Hoofdmenu openen

Wikipedia β

Zie het artikel Zie Pyrénées (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Pyrénées.

De Pyreneeën (Frans: Pyrénées, Spaans: Pirineos, Catalaans: Pirineus, Baskisch: Pirinioak) zijn een gebergte in Zuidwest-Europa en vormen sinds 1659 de natuurlijke grens van Spanje en Frankrijk. Het gebergte strekt zich uit over ongeveer 430 kilometer, van het westen naar het oosten, van de Golf van Biskaje naar de Middellandse Zee.

Pyreneeën
Pyrenees topographic map-fr.svg
Hoogste punt Aneto (3404 m.)
Lengte 430 km
Breedte 80 km
Locatie Spanje, Frankrijk en Andorra
De Aneto
De Aneto
Satellietopname
Satellietopname
Portaal  Portaalicoon   Aardwetenschappen

Het gebergte is ontstaan door de botsing van het Iberisch Schiereiland met het Europese continent, gedurende de Alpiene orogenese, vanaf circa 50 miljoen jaar geleden tot heden. Er zijn 129 pieken met een hoogte van 3000 meter of meer. De hoogste berg in de keten is de Aneto (3404 meter), gelegen in het uiterste noordoosten van het Spaanse Aragón.

De Pyreneeën bestrijken in totaal zes Franse departementen en vier Spaanse regio's; het dwergstaatje Andorra ligt volledig in het gebergte. Er zijn aan Franse en Spaanse kant diverse natuurreservaten.

Inhoud

GeografieBewerken

 
Reliëf van de Pyreneeën

De Pyreneeën strekken zich over een afstand van meer dan 450 kilometer uit van de Golf van Biskaje in het westen tot de Cap de Creus aan de Middellandse Zee. De bergketen, met toppen van meer dan 3000 meter, vormt een natuurlijke barrière die het Iberisch schiereiland afsluit van de rest van Europa. De Pyreneeën vormen voor pelgrims de traditionele toegangspoort tot het Spaanse gedeelte van de pelgrimsroute naar Santiago de Compostella.

De hoofdkam van de bergketen vormt grotendeels ook de staatsgrens tussen Frankrijk en Spanje, terwijl de binnenstaat Andorra tussen deze beide staten ligt. De Pyreneeën en zijn uitlopers zijn breder aan de zuidelijke zijde van de hoofdkam. Zo komt het dat ongeveer twee derde van het oppervlak van de bergketen op Spaanse grondgebied ligt en ongeveer één derde op Frans grondgebied.

Hoogste bergenBewerken

 
De Pico de Aneto, de hoogste berg van de Pyreneeën
 
De Aneto-gletsjer

De drie hoogste bergen van de Pyreneeën zijn de Pico d'Aneto (3404 m), de Pico Posets (3375 m) en de Monte Perdido (3355 m).

Fysisch geografische onderverdelingBewerken

Fysiogeografisch kunnen de Pyreneeën onderverdeeld worden in drie secties:

  • De Atlantische of Westelijke Pyreneeën, van de Baskische bergen bij de Golf van Biskaje tot Somport
  • De Centrale Pyreneeën: tussen de Somport en de Col de Puymorens . De Aneto (Maladeta massief), Posets en Monte Perdido liggen allen in de Centrale Pyreneeën.
  • De Oostelijke Pyreneeën: ten oosten van de Col de Puymorens.

De Centrale Pyreneeën vormen het hoogste deel van de Pyreneeën. In de Westelijke Pyreneeën stijgt de hoogte gradueel van het westen naar het oosten. De grens tussen de Centrale en Oostelijke Pyreneeën wordt soms ook in de buurt van het Val d'Aran gelegd. De Oostelijke Pyreneeën blijven relatief hoog tot aan het massief van de Pic del Gegant (2881 m). Ten oosten hiervan daalt de gemiddelde hoogte plots naar 1131 meter bij de Coll de Malrems. Het lagere, meest oostelijke deel van de Pyreneeën bestaat voornamelijk uit het massief van Albères.

