Broek in Waterland

plaats in Noord-Holland

Broek in Waterland is een dorp in de gemeente Waterland, ten noorden van Amsterdam. Broek in Waterland telt 2.760 inwoners. Het dorp heeft een beschermd dorpsgezicht. De plaats telt tientallen rijksmonumenten.

Broek in Waterland
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Broek in Waterland Wapen van Broek in Waterland
Details (Details)
Broek in Waterland (Noord-Holland)
Broek in Waterland
Situering
Provincie Vlag Noord-Holland Noord-Holland
Gemeente Vlag Waterland Waterland
Coördinaten 52° 26′ NB, 4° 60′ OL
Algemeen
Inwoners (2020-01-01) 2.760[1]
Overig
Postcode 1150 - 1151
Woonplaatscode 1940
Detailkaart
Kaart van Broek in Waterland
Locatie in de gemeente
Foto's
De Erven
De Erven
Portaal  Portaalicoon   Nederland

GeschiedenisBewerken

Oudste vermelding is 1342 als Broeck en 1420 als Broec in Waterland. Het dorp was onderdeel van de heerlijkheid Waterland, die in 1409 in zijn geheel aan het graafschap Holland werd toegevoegd, omdat het geslacht Persijn uitstierf. Sindsdien werd het bestuurd door een baljuw, samen met de zes Waterlandse hoofddorpen Ransdorp, Zuiderwoude, Landsmeer, Zunderdorp en Schellingwoude. Tussen 1619 en 1811 maakte Broek in Waterland deel uit van de Waterlandse Unie.[2]

In de 15e en 16e eeuw was het een bloeiende handelsplaats door graaninmport uit het Oostzeegebied, haringvisserij en walvisvaart. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog werd Broek in 1573 door de Spanjaarden aangevallen, waarbij de inwoners werden mishandeld en het dorp werd geplunderd en in brand gestoken. Na de slag op de Zuiderzee in 1573 herstelde zich de handel en werd het dorp herbouwd. In 1628 werden de nabijgelegen meren Belmermeer en Broekermeer (en Buikslotermeer) drooggemaakt.

Het dorp groeide in de 17e eeuw uit tot renteniersdorp voor bemiddelde Amsterdammers. Ook handelaren en reders woonden in de statige houten panden, vaak geschilderd in een tint grijs die bekend staat als "Broekergrijs", en versierd met een deurkalf. De huizen hebben een ceremoniële voordeur. Deze werd gebruikt bij bruiloften en begrafenissen. Een van de huizen, vanwege de slappe ondergrond altijd bestaande uit een houten constructie, is ontworpen door Hendrick de Keyser.[3][4]

Het dorp stond in de 18e eeuw bekend om zijn schoonheid, letterlijk en figuurlijk. Keizer Jozef II kwam, incognito rondreizend in Nederland, in 1781 langs, maar werd niet binnengelaten omdat de boerin geen tijd had. Ook Napoleon bracht in 1811 een bezoek aan het dorp en genoot van het pagode-achtige prieel. Na de Franse tijd liep de welvaart terug, de inkomsten kwamen vooral uit de melkveehouderij. Het dorp werd in 1971 aangewezen tot beschermd dorpsgezicht en werd daarna (weer) populair bij rijke Amsterdammers.

Van 1888 tot 1956 had het dorp een tramverbinding met Amsterdam-Noord en Volendam. De Waterlandse tram had ook een halte Broek in Waterland, het vroegere stationsgebouw bestaat nog.

Tot 1991 was Broek in Waterland een zelfstandige gemeente (voor 1795 bangebied) met de kernen Uitdam en Zuiderwoude. Sindsdien maakt het deel uit van de gemeente Waterland.

Sint-NicolaaskerkBewerken

  Zie Hervormde kerk (Broek in Waterland) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het oudste gebouw van het dorp is de hervormde Sint-Nicolaaskerk, die uit de 14e eeuw stamt. Nadat hij door de Spanjaarden in 1573 in brand was gestoken, werd hij in 1628 op de oude fundamenten weer opgebouwd. Een deel van het interieur stamt nog uit de zeventiende eeuw. Er liggen 273 grafstenen in de kerk, waaronder die van de bekende Neeltje Pater (1730-1789), aandeelhoudster van de VOC. In 1832 werd er een orgel in gebouwd, door de Utrechtse orgelbouwer Wander Beekes.

GeborenBewerken

TriviaBewerken

Zie ookBewerken

AfbeeldingenBewerken

  Zie de categorie Broek in Waterland van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.