Kantonsraad

De Kantonsraad (Duits: Ständerat, Frans: Conseil des États, Italiaans: Consiglio degli Stati, Reto-Romaans: Cussegl dals Stadi) is een van de twee kamers van het Bondsvergadering, het Zwitsers federaal parlement. De Kantonsraad vertegenwoordigt de zesentwintig Zwitserse kantons en werd opgericht door de Zwitserse Grondwet in 1848.

Kantonsraad
Wetgevend orgaan van Vlag van Zwitserland Zwitserland
Embleem van de Bondsvergadering.
Embleem van de Bondsvergadering.
Algemene informatie
Opgericht in 1848
Aantal leden 46
Ontmoetingsplaats Federaal Paleis, Bern
Huidige legislatuur (2019-2023)
Verkozen op 20 oktober 2019
Voorzitter Hans Stöckli
1e vicevoorzitter Alex Kuprecht
2e vicevoorzitter Thomas Hefti
Zetelverdeling Suisse Conseil des États 2019.svg
Partijen Bondsraadspartijen (40):

Oppositie (6):

Andere
Website https://www.parlament.ch/
Portaal  Portaalicoon   Politiek
Dit artikel is een deel van de serie over de Politiek in Zwitserland
Zegel van de Verenigde Staten
Algemeen
Politiek in Zwitserland
Verkiezingen in Zwitserland
Overheid van Zwitserland
Kantons van Zwitserland
Regering
Bondsraad (lijst)
Bondspresident (lijst)
Bondskanselier (lijst)
Parlement
Bondsvergadering
Nationale Raad (lijst)
Kantonsraad (lijst)
Partijen
Partijen in Zwitserland
Portaal  Portaalicoon  Politiek
Portaal  Portaalicoon  Zwitserland

SamenstellingBewerken

  Zie Lijst van leden van de Kantonsraad van Zwitserland (2019-2023) voor de huidige samenstelling van de Kantonsraad.

De Kantonsraad telt 46 zetels. Van 1848 tot de oprichting van het kanton Jura in 1979 telde de Kantonsraad 44 zetels.[1] De Zwitserse Grondwet noemt de leden van de Kantonsraad 'volksvertegenwoordigers',[2] maar informeel ook weleens gemakkelijkheidshalve Kantonsraadsleden of senatoren worden genoemd. In het Duits gebruikt men ook de benamingen Ständerät of Ständerätin en in het Frans conseiller aux États of conseillère aux États. Hun mandaat duurt vier jaar.

Terwijl de Nationale Raad de Zwitserse bevolking vertegenwoordigt, is de Kantonsraad de vertegenwoordiger van de Zwitserse kantons. Twintig kantons verkiezen elk twee Kantonsraadsleden. De voormalige halfkantons Nidwalden, Obwalden, Bazel-Stad, Basel-Landschaft, Appenzell Innerrhoden en Appenzell Ausserrhoden verkiezen elk slechts één Kantonsraadslid. Dit maakt dat het grootste kanton Zürich met meer dan 1.500.000 inwoners in de Kantonsraad even zwaar doorweegt als bijvoorbeeld het kanton Uri, dat iets meer dan 36.000 inwoners telt, en dat het kanton Basel-Landschaft bijvoorbeeld met een kleine 300.000 inwoners slechts één Kantonsraadslid heeft.

KiessysteemBewerken

De kantons zijn bevoegd om te bepalen hoe de Kantonsraadsleden worden verkozen.[3] In de kantons Jura en Neuchâtel verkiest men de Kantonsraadsleden op grond van het systeem van evenredige vertegenwoordiging. De overige kantons kennen een vorm van een meerderheidssysteem in twee rondes. De eerste ronde vindt plaats op dezelfde dag als de verkiezing van de Nationale Raad, met name iedere vier jaar op de laatste zondag van oktober. Om te worden verkozen moet een kandidaat in de meeste kantons 50% van de stemmen halen. Indien dit niet het geval is, vindt een tweede ronde plaats. Als algemene uitzondering hierop wordt het Kantonsraadslid van Appenzell Innerrhoden verkozen door de Landsgemeinde bij handopsteking.

 
Plenaire vergaderzaal van de Kantonsraad in het Federaal Paleis in Bern.

Verder zijn er ook nog kleine verschillen tussen de kantonnale kiessystemen. Een voorbeeld hiervan is het al dan niet meerekenen van blanco stemmen en ongeldige stemmen in de berekening van de meerderheid van het aantal stemmen. Ook de voorwaarden om deel te nemen aan een tweede ronde verschillen per kanton. In sommige kantons geldt immers een ondergrens: kandidaten die niet meer haalden dan een bepaald percentage, mogen niet deelnemen aan de tweede ronde. In andere kantons is het dan weer toegelaten om de kandidaat te vervangen tussen beide rondes. Bovendien is ook de datum van de tweede ronde verschillend. Tweede rondes vinden immers plaats drie tot vijf weken na de eerste ronde, op een kantonnaal bepaalde datum.

