Hoofdmenu openen

De term patriarch (Grieks: πατήρ, pater, "vader"; Latijn: pater, "vader" en ἄρχων archon, "leider" of "heerser") wordt zowel in het jodendom als het christendom gebruikt ter aanduiding van een geestelijke leider of een geestelijke vader. In het oosters christendom, maar ook in de Latijnse Kerk, worden bepaalde kerkleiders "patriarch" genoemd.

De term patriarch gebruikt men ook voor een oude wijze man. De vrouwelijke tegenhanger kan dan een matriarch zijn.

Inhoud

Patriarchen in het Oude TestamentBewerken

In het jodendom is een patriarch een aartsvader. Abraham, Isaak en Jakob zijn de aartsvaders.

Patriarchen in het christendomBewerken

In het kerkelijk recht van het christendom is een patriarch een bisschop met volmachten over een groot kerkelijk gebied, het patriarchaat.

De bisschoppen van Alexandrië (Egypte), Antiochië (Syrië) en Rome (het Westen) werden vanouds als patriarchen erkend. Dit hing samen met de apostolische oorsprong van hun bisschopszetels.

Later kregen de bisdommen van Constantinopel (in 381), als toenmalig machtscentrum van het Oost-Romeinse Rijk, en van Jeruzalem (in 451), als de stad waar Christus gekruisigd, gestorven en herrezen was, eveneens de benaming van patriarchaat.

In de oosterse kerken wordt de titel van patriarch gebruikt voor diegene die aan het hoofd van een patriarchaat staat.

Het oecumenisch patriarchaat van Constantinopel bezit sinds het Groot Schisma van 1054 een bijzonder statuut. Na de verovering van Constantinopel door de Turken in 1453 brokkelden het gezag én het jurisdictiegebied van de patriarch van Constantinopel steeds meer af, al is hij tot op heden de "primus inter pares" (de eerste tussen gelijken) binnen de orthodoxie. Zie ook: Lijst van patriarchen van Constantinopel

In de Rooms-Katholieke Kerk is de titel in gebruik als eretitel voor de aartsbisschoppen van Venetië, Lissabon en Goa. De patriarchen van Lissabon droegen en gebruikten in hun wapenschild tot voor kort een tiara.

De oosters-katholieke kerken of geünieerde Kerken hebben hun patriarchaatstitel na de unie met Rome behouden. Daarom staan patriarchen aan het hoofd van de Koptisch-Katholieke Kerk, de Melkitische Grieks-Katholieke Kerk, de Syrisch-Katholieke Kerk, de Maronitische Kerk, de Chaldeeuws-Katholieke Kerk en de Armeens-Katholieke Kerk.

Oosterse Patriarchen gebruiken in de liturgie een bijzondere Patriarchale staf. Deze staf zien we ook terug in de heraldische wapens van de patriarchen.

Patriarchen van de Nestoriaanse kerkenBewerken

Patriarchaat Land Kerk Patriarch Rang
Babylon   Irak Assyrische Kerk van het Oosten Gewargis III katholikos-patriarch
Bagdad   Irak Oude Kerk van het Oosten Addai II katholikos-patriarch

Patriarchen van de oriëntaals-orthodoxe kerkenBewerken

Patriarchaat Land Kerk Patriarch Rang
Alexandrië   Egypte Koptisch-Orthodoxe Kerk Theodorus II paus-patriarch
Antiochië   Syrië Syrisch-Orthodoxe Kerk Ignatius Aphrem II Karim patriarch
  India Malankara Jacobitisch-Syrisch-Christelijke Kerk Baselios Thomas I katholikos
Armenië
(Edzjmiatsin)
  Armenië Armeens-Apostolische Kerk Karekin II katholikos-patriarch
Armenië
(Antelias)
  Libanon Armeens-Apostolische Kerk Aram I katholikos-patriarch
Armenië
(Constantinopel)
  Turkije Armeens-Apostolische Kerk Mesrob II Mutafian patriarch
Armenië
(Jeruzalem)
  Israël/
  Palestina
Armeens-Apostolische Kerk Nourhan Manougian patriarch
Eritrea   Eritrea Eritrees-Orthodoxe Kerk vacant patriarch
Ethiopië   Ethiopië Ethiopisch-Orthodoxe Kerk Aboena Mathias katholikos-patriarch
India   India Malankaarse Syrisch-Orthodoxe Kerk
(Indiaas-Orthodoxe Kerk)
Baselios Mar Thoma Paulose II katholikos

