Prognathodon

geslacht uit de onderfamilie Mosasaurinae
(Doorverwezen vanaf Prognathodon saturator)

Prognathodon is een geslacht uit de familie Mosasauridae, een groep van uitgestorven sauriërs die in zee leefden in het Campanien en het Maastrichtien, de laatste geologische tijdperken van het Krijt, 83,6 tot 66 miljoen jaar geleden. Prognathodon had net als andere mosasauriërs grote, zeer krachtige kaken met scherpe tanden en een stevig lichaam met een langgerekte ruggengraat en in het verlengde daarvan een lange staart. De meeste soorten konden meer dan 10 meter lang worden. De eerste fossiele overblijfselen werden gevonden in 1912. In Nederland werden in 1998 voor het eerst fossiele delen van het skelet van een Prognathodon opgegraven in de Sint-Pietersberg bij Maastricht.

Prognathodon
Status: Uitgestorven, als fossiel bekend
Fossiel voorkomen: Boven-Krijt
Prognathodon compressidens jaws.JPG
Taxonomische indeling
Rijk:Animalia (Dieren)
Stam:Chordata (Chordadieren)
Klasse:Reptilia (Reptielen)
Orde:Squamata (Schubreptielen)
Onderorde:Lacertilia (Hagedissen)
Familie:Mosasauridae † (Maashagedissen)
Geslacht
Prognathodon
(Yakovlev, 1901)
Afbeeldingen Prognathodon op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Prognathodon op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Herpetologie

OntdekkingsgeschiedenisBewerken

Fossiele overblijfselen van Prognathodon werden in 1912 voor het eerst ontdekt in de omgeving van de Amerikaanse stad Selma (Alabama), waarna vondsten in diverse andere staten van de VS volgden.

In 1998 werd in de ENCI-groeve in de Sint-Pietersberg een grote, deels intacte schedel met een stuk ruggengraat ontdekt. Op de botten zijn duidelijke groeven te zien die gemaakt zijn door haaientanden. Het fossiel kreeg de bijnaam "Bèr", naar de voornaam van de vinder, een amateur-paleontoloog. Hoewel aanvankelijk werd gedacht dat het om een Mosasaurus ging, bleek later dat het een nieuwe soort uit het geslacht Prognathodon betrof, die de naam P. saturator kreeg.[1] De naam van deze grootste Prognathodon-soort kan vertaald worden als: "dier met vooruitstekende tanden dat verzadiging/bevrediging geeft".[2] Het fossiel, dat als holotype van een nieuwe soort van groot paleontologisch belang is, is opgenomen in de collectie van het Natuurhistorisch Museum Maastricht. Het grootste fragment, de kaak en enkele losse tanden, wordt wegens ruimtegebrek in het museum in een speciaal daarvoor gebouwd paviljoen in de tuin tentoongesteld.

Ook in België zijn fossielen van Prognathodon gevonden. Elders in de wereld, met name in Israël, Marokko, Congo-Kinshasa, Nieuw-Zeeland en de Amerikaanse staten Alabama, Colorado en Zuid-Dakota, zijn eveneens exemplaren van diverse soorten Prognathodon en andere Mosasauridae gevonden.

TaxonomieBewerken

SoortenindelingBewerken

In de 19e eeuw was het gebruikelijk om iedere mosasauriër in het geslacht Mosasaurus te plaatsen en bijna elke vondst als een aparte soort te benoemen; zo ontstond een veelvoud aan soortnamen. Achteraf bleken de meeste namen niet valide te zijn en als synoniem te moeten worden beschouwd of in een ander geslacht te moeten worden ondergebracht. Wat betreft het geslacht Prognathodon komt men tegenwoordig meestal tot negen of tien soorten:

  • P. saturator, Nederland, maximale lengte: 13,7 m
  • P. giganteus, België, maximale lengte: 10 m
  • P. solvayi, België
  • P. overtoni, Noord-Amerika (Zuid Dakota)
  • P. rapax, Noord-Amerika
  • P. stadtmani, Noord-Amerika (Colorado), lengte: 10,5 m
  • P. waiparaensis, Nieuw-Zeeland, lengte: 11 m
  • P. curri Christiansen & Bonde, Nieuw-Zeeland, Negev
  • P. kianda, Angola
  •  ? P. lutigini, Campania, Wolga-regio

CladogramBewerken

Het volgende cladogram is een poging tot classificatie van Aaron R. H. Leblanc, Michael W. Caldwell en Nathalie Bardet uit 2012.[3] Zie ook het afwijkende cladogram, gebaseerd op Bell en Polcyn (2005) bij Mosasauridae.

Mosasaurinae

Dallasaurus turneri





Clidastes liodontus



Clidastes moorevillensis



Clidastes propython





Prognathodon kianda




Globidens alabamaensis



Globidens dakotensis



Mosasaurini

Eremiasaurus heterodontus




Plotosaurus bennisoni




Mosasaurus conodon



Mosasaurus hoffmanni



Mosasaurus missouriensis







Prognathodon rapax




Plesiotylosaurus crassidens




Prognathodon overtoni




Prognathodon saturator




Prognathodon waiparaensis




Prognathodon solvayi



Prognathodon currii













LeefwijzeBewerken

Eén specimen van Prognathodon kianda uit de Mocuio-formatie in Angola toont maaginhoud bestaande uit drie andere mosasauriërs, waaronder van zijn eigen soort. Verdere informatie over het voedingspatroon van Prognathodon wordt geleverd door een specimen uit Canada met een zeeschildpad, een grote vis en ammonieten als gefossileerde maaginhoud.[4]

Bronnen en referentiesBewerken