Oorspronkelijk werden de Kantonsraadsleden, als vertegenwoordigers van de kantons, verkozen door de kantonnale parlementen en niet door de bevolking. De bevolking werd immers vertegenwoordigd door de Nationale Raad. Vanaf 1867 begonnen kantons echter hun Kantonsraadsleden te verkiezen door de bevolking. Obwalden was dat jaar het eerste kanton dat zijn vertegenwoordiger in de Kantonsraad door de bevolking liet verkiezen. Pas meer dan 100 jaar later, in 1977, voerde Bern als laatste kanton deze rechtstreekse verkiezing in. Het in 1979 opgerichte kanton Jura liet zijn vertegenwoordiging in de Kantonsraad onmiddellijk door de bevolking verkiezen.

Kanton Invoering
  Obwalden 1867
  Zürich 1869
  Solothurn 1869
  Thurgau 1869
  Schaffhausen 1876
  Nidwalden 1877
  Appenzell Ausserrhoden 1877
  Graubünden 1880
  Zug 1881
Kanton Invoering
  Glarus 1887
  Uri 1888
  Bazel-Stad 1889
  Bazel-Landschap 1892
  Ticino 1892
  Genève 1893
  Appenzell Innerrhoden 1895
  Schwyz 1898
  Luzern 1904
Kanton Invoering
  Aargau 1904
  Vaud 1917
  Wallis 1921
  Sankt Gallen 1967
  Neuchâtel 1971
  Fribourg 1972
  Bern 1977
  Jura (1979)

ZetelverdelingBewerken

Leden per kantonBewerken

De Kantonsraad telt 46 leden. Twintig kantons hebben recht op twee Kantonsraadsleden. Zes kantons hebben slechts één vertegenwoordiger.

Kanton Aantal leden Lijst
  Aargau 2 zetels ledenlijst
  Appenzell Ausserrhoden 1 zetel ledenlijst
  Appenzell Innerrhoden 1 zetel ledenlijst
  Bazel-Landschap 1 zetel ledenlijst
  Bazel-Stad 1 zetel ledenlijst
  Bern 2 zetels ledenlijst
  Fribourg 2 zetels ledenlijst
  Genève 2 zetels ledenlijst
  Glarus 2 zetels ledenlijst
Kanton Aantal leden Lijst
  Graubünden 2 zetels ledenlijst
  Jura 2 zetels ledenlijst
  Luzern 2 zetels ledenlijst
  Neuchâtel 2 zetels ledenlijst
  Nidwalden 1 zetel ledenlijst
  Obwalden 1 zetel ledenlijst
  Sankt Gallen 2 zetels ledenlijst
  Schaffhausen 2 zetels ledenlijst
  Schwyz 2 zetels ledenlijst
Kanton Aantal leden Lijst
  Solothurn 2 zetels ledenlijst
  Thurgau 2 zetels ledenlijst
  Ticino 2 zetels ledenlijst
  Uri 2 zetels ledenlijst
  Vaud 2 zetels ledenlijst
  Wallis 2 zetels ledenlijst
  Zug 2 zetels ledenlijst
  Zürich 2 zetels ledenlijst

Leden per partijBewerken

De 46 zetels van de Kantonsraad worden voornamelijk ingenomen door de vier grootste partijen van Zwitserland (CVP/PDC, FDP/PLR, SP/PS en SVP/UDC). Dit zijn overigens ook de partijen die zijn vertegenwoordigd in de Bondsraad. Traditioneel is de Christendemocratische Volkspartij de grootste in de Kantonsraad, met uitzondering van de jaren 1990, toen de Vrijzinnig-Democratische Partij de grootste was. Tot 1999 waren eveneens enkele kleine partijen vertegenwoordigd in de Kantonsraad. Van 1999 tot 2007 hadden enkel de regeringspartijen nog Kantonsraadszetels. Sinds de parlementsverkiezingen van 2007 deden opnieuw enkele kleinere partijen hun intrede, zij het dat de regeringspartijen nog steeds ruim in de meerderheid zijn. De grootste partij per legislatuur is in het vet aangeduid.

Zetelverdeling in de Kantonsraad (1979-2019)
Partij Akf. 1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019
Christendemocratische Volkspartij CVP/PDC 18 18 19 16 16 15 15 15 13 13 13
Vrijzinnig-Democratische Partij.De Liberalen FDP/PLR 11 14 14 18 17 17 14 12 11 13 12
Sociaaldemocratische Partij van Zwitserland SP/PS 9 6 5 3 5 9 9 9 11 12 9
Zwitserse Volkspartij SVP/UDC 5 5 4 4 5 7 8 7 5 5 6
Groene Partij van Zwitserland GPS/PES - - - - - - - 2 2 1 5
Burgerlijk-Democratische Partij BDP/PBD - - - - - - - - 1 1 -
Groen-liberale Partij GLP/PVL - - - - - - - 1 2 - -
Liberale Partij van Zwitserland LPS/PLS 3 3 3 3 2 - - - - - -
Alliantie van Onafhankelijken LdU/AdI - - 1 1 1 - - - - - -
Liga van Ticino Lega - - - 1 - - - - - - -
Overige Overige - - - 1 - - 0 0 1 1 1

VoorzitterBewerken

  Zie Lijst van voorzitters van de Kantonsraad voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Ieder jaar wordt er een nieuwe voorzitter van de kantonsraad gekozen. De raadsleden van de Kantonsraad kiezen op instructie van hun kanton de voorzitter. In de periode 2019-2020 is de socialist Hans Stöckli voorzitter.

TriviaBewerken

 
Tot 2014 werden de stemmingen met de hand geteld. Hier een beeld uit 1991.

Zie ookBewerken