Ecosocialisme

Ecosocialisme of groen socialisme is een ideologie binnen het socialisme die elementen van het marxisme, ecologisme en andersglobalisme combineert. Ecosocialisten beschouwen het kapitalistische systeem als de oorzaak van armoede, oorlog en milieuproblematiek. Ecosocialisten staan voor de ontmanteling van kapitalistische economieën en repressieve staten en structuren, doormiddel van een socialisatie van de productiemiddelen en het herstellen en oprichten van commons.[1]

GeschiedenisBewerken

De eerste tekenen van een groene en socialistische beweging zijn te vinden in de Oostenrijkse arbeidersbeweging van de negentiende eeuw. In 1895 te Wenen ontstond uit de austromarxistische SDAPÖ De Natuurvrienden, een organisatie die ernaar streefde het bergachtige natuurschoon van Oostenrijk te ontsluiten voor de arbeidersklasse. Educatie over natuur en buitencultuur stond hierbij centraal alsmede het organiseren van recreatie- en reismogelijkheden. Vanuit Oostenrijk verspreidde de beweging zich door Europa en kreeg in 1924 een Nederlandse zusterorganisatie, het Instituut voor Arbeiders-Ontwikkeling, heden bekend als het Nivon. Na de Tweede Wereldoorlog werd bewust de keuze gemaakt de socialistische inspiratie een minder invloedrijke rol te geven binnen de organisatie en sindsdien hebben afdelingen van de Internationale Natuurvrienden doorgaans een politiek neutraal, sociaal oogmerk.[2]

In de jaren vijftig tot zeventig ontstonden nieuwe groene, antikapitalistische bewegingen. In Nederland werden de Politieke Partij Radikalen (PPR) en de Pacifistisch Socialistische Partij (PSP) opgericht, die ook wortels hadden in de antikernenergiebeweging en de pacifistische beweging, alsmede in het libertair socialisme, dat zich afzette tegen het socialisme van de Sovjet-Unie.[3]

Aan het einde van de twintigste eeuw creëerden de versnellende opwarming van de Aarde en de daaruit voortvloeiende heropleving van het ecofascisme een hernieuwde interesse voor ecosocialistische politiek. Dit heeft geresulteerd in een nieuwe, bredere analyse van het hedendaagse kapitalisme, gebaseerd op marxistische, ecologische, anti-imperialistische en antifascistische theorieën. Ecosocialisten vormen momenteel een minderheid in verschillende socialistische, sociaaldemocratische en communistische partijen. GroenLinks, de partij waarin de PPR en PSP zijn opgegaan, heeft echter haar socialistische wortels in de liberale jaren 90 en 00 verruild voor een groene politiek die in de buurt komt van een groen linksliberalisme.[4] Politieke partij BIJ1 ambieert het achtergebleven gat van een groene socialistische partij in Nederland te vullen. In haar verkiezingsprogamma voor de Tweede Kamerverkiezingen 2021 worden een democratische economie, arbeiderszelfbestuur, het herstel van biodiversiteit en ecosystemen en een broeikasuitstoot van 0 in 2030 voorsteld. In het voorwoord van het programma wordt reeds het kapitalisme aangewezen als het verantwoordelijke systeem voor de uitbuiting van mens, dier, natuur en klimaat.[5]

IdeologieBewerken

Ecosocialisten bekritiseren huidige en historische vormen van groene politiek en socialisme. Liberale vormen van groene politiek worden bekritiseerd omdat deze een oneindige groei nastreven op een eindige planeet en omdat deze veel energie steken in de recycling van producten in tegenstelling tot het bevorderen van het gebruik van groene alternatieven. Ook keuren ecosocialisten de subsidiëring van schijngroene luxeproducten als elektrische auto's af. Oudere vormen van socialisme worden bekritiseerd, bovenal maoïstische en stalinistische stromingen en andere vormen van bureaucratisch staatssocialisme, die historisch weinig aandacht hebben gegeven aan biodiversiteit en het behoud van ecosystemen.

Ecosocialisme streeft naar het herstellen en het oprichting van commons als alternatief voor privaat bezit van basisproductiemiddelen. Ecosocialisten streven socialiseerde productiemiddelen na, waarbij het gemeenschappelijk bezit wordt gekenmerkt door een vrije vereniging van producenten.[1]

NotenBewerken

  1. a b (en) Joel Kovel; Michael Löwy, An ecosocialist manifesto (2001). Geraadpleegd op 16 januari 2021.
  2. (nl) H. de Vos, Geschiedenis van het socialisme in Nederland in het kader van zijn tijd: deel 2. Het Wereldvenster (1976), pp. 37.
  3. (nl) Paul Lucardie; Gerrit Voerman, Van de straat naar de staat? GroenLinks 1990-2010. Boom (2010), 17, 20, 24. ISBN 978 94 6105 360 2.
  4. (nl) Paul Lucardie; Gerrit Voerman, Van de straat naar de staat? GroenLinks 1990-2010. Boom (2010), 122-124, 149, 168-170. ISBN 978 94 6105 360 2.
  5. (nl) Programmacommissie BIJ1, Programma 2021. BIJ1 (2020), 25-27, 65-67.

Zie ookBewerken