Amerikaanse Gebarentaal

gebarentaal in Noord-Amerika

Amerikaanse Gebarentaal, American Sign Language of ASL is een erkende taal[bron?] die onder doven en slechthorenden is ontstaan in de Verenigde Staten van Amerika. Er wordt gebruikgemaakt van een enkelhandig alfabet.

Amerikaanse Gebarentaal
(American Sign Language)
Gebruikt in Verenigde Staten, Canada, Mexico
Gebruikers 500 000 tot 2 miljoen in VS (elders onbekend)
Taalfamilie
Dialecten
Black American Sign Language
Alfabet Amerikaans handalfabet (enkelhandig)
Officiële status
Officieel in
erkend in verscheidene Amerikaanse staten
Taalcodes
ISO 639-3 ase
American Sign Language ASL.svg
Portaal  Portaalicoon   Taal

 Gebieden waar ASL of een dialect/dochtertaal van ASL de nationale gebarentaal is

 Gebieden waar ASL significant vaak wordt gebruikt naast een andere gebarentaal

Deze taal wordt gesproken door mensen in de Verenigde Staten, in het Engels sprekend deel van Canada en in delen van Mexico. De taal wordt ook gebruikt in de Filipijnen, Singapore, Hongkong, Ivoorkust, Burkina Faso, Ghana, Togo, Benin, Nigeria, Tsjaad, Gabon, Congo-Kinshasa, Centraal-Afrikaanse Republiek, Mauritanië, Kenia, Madagaskar en Zimbabwe.

Deze taal, die geen directe relatie heeft met de taal die de "horenden" in hetzelfde geografische gebied bezigen, zoals het Amerikaans Engels en het Mexicaans Spaans, is een totaal van gebaren, handvormen en mimiek, waarbij de combinatie van de mimiek met de vorm en plaats van essentieel belang is voor de betekenis.

Amerikaanse Gebarentaal is niet verwant met de Britse Gebarentaal (BSL). Zo gebruiken de Britse en de daaraan verwante gebarentalen een dubbelhandig alfabet. De gebruikers van ASL en die van de BSL-groep kunnen elkaar dan ook niet begrijpen (tenzij ze daarvoor extra studie hebben gedaan).

Er zijn geen nauwkeurige aantallen te geven van mensen die deze taal gebruiken. De schattingen lopen uiteen tussen tweehonderdduizend en twee miljoen.

GeschiedenisBewerken

OorsprongBewerken

Oude Franse Gebarentaal
(beïnvloed door l'Epée ca. 1760–89)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Belgische Gebarentaal
(ca. 1790–2000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Amerikaanse Gebarentaal
(ca. 1820–heden)
Franse Gebarentaal
(ca. 1790–heden)
Frans-Belgische Gebarentaal
(ca. 1970–heden)
Vlaamse Gebarentaal
(ca. 1970–heden)
Nederlandse Gebarentaal
(ca. 1790–heden)
Italiaanse Gebarentaal
(ca. 1830–heden)

Amerikaanse Gebarentaal stamt rechtstreeks af van de Oude Franse Gebarentaal (VLSF), die tussen 1760 en 1789 werd aangepast en verspreid door abt Charles-Michel de l'Épée via de eerste dovenschool die hij stichtte in Parijs. Zijn opvolger Roch-Ambroise Cucurron Sicard onderwees de Fransman Laurent Clerc en de Amerikaan Thomas Hopkins Gallaudet, die in 1817 samen de American School for the Deaf oprichtten te West Hartford in de Amerikaanse staat Connecticut. Hoewel VLSF de basis vormde van de daar ontstane Amerikaanse Gebarentaal, is deze ook beïnvloed door de grammatica en het vocabulaire van enkele reeds bestaande lokale gebarentalen.

Lange tijd was de Amerikaanse Gebarentaal niet gestandaardiseerd. Doveninstituten in de verschillende staten hadden hun eigen talen en konden onderling niet of nauwelijks communiceren. Per staat en zelfs per instituut was er een verschillend taalgebruik. Er waren ook scholen die hun pupillen verboden om gebaren te maken, teneinde hun zelfredzaamheid in de maatschappij te bevorderen.

