Suikerfabriek

Een suikerfabriek, suikerraffinaderij of suikerbakkerij is een fabriek waar tafelsuiker (sacharose of sucrose) wordt gewonnen uit suikerriet (rietsuiker) of suikerbieten (bietsuiker).

Fabriek van de Suiker Unie in Hoogkerk, Groningen (2012)

SuikerbakkerijenBewerken

Suiker als zoetstof werd in West-Europa plaats rond eind 15e eeuw geïntroduceerd. Voordien werd honing gebruikt. Aanvankelijk was suiker een luxeproduct. Suikerriet werd onder meer verbouwd op de Caraïben, waarbij vaak slaven werden ingezet voor de arbeid. De handel in suiker was zeer winstgevend en organisaties als de West-Indische Compagnie waren er dan ook nauw bij betrokken. Reeds eind 16e eeuw was er sprake van een aanzienlijke handel. De rietsuiker werd in de koloniën tot ruwe suiker opgewerkt en kwam in West-Europa aan in de vorm van suikerbroden, bestaande uit de ruwe suiker.

Deze ruwe suiker moest nog gezuiverd worden. Dit gebeurde aanvankelijk in suikerbakkerijen. Hier werd de suiker gesmolten en gekookt in een stookhuis en vervolgens in een vulhuis in kegelvormige suikerbroodvormen gegoten. De kegels werden in de droogstof op een pot gezet. In de top was een opening, waarlangs de stroop naar buiten liep, terwijl de suiker uitkristalliseerde. De stroop werd in de pot opgevangen. Ook de suikerstroop werd als zoete voedingsstof gebruikt. Een ander bijproduct, melasse, werd gebruikt als grondstof in jeneverstokerijen. Suiker vond aftrek als zoetstof voor likeur.

SuikerraffinaderijenBewerken

 
Suikerbroden in een raffinaderij in de Zweedse stad Göteborg, ca. 1900
 
Amsterdamse Stoom-Suiker-Raffinaderij 1870
 
kantoor van de suikerraffinaderij Spakler en Tetterode 1869

Later ontstonden uit de kleinschalige suikerbakkerijen grootschaliger industrieën, zoals de Amsterdamsche Stoom-Suikerraffinaderij (1833-1875). Bij het zuiveren werd hier gebruikgemaakt van eieren en het (goedkopere) ossenbloed, dat echter in 1704 werd verboden, en kalkwater. Bij het uitlekken werden de gesmolten broden bedekt met leemaarde, die door het suikerbrood heen zakte en de laatste verontreinigingen meevoerde. Bij het zuiveren werd later gebruikgemaakt van actieve koolstof, zoals houtskool, beenzwart (sinds 1812) en norit (na 1912).

Rietsuikerraffinaderijen bestonden vanaf het einde van de 17e eeuw. In Nederland waren Amsterdam en Dordrecht centra van suikerraffinaderijen.

In 1882 werd te Amsterdam nog de Wester Suikerraffinaderij opgericht. Wester was een grote fabriek, die aanvankelijk rietsuiker raffineerde, maar later ruwe bietsuiker. Wester stond aan de basis van de Centrale Suiker Maatschappij, door achterwaartse integratie

De machinefabriek Stork in Hengelo exporteerde in de 20e eeuw suikerfabrieken voor de productie van rietsuiker naar Java, Cuba, Midden-Amerika, Zuid-Amerika, India, Egypte en Belgisch-Congo.

SuikerbietfabriekenBewerken

Toen in de tweede helft van de 19e eeuw de suikerbietenteelt opkwam, werden tal van suikerfabrieken gesticht op basis van de nieuwe grondstof. De eerste bietsuikerfabriek ter wereld werd in 1802 gesticht door Franz Carl Achard en bevond zich in Silezië.

De eerste kleinere tests werden in Nederland gedaan in 1810. In 1811 startte Jan Backer de eerste grote fabriek op het landgoed de Oorsprong in Oosterbeek.[1] In 1858 startte De Bruyn in Zevenbergen zijn fabriek. Pas in de jaren 1860 ontwikkelde de bietsuikerproductie zich tot een industrie en startten vele nieuwe fabrikanten. Veel van deze fabrieken waren aanvankelijk eenvoudig van opzet en produceerden ruwe suiker. In de reeds aanwezige suikerraffinaderijen werd de ruwe suiker tot consumptiesuiker verwerkt. Aldus konden deze blijven voortbestaan.

In het westelijke deel van Noord-Brabant ontstond een grote concentratie suikerfabrieken, waardoor deze regio ook wel 'Suikerhoek' werd genoemd. In België begint in Sint Truiden Stayen Guillaume Mellaerts in 1834 de eerste suikerbietfabriek. Er volgden in de jaren 1830 nog verschillende fabrieken, onder andere in Tienen in 1836.

WetenswaardighedenBewerken

  • Poppodium De Melkweg is gevestigd in een voormalige zuivelfabriek, die voordien suikerraffinaderij "De Granaatappel" huisvestte.
  • De Nederlandse televisieserie De Fabriek (1981-1982) ging over een suikerfabriek en werd opgenomen in Halfweg.

Zie ookBewerken

  Zie de categorie Sugar factories van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.