Hoofdmenu openen

Droogte van 2018 in Europa

Temperatuurafwijkingen in juli 2018 ten opzichte van de gemiddelde temperatuur in de periode 2000-2015. Betreft bodemtemperatuur.

De droogte van 2018 in Europa was een periode met een ernstig neerslagtekort en hoge temperaturen die plaatsvond gedurende de lente en zomer van 2018 in grote delen van Europa. De droogte maakte deel uit van een hittegolf die tot stand kwam op het noordelijk halfrond, gedeeltelijk veroorzaakt door een zwakke en meanderende straalstroom, waardoor een hogedrukgebied langdurig op dezelfde plaats kon standhouden.[1] Volgens het Europees Waarnemingscentrum voor Droogten (EDO) bevonden de meeste gebieden die door de droogte getroffen waren zich in Noord- en Midden-Europa.[2]

Inhoud

Meteorologische situatieBewerken

 
Vergeeld gras als gevolg van de langdurige droogte
 
Verdrogende mais
 
Verdrogende suikerbieten met op de achtergrond verdrogende mais en bomen met herfstkleuren in hoogzomer.

West-Europa bevond zich in juni en juli in een hogedrukgebied dat was uitgebouwd tot in de hogere luchtlagen. Dit lag ingebed in een noordwaartse lus van de straalstroom en had zich in noordoostelijke richting ontwikkeld vanuit het Azorenhoog. Deze straalstroom was in 2018 verzwakt, waardoor zich gedurende twee maanden in deze gebieden warmte kon opbouwen. In West-Europa ontstond hierdoor stabiel weer met bovennormale temperaturen en droogte. Een dergelijke straalstroom met sterke lussen kan het ontstaan van blokkades bevorderen. De tegenhanger ervan, een naar het zuiden gerichte trog, bevond zich boven Noordoost-Canada, Groenland en de aangrenzende oceaan, waar het kouder was dan normaal.[3] Naar het oosten toe lag een trog boven centraal- en oost-Rusland en Kazachstan. Ook daar was het kouder dan normaal. Een noordelijke lus weer verder naar het oosten bracht zeer warm weer in Siberië.[4] Juni, en ook de voorafgaande meimaand, waren in West-Europa warmer en droger dan normaal. Zuidoost-Europa, dat op te grote afstand van het hogedrukgebied lag om er nog door te worden beïnvloed, kende daarentegen een duidelijk te natte junimaand.[5]

OorzaakBewerken

Een mogelijke oorzaak voor het trage en zwakke karakter van de straalstroom heeft betrekking op de opwarming van de Aarde. In het Noordpoolgebied stijgt de gemiddelde oppervlaktetemperatuur sneller dan op lagergelegen breedtegraden; een fenomeen dat polaire amplificatie wordt genoemd. Veel onderzoekers vermoeden dat de polaire amplificatie de sterkte vermindert en het patroon van de straalstroom verandert, waardoor weersomstandigheden kunnen ontstaan die zich tijdens de hittegolf van 2018 hebben voorgedaan.[6] Over het verband met de opwarming van de Aarde verwijst klimaatwetenschapper Michael E. Mann[7] naar een van de conclusies uit een attributie-onderzoek dat de kans op een dergelijke warmte meer dan twee keer hoger is dan wanneer menselijke activiteiten het klimaat niet hadden veranderd.[8] Het KNMI onderschrijft deze conclusie.[6]

GevolgenBewerken

Als gevolg van de aanhoudende droogte dreigden veel oogsten te mislukken.[9] Met name gewassen als maïs, blauwe bessen, pruimen en aardappels bleken gevoelig te zijn voor de droogte.[10] In verschillende delen van Europa ontstonden natuurbranden.

LandenBewerken

De straalstroom kent windsnelheden boven 10 beaufort. Hoge windsnelheid in rood; lagere in blauw. Vertoont geen gelijkenis met 2018.
 
Het neerslagtekort in Nederland op 3 augustus 2018 (bron: KNMI)

NederlandBewerken

MaartBewerken

In de aanloop naar de droogte was de maand maart 2018 vrijwel normaal met gemiddeld over Nederland 60 mm neerslag tegen 68 mm normaal.

ApriBewerken

April was te nat met 74 mm tegen normaal 44. De verschillen waren groot, in het westen en noorden tot 100 mm, in het oosten rond 45.

MeiBewerken

Mei kreeg landelijk 47 mm tegen 61 normaal. In het zuidwesten waren echter gebieden waar rond 100 mm viel.

