Lijst van monumenten in Amsterdam

Wikimedia-lijst

De stad en gemeente Amsterdam kent een groot aantal monumenten, objecten die aangewezen zijn als monumentaal erfgoed. Dit zijn wereld-, rijks-, provinciale en gemeentelijke monumenten, Nationale Landschappen, beschermde stads- en dorpsgezichten en oorlogsmonumenten.

Hieronder volgt, gegroepeerd naar status, een opsomming van deze monumenten of een verwijzing naar een lijst van monumenten.

WerelderfgoedBewerken

Een aantal objecten in of verbonden met Amsterdam zijn ingeschreven in de UNESCO Werelderfgoedlijst of op de kandidatenlijst hiervoor.

  • De Grachtengordel van Amsterdam (2010) is het stelsel van grachten en tussengelegen panden dat het deel van de binnenstad dat tussen grofweg 1585 en 1665 gebouwd is, binnen de Singelgracht. Het heeft sinds 2010 UNESCO werelderfgoedstatus.
  • De Stelling van Amsterdam (1995) is een verdedigingsring, bestaande uit forten en inundatiegebieden, in een wijde ring om de stad Amsterdam. De stelling is gebouwd vanaf 1883, en heeft in 1995 UNESCO werelderfgoedstatus gekregen. De meeste verdedigingswerken liggen rondom (buiten de gemeente) Amsterdam, maar de Kustbatterij bij Durgerdam (tevens provinciaal monument) ligt binnen de gemeente, en ook de Stenen Silo in Amsterdam is een onderdeel van de stelling.
  • De Nieuwe Hollandse Waterlinie is een verdedigingslinie die Holland en de stad Utrecht beschermde. De waterlinie is in gebruik geweest van 1870 tot 1945. De linie ligt net buiten de gemeentegrenzen van Amsterdam, maar omvat wel delen van de gemeente Weesp die in 2022 zal fuseren met de gemeente Amsterdam. De waterlinie staat sinds 2011 op de kandidatenlijst van UNESCO werelderfgoederen.

Werelderfgoed voor documentenBewerken

Een aantal objecten uit het Memory of the World-programma van UNESCO hebben een sterke binding met de stad Amsterdam en zijn opgenomen in de Werelderfgoedlijst voor documenten.

Nationale landschappenBewerken

Drie nationale landschappen vallen deels binnen de gemeente Amsterdam.

RijksmonumentenBewerken

 
Monumentenschildje voor rijksmonumenten, geïntroduceerd in 2014

De gemeente Amsterdam telt in 2020 7.503 inschrijvingen in het rijksmonumentenregister. Deze rijksmonumenten zijn uitgesplitst per stadsdeel, met soms een onderlijst per buurt of dorp. Achter de lijst staat steeds het aantal inschrijvingen in het rijksmonumentenregister.

In 2022 fuseert de gemeente Weesp met Amsterdam. Dan vallen ook de rijksmonumenten in Weesp onder Amsterdam.

Provinciale monumentenBewerken

De Provincie Noord-Holland heeft 18 provinciale monumenten aangewezen in Amsterdam. Hiervan bestaan er 16 uit verschillende onderdelen van de Noorder IJ- en Zeedijk, en twee uit onderdelen van de Stelling van Amsterdam.

In 2022 fuseert de gemeente Weesp met Amsterdam. Dan vallen ook de provinciale monumenten in Weesp onder Amsterdam.

Gemeentelijke monumentenBewerken

De gemeente Amsterdam telt ruim 1.600 gemeentelijke monumenten. Ze zijn voornamelijk aangewezen na het jaar 2000, als uitvloeisel van het Gemeentelijk Monumenten Project.[3] Dat richtte zich aanvankelijk op de periode 1850-1940; later werden ook objecten uit de periode 1945-1965 geselecteerd (de periode van de Wederopbouw) en ook uit de periode na 1965 ('Post 65 erfgoed').

Deze gemeentelijke monumenten zijn uitgesplitst per stadsdeel. Achter de lijst staat steeds het aantal inschrijvingen in het gemeentelijk monumentenregister.

In 2022 fuseert de gemeente Weesp met Amsterdam. Dan vallen ook de gemeentelijke monumenten in Weesp onder Amsterdam.

Beschermde stads- en dorpsgezichtenBewerken

De Gemeente Amsterdam kent een aantal beschermde stads- en dorpsgezichten.

Rijksbeschermde stadsgezichten:

Rijksbeschermde dorpsgezichten:

Gemeentelijk beschermde stadsgezichten:

Gemeentelijk beschermd dorpsgezicht:

In 2022 fuseert de gemeente Weesp met Amsterdam. Dan valt ook het Rijksbeschermd stadsgezicht in Weesp onder Amsterdam.

OorlogsmonumentenBewerken

De gemeente Amsterdam heeft 197 oorlogsmonumenten.

  Zie de categorie Rijksmonumenten in Amsterdam van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.