De Bult (Westerwolde)

Bellingwedde

De Bult is een buurtje bij Oudeschans in de gemeente Westerwolde in het oosten van de provincie Groningen. Het ligt iets ten noordoosten van Oudeschans op de plek waar de Westerwoldse Aa samenvloeit met de Pekel A. Het bestaat uit enkele woningen, een veeteeltbedrijf en een grootschalige geitenfokkerij.

De Bult
Buurtschap in Nederland Vlag van Nederland
De Bult (Groningen)
De Bult
Situering
Provincie Vlag Groningen (provincie) Groningen
Gemeente Vlag Westerwolde Westerwolde
Coördinaten 53° 9′ NB, 7° 8′ OL
Woonplaats (BAG) Oudeschans
Portaal  Portaalicoon   Nederland

De naam verwijst naar een wierde (bult), een vluchtheuvel voor het vee dat op de kwelders langs de Westerwoldse Aa bij Ulsda graasde. Ook aan de overzijde van de rivier bij NIeuweschans (toen nog Lange Akkeren of Lietsland geheten bevonden zich meerdere van zulke vluchtheuvels die werden gebruikt door de inwoners van Bunde, Boen, Wymeer en Hamdijk,[1] Door het hergraven van de Pekel A in 1596 werd De Bult afgesneden van Ulsda en kwam de wierde op een landpunt te liggen. De hoge kwelders of Uiterdijken aan beide zijden van de Pekel A werden vervolgenst bedijkt door de ingelanden van Beerta , Blijham en Bellingwolde. De Bult bleef echter buitendijks aan het einde van de vaargeul liggen, omdat de stad Groningen, als eigenaar van Ulsda, dit gebied tot haar bezittingen rekende.[2]

Om het scheepvaartverkeer op de Pekel A te vergemakkelijken werd in 1636 in de nieuwe vaargeul een schutsluis of verlaat gelegd, vlak voor de plek waar deze rivier samenstroomde met de Westerwoldse Aa te vergemakkelijken. Deze buitendijkse sluis werd het Verlaat bij de Ulsda of op De Bult genoemd.[3] De naam Bultsterverlaat dateert pas uit het einde van de 18e eeuw.[4] De aanleg werd gefinancierd door de ondernemer Feike Clock en maakte deel uit van diens ontginningsplannen in Pekela. Later kwam het tot spanningen rond de bediening van de vernieuwde sluis. Clock gaf in 1645 leiding gaf leiding aan een schippersoproer, waarbij de sluisduren werden weggenomen.

Pas in 1657 kwam De Bult binnendijks te liggen door de aanleg van de Schanskerdijk en de Oudezijl bij Nieuweschans. Bij het verlaat bevond zich een verlaatshuis dat als woning voor de verlaatsmeester diende. Bij de sluis liet de Stad tevens een brug over de Westerwoldse Aa bouwen, die het trekpad aan de zuidkant van de Pekel A verbond met het trekpad naar Nieuweschans. IOmsttreeks 1760 lag hier uitsluitend een looptil, later werd een draaibrug gebouwd.[5]

De naam De Bult komt voor op een gedrukte kaart uit 1672. Ten tijde van de Münsterse inval in dat jaar werd hier een schans gebouwd.[6] In 1684 werd in Beerta voor het eerst een kindje uit dit gehucht gedoopt; de vader woonde op de Bulte en had in 1678 kerkelijke belijdenis in Oudeschans gedaan. Ook later rekenden de inwoners zich vermoedelijk tot Oudeschans.

In de hoogtijdagen van de scheepvaart was De Bult een nederzetting vol bedrijvigheid. Er bevond zich een halteplaats voor het snikveer, een herberg annex tolhuis met de nodige beplanting eromheen. In 1723 werd een pelmolen gebouwd, die tot 1905 in werking bleef. In 1905 werd ook het oude verlaatshuis gesloopt.[7] De sluis is omstreeks 1990 vervangen door een stuw, waarnaast een kleinere schutsluis is gebouwd.

Tussen De Bult en Winschoterzijl lag het gehucht Draaijerij, dat op de kaart uit 1672 voorkomt als Dreyers Bult.

BultenaBewerken

De familienaam Bultena verwijst naar een geslacht van verlaatsmeesters uit De Bult, nakomelingen van.koopman Isebrand Meertens, die zich in 1766 Bultena noemde. De achternaam werd echter in 1811 ook aangenomen door personen die een lichaamsgebrek hadden.

LiteratuurBewerken