Hoofdkam en hydrografieBewerken

 
Weg in de Pyreneeën

Het massief wordt gedraineerd door meerdere rivieren, waarvan aan de noordzijde de Garonne de belangrijkste is. Andere zijn de Bidasoa en de Têt. Aan de zuidelijke zijde behoren zo goed als alle rivieren tot het stroomgebied van de Ebro met zijrivieren als de Segre, Cinca, Aragon en Arga. Helemaal in het westen van de Pyreneeën stroomt een deel af naar de rivier Oiartzun.

De hoofdkam van de Pyreneeën passeert onder meer volgende passen en bergen:

De drie hoogste bergen van de Pyreneeën (Aneto, Posets en Perdido) liggen allen aan de Spaanse zijde van de hoofdkam en dus niet op de hoofdkam.

Europese waterscheidingBewerken

Het deel van de hoofdkam tussen Basaburua (tussen Arkiskil en de Puerto de Velata) en de Puig de la Grava valt samen met de waterscheiding tussen de Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee. Ten oosten van de Puig de la Grava wateren beide zijden van de Pyreneeën af naar de Middellandse Zee.

StaatsgrensBewerken

De staatsgrens tussen Spanje en Frankrijk loopt grotendeels maar niet geheel samen met de hoofdkam van de bergketen. Zo vormt de rivier Bidasoa in het westen de grens tussen beide landen, terwijl de hoofdkam ten zuiden van deze rivier ligt. Ook bij de Alto de Urquiaga en de Puerto de Ibañeta ligt de staatsgrens ten noorden van de hoofdkam. Iets meer oostelijk, bij het woud van Iraty is het omgekeerd en ligt de staatsgrens ten zuiden van de hoofdkam. Hier behoren delen van de Franse gemeentes Lecumberry, Mendive en Larrau tot het Ebro-bekken.

Andorra ligt grotendeels aan de Spaanse zijde van de Pyreneeën.

Het Val d'Aran ligt aan de noordzijde van de Pyreneeën, maar behoort desondanks tot Spanje. Bij de Col de Puymorens en Coll de la Perxa ligt de staatsgrens dan weer ten zuiden van de hoofdkam. Franse gemeentes als Latour-de-Carol, Enveitg, Ur en Bourg-Madame liggen in het stroomgebied van de Carol (een zijrivier van de Segre - Ebrobekken).

Provincies en departementenBewerken

De Spaanse Pyreneeën zijn deel van de volgende Spaanse provincies, van oost naar west: Girona, Barcelona, Lleida (allen in Catalonië), Huesca (in Aragon), Navarra (in Navarra) en Gipuzkoa (in het Baskenland).

De Franse Pyreneeën zijn deel van de volgende departementen, van oost naar west: Pyrénées-Orientales (Noord-Catalonië en Fenolheda), Aude, Ariège, Haute-Garonne, Hautes-Pyrénées en Pyrénées-Atlantiques (met oude plannen tot splitsing van dit laatste in departementen Béarn en Baskenland). Het Franse Nationaal Park Pyreneeën ligt in de departementen Hautes-Pyrénées en Pyrénées-Atlantiques.

Andorra is een dwergstaat en kent enkel parochies als administratieve onderverdeling.

Verkeer en vervoerBewerken

De Pyreneeën vormen een grote barrière voor verkeer van noord naar zuid. Er zijn relatief weinig lage passen die de hoofdkam van de Pyreneeën oversteken. De belangrijkste passen zijn de volgende:

  • Somport (1636 m), waar al in de Romeinse tijd een weg over liep.
  • Port de la Bonaigua: op de nabije pas bij Plan de Beret (1870 m) na, vormt deze pas het laagste punt van de hoofdkam tussen de Col du Pourtalet, meer dan 100 kilometer naar het westen en de Col du Puymorens / Coll de la Perxa, 100 kilometer oostelijker. Vandaag speelt de pas geen belangrijke rol meer door de aanleg van de tunnel van Viella.
  • Col de Puymorens: deel van de E9 op de route van Toulouse naar Barcelona.
  • Coll de la Perxa: verbinding tussen de vallei van de Têt en die van de Segre. Voornamelijk van belang voor verkeer tussen Zuidoost-Frankrijk en Centraal-Spanje.
  • Col du Perthus: de belangrijkste Pyreneeënpas aan de oostelijke zijde. Door zijn beperkte hoogte (slechts 290 m) kon er ook een autosnelweg over aangelegd worden. De enige hogensnelheidslijn tussen Frankrijk en Spanje loopt in een tunnel onder de col du Perthus.

