Gewone boon

soort uit het geslacht Phaseolus

De gewone boon (Phaseolus vulgaris) is een plant uit de vlinderbloemenonderfamilie Faboideae (ook genoemd Papilionoideae) van de peulvruchtenfamilie Fabaceae (ook genoemd Leguminosae). De soort is afkomstig uit Zuid-Amerika en heeft in het Middellandse Zeegebied bijna het volledige bestand van peulvruchten verdrongen. De plant is eenjarig, van oorsprong windend, doch meerdere 'stamvarianten' werden ontwikkeld. De bloeiwijze is een tros, en de bloei vindt plaats van juni tot september.

Gewone boon
Snijboon
Snijboon
Taxonomische indeling
Rijk:Plantae (Planten)
Stam:Embryophyta (Landplanten)
Klasse:Spermatopsida (Zaadplanten)
Clade:Bedektzadigen
Clade:'nieuwe' Tweezaadlobbigen
Clade:Fabiden
Orde:Fabales
Familie:Fabaceae (Peulvruchtenfamilie)
Onderfamilie:Faboideae
Geslacht:Phaseolus
Soort
Phaseolus vulgaris
L. (1753)
Afbeeldingen op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Gewone boon op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie

'Boon' is de algemene benaming voor de eetbare zaden van een groot aantal soorten binnen de vlinderbloemenonderfamilie. Er zijn dus ook 'bonen' die tot andere soorten behoren, zoals bijvoorbeeld de limaboon (Phaseolus lunatus). Van de gewone boon wordt ook de gehele peul (de vrucht met de zaden erin) in veel gevallen 'boon' genoemd.

ToepassingenBewerken

Al vlug leerde de mens de voedzame kenmerken van de plant en vooral diens vrucht kennen, en cultiveerde tal van varianten. Bonen bevatten wat gevaarlijke stoffen, die verdwijnen bij het koken: ze moeten speciaal klaargemaakt worden om ze te kunnen eten.

De boon wordt vaak als voorbeeld gebruikt in het onderwijs bij practica over de beginontwikkeling van de plant, van kieming tot enkele weken oud.

Vlinderbloemigen hebben de speciale eigenschap om bacteriën in wortelknollen in symbiose te onderhouden en die bacteriën zijn in staat om stikstof uit de lucht te binden, waardoor vlinderbloemigen geen of veel minder meststoffen nodig hebben om te groeien. Hierdoor kunnen ze ook veel meer eiwitten produceren dan andere planten.

RassenBewerken

De boon kent veel rassen die onderling in uiterlijk en smaak kunnen verschillen. Voor de Nederlandse markt zijn vooral de witte boon, bruine boon, nierboon (kidneyboon), flageolet, de zwarte boon, de kievitsboon, de sperzieboon en de snijboon van belang. Van de laatste twee wordt de hele peul gegeten.

Verwante soortenBewerken

Enkele nauwere verwante soorten van de gewone boon zijn onder meer de pronkboon (Phaseolus coccineus) en de limaboon of wilgenbladboon (Phaseolus lunatus, boterboon in Vlaanderen). Iets minder verwante soorten van de gewone boon zijn de mungboon (Vigna radiata) en de tuinboon (Vicia faba).

De kapucijner, suikererwt (sugar snaps) en peultjes zijn alle variëteiten van de erwt (Pisum sativum), een soort uit dezelfde familie, maar uit een ander geslacht.

Wereldwijde productieBewerken

Topproducenten van gewone boon 2018[1]
Land Productie (ton)
  India 6.220.000
  Maleisië 4.779.927
  Brazilië 2.915.030
  Verenigde Staten 1.700.510
  China 1.324.407
  Tanzania 1.210.359
  Mexico 1.196.156
  Oeganda 1.039.109
  Kenia 765.977
  Ethiopië 607.929

Zie ookBewerken

Externe linksBewerken

  Commons heeft mediabestanden in de categorie Phaseolus vulgaris.