Patriarchen van de oosters-orthodoxe kerkenBewerken

Patriarchaat Land Kerk Patriarch Rang
Alexandrië   Egypte Grieks-orthodox patriarchaat Theodorus II paus-patriarch
Antiochië   Syrië Grieks-orthodox patriarchaat Johannes X patriarch
Bulgarije   Bulgarije Bulgaars-Orthodoxe Kerk Neofit patriarch
Constantinopel   Turkije Oecumenisch patriarchaat Bartholomeus I oecumenisch patriarch
Georgië   Georgië Georgisch-Orthodoxe Kerk Ilia II katholikos-patriarch
Jeruzalem   Israël/
  Palestina
Grieks-orthodox patriarchaat Theofilus III patriarch
Moskou   Rusland Russisch-Orthodoxe Kerk Kirill patriarch
Roemenië   Roemenië Roemeens-Orthodoxe Kerk Daniel patriarch
Servië   Servië Servisch-Orthodoxe Kerk Irinej patriarch

Patriarchen van de Katholieke KerkBewerken

Patriarchen van de oosters-katholieke kerkenBewerken

Patriarchaat Land Kerk Patriarch Rang
Alexandrië   Egypte Koptisch-Katholieke Kerk Ibrahim Isaac Sidrak
Antonios Naguib
patriarch
patriarch-emeritus/kardinaal
Antiochië   Libanon Maronitische Kerk Béchara Boutros Raï
Nasrallah Boutros Sfeir
patriarch/kardinaal
patriarch-emeritus/kardinaal
Antiochië   Syrië Melkitische Grieks-Katholieke Kerk Youssef Absi
Gregorios III Laham
patriarch
patriarch-emeritus
Antiochië   Libanon Syrisch-Katholieke Kerk Ignace Joseph III Younan patriarch
Babylon   Irak Chaldeeuws-Katholieke Kerk Louis Raphaël I Sako patriarch/kardinaal
Cilicië   Armenië Armeens-Katholieke Kerk Krikor Bedros XX Ghabroyan katholikos-patriarch
Grootaartsbisschoppen van de oosters-katholieke kerkenBewerken
Grootaartsbisdom Land Kerk Grootaartsbisschop Rang
Kiev   Oekraïne Oekraïense Grieks-Katholieke Kerk Svjatoslav Sjevtsjoek grootaartsbisschop
Făgăraș en Alba Iulia   Roemenië Roemeense Grieks-Katholieke Kerk Lucian Mureşan grootaartsbisschop/kardinaal
Ernakulam-Angamaly   India Syro-Malabar-Katholieke Kerk George Alencherry grootaartsbisschop/kardinaal
Trivandrum   India Syro-Malankara-Katholieke Kerk Baselios Cleemis grootaartsbisschop-katholikos/kardinaal

Merk op dat patriarchen en grootaartsbisschoppen van de oosters-katholieke kerken - die met de Rooms-Katholieke Kerk geünieerd zijn - tot kardinaal van deze kerk verheven kunnen worden. Patriarchen krijgen dan de rang van kardinaal-bisschop zonder toekenning van een suburbicair bisdom; grootaartsbisschoppen worden gewoonlijk kardinaal-priester.

Patriarchen van de Latijnse KerkBewerken

Patriarchaat Land Patriarch Rang
Latijns patriarchaat van Jeruzalem   Israël/
  Palestina
vacature patriarch
Lissabon   Portugal Manuel Macário do Nascimento Clemente patriarch
Venetië   Italië Francesco Moraglia patriarch
Titulaire patriarchatenBewerken
Patriarchaat Land Opmerkingen
Oost-Indië   India titulair patriarchaat sinds 1886; huidige titelhouder is Filipe Neri António Sebastião do Rosário Ferrão
West-Indië   Spanje titulair patriarchaat sinds 1524; vacant sinds 1963
Voormalige patriarchatenBewerken
Patriarchaat Land Opmerkingen
Latijns patriarchaat van Alexandrië   Egypte ingesteld in 451; titulair patriarchaat sinds 1219; vacant sinds 1954; opgeheven in 1964
Latijns patriarchaat van Antiochië   Syrië ingesteld in 325; titulair patriarchaat sinds 1098; vacant sinds 1953; opgeheven in 1964
Aquileia   Italië ingesteld in 560; opgeheven in 1751
Latijns patriarchaat van Constantinopel   Turkije ingesteld in 1205; titulair patriarchaat sinds 1286; vacant sinds 1948; opgeheven in 1964
Grado   Italië ingesteld in 570; in 1451 omgezet in patriarchaat Venetië
Patriarchaat van het Westen   Italië opgeheven in 2006

AfbeeldingenBewerken