Vanwege het gebrek aan samenhang en de grote dovengemeenschap zijn er samenwerkingsverbanden opgericht voor het standaardiseren van de gebarentaal in de Verenigde Staten.

InvloedenBewerken

Op het eiland Martha's Vineyard (in Massachusetts), waar veel doven woonden, ontstond rond 1800 een gebarentaal.

Er werd ook een school voor doven opgericht: de American School for the Deaf in Hartford (Connecticut).

Ook is de Amerikaanse gebarentaal mogelijkerwijs beïnvloed door de gebarentaal van de op de prairie levende indianen (Plains Indian Sign Language). Deze gebarentaal werd gebruikt door mensen uit verschillende stammen, die elkaars gesproken taal niet kenden. Of en in hoeverre deze gebarentaal invloed heeft gehad op het ontstaan van ASL is niet duidelijk.

Mengelmoes van talenBewerken

De sterke Franse invloed (ongeveer zestig procent van de gebaren uit de Franse Gebarentaal zijn min of meer gelijk aan de gebaren uit de Amerikaanse Gebarentaal) alsmede de invloed van inwoners van Martha's Vineyard en het op verschillende plekken "spontaan" ontstaan van gebaren en grammaticale regels maakten dat de Amerikaanse Gebarentaal lange tijd geen standaardvorm had. Pas in de tweede helft van de negentiende eeuw kwam het proces op gang te komen om de taal te standaardiseren, zodat het erkenning kon krijgen.

Na vele tientallen jaren werd overeenstemming bereikt over de uitgangspunten. Daarna kon gewerkt worden aan het maken van een standaardtaal. Door deze standaard werd het ook mogelijk op grotere schaal voortgezet onderwijs voor doven op te zetten. Een voorbeeld daarvan is de Gallaudet University in Washington (DC). Rond deze universiteit is een rijk cultureel leven ontstaan waarin doven en horenden samenwerken.

Overzicht van gebarentalenBewerken

 
American sign language in Senegal
Code Officiële naam Nederlandse naam Familie Land/regio Invloedrijkste gesproken taal
ASL American Sign Language Amerikaanse Gebarentaal Franse   Verenigde Staten   Canada Engels
BSL British Sign Language Britse Gebarentaal BANZSL   Verenigd Koninkrijk Engels
CSL Chinese Sign Language Chinese Gebarentaal isolaat   China Mandarijn
DGS Deutsche Gebärdensprache Duitse Gebarentaal Duitse   Duitsland   Luxemburg Duits
DSGS Deutschschweizer Gebärdensprache Zwitserduitse Gebarentaal Franse?   Zwitserland (Duitstalig Zwitserland) Duits
IPSL Indo-Pakistani Sign Language Indo-Pakistaanse Gebarentaal isolaat?   India   Pakistan Hindoestani
ISN Idioma de Signos Nicaragüense Nicaraguaanse Gebarentaal isolaat   Nicaragua Spaans
LIS Lingua dei Segni Italiana Italiaanse Gebarentaal Franse   Italië   Zwitserland   San Marino Italiaans
LSF Langue des signes française Franse Gebarentaal Franse   Frankrijk Frans
LSFB Langue des signes de Belgique francophone Frans-Belgische Gebarentaal Franse   België (  Franse Gemeenschap) Frans
LSFSR Langue des signes française de Suisse romande Zwitsers-Franse Gebarentaal Franse   Zwitserland (Romandië) Frans
NGT Nederlandse Gebarentaal Nederlandse Gebarentaal Franse   Nederland Nederlands
ÖGS Österreichische Gebärdensprache Oostenrijkse Gebarentaal Franse   Oostenrijk Duits
STS Svenskt teckenspråk Zweedse Gebarentaal Zweedse   Zweden Zweeds
TİD Türk İşaret Dili Turkse Gebarentaal isolaat   Turkije Turks
VGT Vlaamse Gebarentaal Vlaamse Gebarentaal Franse   België (  Vlaanderen) Nederlands

Externe linkBewerken

  Zie de Wikipedia-test in het Amerikaanse Gebarentaal op de Wikimedia Incubator.
  Zie de categorie American Sign Language van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.