Hollebolle Gijs

personage uit sprookje
De wagen van Hollebolle Gijs in de Efteling. Wagen Gijs.
Versje van Hollebolle Gijs in de Efteling.

Hollebolle Gijs, soms gespeld als Holle Bolle Gijs[1], is een Nederlands kinderversje. De naam van het versje verwijst naar de hoofdpersoon, die ontzettend veel eet en daarna nog steeds honger heeft.

Oudste vindplaatsen van het rijmpjeBewerken

De oudste vindplaats van het rijmpje in de Nederlandse Liederenbank van het Meertens Instituut, is de handschriftencollectie van het Bureau van het Nederlandse Volkseigen, die is verzameld rond 1850. De beginregel daar luidt: 'Heb je wel gehoord van die ollebolle wagen / Waar die schrokkerige Gijs op zat'.[2]

Het eerste liedboekje dat het opzegrijmpje heeft opgenomen, is Nederlandsche baker- en kinderrijmen van J. van Vloten (eerste druk 1872). Daar luidt de incipit 'Heb je niet gehoord van dien hollebollewagen, / Waar die bolle Gijs op zat?'. De Handschriftencollectie van G.J. Boekenoogen (verzameld in de periode 1891-1930) bevat 43 varianten van het rijmpje.[2]

Ouderdom liedjeBewerken

Dat de oudste vindplaatsen teruggaan in de negentiende eeuw, wil niet zeggen dat het liedje uit deze periode stamt. Sinds halverwege de negentiende eeuw werden, onder invloed van de Romantiek, veel volksliedjes verzameld en uitgegeven. Het liedje kan echter ouder zijn en in de mondelinge overlevering lange tijd zijn doorgegeven, voordat het voor het eerst werd opgetekend.

Tekst en genreBewerken

Zoals gebruikelijk bij volksliedjes, kent ook dit rijmpje varianten. De huidige tekst van het rijmpje gaat ongeveer als volgt:

Heb je wel gehoord van de hollebollewagen
Waar die hollebolle Gijs op zat?
Hij kon schrokken, grote brokken
Een koe en een kalf en een heel paard half
Een os en een stier en zeven tonnen bier
Een schip vol rapen en een kerk vol schapen
En nog kon Gijs van de honger niet slapen!

Door het fantastische, maar serieus gepresenteerde verhaal van Gijs' vraatzucht, behoort het versje tot het genre van het leugenlied.

RijmformatieBewerken

Het woord "ollebolle" of "hollebolle" is een rijmformatie. Dit is een samengesteld woord, waarvan het ene deel rijmt op het andere, meestal betekenisloze, deel. Het toegevoegde deel is meestal betekenisloos, toegevoegd om het rijm en eventueel om het woord meer nadruk of duur te geven. Voorbeelden zijn: holderdebolder, ietsiepietsie en tingeling. Ook "hollebolle" is een rijmformatie, een samenstelling, en wordt dus aaneengesloten geschreven.

De oudste varianten in de Nederlandse liederenbank geven de rijmformatie "hollebolle" als toevoeging bij "wagen" (met een "hongerige", "schrokkerige" of "grote" Gijs erop). Ook de variant "holderbolderwagen" komt voor.[2]

Mogelijk is "hollebollewagen" dan afgeleid van "holderbolderwagen" (dit kan afgeleid zijn van bulderen/bolderen, een klanknabootsing van lawaai, of kan verwijzen naar een bolderwagen, een kar zonder vering).[3][4] Latere varianten gebruiken "hollebolle" ook als bijvoeglijk naamwoord bij "Gijs", waarschijnlijk met de associatie van een bolrond, dik persoon.

Hollebolle Gijs in de EftelingBewerken

 
Geeuwende Gijs.

Hollebolle Gijs is ook bekend door zijn rol als afvalbak in het attractiepark de Efteling. Het eerste exemplaar werd toegevoegd in 1959 en in de loop der jaren zijn doorheen het park verschillende varianten op de figuur toegevoegd, meestal in de omgeving van een bestaand horecapunt. De Gijzen in de Efteling roepen bezoekers luid op om afval in hun mond te stoppen, meestal aan de hand van de uitspraak "Papier hier!". Zodra er afval in de mond wordt gestopt, dat vervolgens met een luchtzuigsysteem wordt afgevoerd, stopt de figuur even met roepen om de bezoeker te bedanken. Sommige Gijzen laten hierbij een kanonskogel knallen, huilen van de honger of laten een boer of scheet. De laatst toegevoegde Gijs is Baby Gijsje, die in 2007 na een afwezigheid van bijna acht jaar terugkeerde naar het park.

Er zijn tegenwoordig 11 leden van de Gijzen-familie te vinden in het park:

  • Speeltuin Gijs (bij verkooppunt In den Hoorn des Overvloeds op het Anton Pieckplein)
  • Wagen Gijs (bij verkooppunt Kogeloog tegenover Langnek in het Sprookjesbos)
  • Baby Gijsje (in de nostalgische speeltuin Kindervreugd in Marerijk)
  • Opa Gijs (bij verkooppunt De Kleyne Klaroen op het Herautenplein in het Sprookjesbos)
  • Tweeling/Moeder Gijs (bij de snackbar Smulpaap op het Anton Pieckplein)
  • Kapitein Gijs (bij horecapunt De Kombuys nabij De Vliegende Hollander)
  • Geeuwende Gijs (bij verkooppunt In de Gelaarsde Kat tegenover het Carrouselpaleis)
  • Matroos Gijs (bij verkooppunt De Witte Walvis op het plein achter het Spookslot)
  • Inca Gijs (bij verkooppunt Casa Caracol op het Pirañaplein)
  • Oompje Gijs (bij de uitgang van Max & Moritz)
  • Nijltje in het Teiltje (in de speeltuin Kleuterhof in Reizenrijk)

Voormalige Gijzen in het park:

  • Visje Gijs (staat tegenwoordig als ornament op de Wensbron)

De stemmen van de verschillende Gijzen zijn onder andere ingesproken door Peter Reijnders, Ton van de Ven, Lex Lemmens, Henk Smulders en Henny Knoet.

Hollebolle Gijs in andere vormenBewerken

  • Er zijn in België en Nederland ook een aantal cafés, restaurants en andere eetgelegenheden die zich naar Hollebolle Gijs hebben vernoemd.
  • Er komt soms een Bolle Gijs voor in de stripboeken en de tekenfilms van de smurfen.
  • Eén van de afleveringen van De Bereboot uit 1976 gaat over Holle Bolle Gijs.

AfbeeldingenBewerken

Externe linksBewerken


  Zie de categorie Holle Bolle Gijs van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.