Daarnaast zijn er nog enkele tunnelverbindingen die een belangrijke rol spelen in het verkeer van noord naar zuid. Dit zijn de tunnel van Bielsa en de tunnel van Viella. De eerste ligt in het midden van de Centrale Pyreneeën en vormt een belangrijke verbinding tussen Spanje en Toulouse. De tweede is opmerkelijk laag aangelegd (1400 m) onder 2290 meter hoge Port de Viella.

In het uiterste westen van de Pyreneeën omzeilen grote verkeersaders als de AP-8 en de internationale spoorweg Bordeaux-Madrid de bergen via een laag zadel (100 m) ten oosten van San Sebastian, maar meer naar het zuidwesten moeten deze nog wel over het Cantabrische gebergte met passen van minimaal 600 meter (bijv. de AP-1 ten noorden van Gasteiz).

De Port d'Envalira, tussen Frankrijk en Andorra, vormt met 2408 meter één van de hoogste passen van de Pyreneeën. Het is de hoogste pas die ook in de winter toegankelijk blijft.

GeschiedenisBewerken

Ancien régimeBewerken

De koninkrijken Aragon en Navarra hadden hun zwaartepunt ten zuiden van de Pyreneeën, maar hadden historisch ook grondgebied ten noorden van de Pyreneeën. Voor Navarra ging het om het gebied Neder-Navarra voor een korte periode in de zestiende eeuw. Voor Aragon gaat het om de Roussillon en het noordelijke deel van de Cerdanya, voor een langere periode tot 1659. Vandaag zijn Aragon en Navarra beiden een regio van Spanje en loopt de Spaanse noordgrens ongeveer gelijk met de hoofdkam van de Pyreneeën.

Tweede WereldoorlogBewerken

Tijdens de Tweede Wereldoorlog staken ruim 39.000 vluchtelingen en militairen de bergen over om naar Spanje te gaan. De meesten werden door de Guardia Civil opgepakt en als ongewenste vreemdelingen naar een gevangenis gebracht, meestal in Lérida of Port. Velen kwamen daarna in Kamp Miranda terecht, inclusief ongeveer 350 Nederlandse Engelandvaarders. Zodra een uitreisvisum door het gezantschap was geregeld, konden ze verder reizen maar dit kon maanden duren. Veel Fransen staken de bergen over om zich bij de Vrije Franse Strijdkrachten van Charles de Gaulle in Noord-Afrika te voegen.

Sinds 1994 wordt jaarlijks vanuit Saint-Girons een tocht georganiseerd langs "Le Chemin de la Liberté" [1] om deze vluchtelingen en hun veertigtal gidsen te herdenken. Daarbij gaan de deelnemers tot een hoogte van 2838 meter (Massif Mont Valier), maar de vluchtelingen moesten vaak een hogere route nemen, door de sneeuw, om niet gearresteerd te worden. Engelandvaarder Rudy Zeeman stak in 1944 over. Na de oorlog emigreerde hij naar Tasmanië, maar in 1994 kwam hij zijn tocht herdenken en ontmoette hij zijn gids opnieuw.[2]

NatuurreservatenBewerken

 
Cirque de Gavarnie
 
Brèche de Roland

In de Pyreneeën bevinden zich drie nationale parken:

Spanje
Frankrijk

Daarnaast zijn er verschillende regionale parken en natuurreservaten. De grootste zijn:

Spanje
Frankrijk

SportBewerken

Zowel aan de Franse als aan de Spaanse kant wordt veel aan wintersport gedaan. Ook worden in de bergen veel hoogtetrainingen gedaan. In de maand juli komt de Tour de France door de bergen en in augustus de Ronde van Spanje.