetsstrijders te executeren. In oktober 1944 kwam het gebied in handen van het Britse leger, die het in januari 1945 teruggaven aan het Belgisch leger. De gefusilleerden, die ter plekken werden begraven door de Duitsers, werden opgegraven, geïdentificeerd, en in hun thuisgemeenten begraven.[11]

De Sint-AmanduskerkBewerken

De Sint-Amanduskerk is een kerk op het dorpsplein. Gebouwd rond 1350, in de 16e eeuw werd dit de parochiekerk van Oostakker. Vermoedelijk werd hij tijdens de godsdienstmoeilijkheden in die tijd deels vernield. Tussen 1600 en 1850 werden er veel verbeterwerken uitgevoerd aan de kerk.[12][13] Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd deze kerk deels vernield, en moest hij hersteld worden.[14] Hij is vernoemd naar de heilige Amandus van Gent, een zevende-eeuwse missionaris uit Nantes.

Het standbeeld van Mieke VlaaiBewerken

Het standbeeld van Mieke Vlaai herdenkt de oude traditie van huisvrouwen die vlaaien thuis maakten, en ze naar de bakker brachten om ze daar te laten bakken.

OverigeBewerken

Oostakker heeft ook een bekende kiosk op het dorpsplein. Het smeedwerk ervan is werk van de smid Joannes De Vreeese (Oostakker, 1808 - Oostakker, 1902). Ook de hoeve 't Maegher Goet en Kasteel Achtendries zijn noemenswaardige bouwwerken in Oostakker.

Natuur en landschapBewerken

Oostakker ligt in Zandig Vlaanderen op een hoogte van 7 tot 8 meter. Het ligt nabij de Haven van Gent aan het Kanaal Gent-Terneuzen en is sterk verstedelijkt, naar het zuiden toe is de plaats vastgegroeid aan de Gentse agglomeratie, en wel Sint-Amandsberg.

SportBewerken

VoetbalBewerken

In Oostakker hebben een aantal ploegen gespeeld, en terreinen gehad. Van 1937 tot 2002 bestond KFC Oostakker, wat daarna is opgegaan in Racing Gent-Zeehaven, het huidige Racing Gent. Het stamnummer en de kleuren van KFC Oostakker (rood-wit) verdwenen. Enkele jaren later zijn alle ploegen van Racing Gent in Oostakker beginnen spelen. In 1980 is uit een fusie van SK Oostakker en SV Oostakker SKV Oostakker ontstaan. Sinds 2017 heeft de A-kern van Belgische eersteklasser KAA Gent een oefencomplex in Oostakker.

VerkeerBewerken

Een gratis veerdienst verzekert de overvaart over het kanaal Gent-Terneuzen tussen Langerbrugge en Oostakker. Het veer is toegankelijk voor voetgangers, fietsers en voertuigen met een totaal gewicht van 20 ton en een maximale lengte van 20 m. Het is alle dagen in bedrijf van 4u30 tot 23u20.

GalerijBewerken

Bekende inwonersBewerken

Demografische ontwikkelingBewerken

  • Bronnen: NIS en Stad Gent - Opm:1806 t/m 1970=volkstellingen; 1976, 1990, 2000 en 2007=inwonertal op 31 december. Bron data van voor 1800: [15]. Data voor 1469 en 1577 zijn schattingen. Bron 1800:[16]
  • 1872: het gehucht Sint-Amandsberg werd een zelfstandige gemeente
  • 1900: afstand van een gebiedsdeel aan Gent (799 inwoners)
  • 1920: afstand van een gebiedsdeel aan Gent (437 inwoners)

TriviaBewerken

  • De plaats wordt ook vermeld in de titel van een dichtbundel van Hugo Claus, De Oostakkerse gedichten (1955).
  • In het lied "Mijn Vlaanderland" van Willem Vermandere worden Oostakker en zijn bedevaartsoord vermeld.
  • Oostakker wordt vermeld in de Urbanusstrips: in nummer 96, "De Zwarte Maagd", op pagina 8, verklaart Maria dat ze op de 24e moet verschijnen in Oostakker.

Zie ookBewerken

Nabijgelegen kernenBewerken

Sint-Amandsberg, Langerbrugge (veer), Hijfte, Desteldonk

Externe linksBewerken

Zie de categorie Oostakker van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.