JuniBewerken

Juni was veel te droog met landelijk gemiddeld 29 mm tegen normaal 68. In het noordoosten viel plaatselijk rond of boven 70 mm, het zuidwesten was zeer droog met 5 tot 10 mm.[11][12]

JuliBewerken

Juli was de droogste maand sinds het begin van de metingen. Landelijk viel rond de 10 mm, slechts enkele gebieden kwamen boven de 15 mm uit; Twente was het natst met ruim 50 mm. Het was ook de zonnigste maand ooit; wat betreft warmste julimaanden staat 2018 op de derde plaats. Op vrij veel dagen was het door noordenwinden slechts gematigd warm.

Op 4 juli werd 2018 door het KNMI opgenomen in de top 5% van droogste jaren sinds het begin van de metingen. Het neerslagtekort in Nederland bedroeg op dat moment 161 millimeter.[13] Waterbedrijven adviseerden consumenten om niet te veel water te gebruiken, vanwege een dreigende waterschaarste en om te voorkomen dat de druk zou dalen.

Vanaf 16 juli was de afvoer van de Rijn minder dan 1200 m³/s. Dit was onder het criterium van de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW).[14] Als gevolg daarvan werd de Klimaatbestendige Wateraanvoervoorziening ingeschakeld, waarmee West-Nederland van zoetwater voorzien kon worden om verzilting van de bodem tegen te gaan.[15]

Hoewel de hittegolf begon op 15 juli, is pas sinds 25 juli officieel sprake van een hittegolf in Nederland, aangezien toen in een aaneengesloten reeks van tenminste vijf etmalen met elk een etmaalmaximumtemperatuur van tenminste 25 °C, voor de derde maal een etmaalmaximum van tenminste 30 °C bereikt werd in De Bilt.[16] De hoogste temperatuur in Nederland deze zomer was 38,2 graden en werd gemeten op 26 juli in Arcen in Limburg.[17]

Het warme weer veroorzaakte op een aantal plaatsen problemen voor het wegverkeer; in onder andere Amsterdam en Friesland werden bruggen tijdelijk niet bediend en in Groningen moest een weg worden afgesloten vanwege smeltend asfalt.[18][19][20] Spoorspatting gaf op meerdere plaatsen problemen op het spoorwegnet.

AugustusBewerken

De havensluis van Deventer moest vanaf zes augustus dicht blijven vanwege de lage waterstand in de rivier de IJssel.[21]

In deze maand kwam rond de 8e een eind aan de warmte en droogte. Zomerse of tropische temperaturen deden zich hierna slechts incidenteel nog voor en er viel regelmatig regen. De neerslaghoeveelheid was gemiddeld over het land slechts weinig onder normaal. Langs de oostgrens waren er nog duidelijk te droge streken met 40-50 mm; in het noordwesten was het te nat met 100-140 mm regen.[22]

BelgiëBewerken

In België werd het temperatuurrecord van 38,8°C van 2015 geëvenaard op 27 juli.

In sommige gebieden viel amper 30 mm neerslag op 2,5 maand.[23]

ScandinaviëBewerken

Ook in Scandinavië had men last van de droogte en, voor die regio, zeer hoge temperaturen. Vooral Zweden, waar het maandenlang niet meer had geregend, werd zwaar getroffen. De droogte veroorzaakte daar tientallen bosbranden verspreid over een groot deel van het land. Met name Gävleborg, Dalarna en Jämtland werden zwaar getroffen.[24] Sommige branden zijn volgens de Zweedse burgerbescherming zo groot dat ze op korte termijn niet te blussen zijn.[25] Omdat Zweden zelf niet over genoeg materiaal en mankracht beschikte, kwam er hulp uit meerdere Europese landen. Zo stuurde Polen 44 brandweerwagens en 150 brandweermannen naar het land en kwamen er blusvliegtuigen uit Noorwegen, Frankrijk en Italië.[26][27]

Ook Noorwegen, dat in 2018 zijn warmste meimaand ooit kende, en in Finland, waar het zelfs in de buurt van het Laplandse Utsjoki 33 graden werd, hadden te maken met branden, alhoewel die een stuk kleiner waren dan in buurland Zweden.[28][29]

Verenigd KoninkrijkBewerken

Het Verenigd Koninkrijk ging gebukt onder de langstdurende hittegolf sinds 1976. 2018 was de droogste zomer in het land ooit, met vijf centimeter gevallen regen tussen 1 juni en 16 juli. Op satellietbeelden was te zien dat grote delen van het land door de droogte bruin verkleurden. Er waren verschillende natuurbranden.

Door de droogte zijn in onder andere Wales[30] en Ierland[31] met behulp van luchtfoto's oude sporen van bebouwing ontdekt. Door verstoring van de ondergrond wordt water beter of juist minder goed vastgehouden ten opzichte van de omliggende grond waardoor ten tijde van droogte dit als kleurverschil kan worden waargenomen.[32]

Zie ookBewerken