Hoofdmenu openen

Spoorlijn Leeuwarden - Anjum

voormalige spoorlijn in Nederland
(Doorverwezen vanaf Dokkumer lokaaltje)

De spoorlijn Leeuwarden - Anjum, ook wel Dokkumer Lokaaltje genoemd, was de spoorlijn tussen Station Leeuwarden en Station Dokkum-Aalsum, de oostelijke tak van het voormalige NFLS-spoornetwerk.

Dokkumer Lokaaltje
Leeuwarden - Anjum
Spoorlijn Leeuwarden - Anjum op de kaart
Totale lengte46,6 km
Spoorwijdtenormaalspoor 1435 mm
Aangelegd doorNFLS
Geopend
Leeuwarden – Ferwerd: 22 april 1901
Ferwerd – Metslawier: 2 oktober 1901
Metslawier – Anjum: 24 augustus 1913
Opheffing treindienst
Leeuwarden - Dokkum-Aalsum: 1 juli 1936
Gesloten
Leeuwarden - Stiens: 1995
Stiens - Holwerd: 1975
Holwerd - Dokkum-Aalsum: 1973
Dokkum-Aalsum - Anjum: 15 mei 1935
Heropend
Leeuwarden - Dokkum-Aalsum: 28 mei 1940
Opheffing treindienst
Leeuwarden - Dokkum-Aalsum: 1 december 1940
Huidige statusopgebroken
Geëlektrificeerdnee
Aantal sporen1
Traject
BSicon .svgvSHI2gl- lijn van Nieuweschans
uexdKHSTadKBHFa-LvBHF-R 0,0 Leeuwarden
uexdSTRdDSTvSTR werkplaats Stadler Rail
uexdABZgrdSTRvÜST tramlijn naar Sint Jacobiparochie opgebroken
uexdSTRvÜSTrdSTR
uexdSTRvSTR-ABZgldABZql+xr lijn naar Arnhem
uexdSTRvSTRexdENDEe stamlijn de Zwette opgebroken
uexdSTRvSTR-STRld lijn naar Harlingen Haven
lijn naar Stavoren
uexdSTRxdABZglENDEeq
BSicon uexvSHI2l-.svg
uexvSHI2l- + exv-STR
BSicon .svg
+
exhKRZWaed Harlingertrekvaart
exABZglexdENDEeq aansluiting Philips opgebroken
BSicon uexvSHI2l-.svg
BSicon exvSTR-.svg
exmdKRZuexdABZql tramlijn van Leeuwarden naar Sint Jacobiparochie opg.
exHSTd 2,6 Leeuwarden Halte
exABZglexdENDEeq aansluiting Vliegbasis Leeuwarden opgebroken
exHSTd 5,7 Jelsum
exHSTd 7,0 Cornjum
exHSTd 8,0 Britsum
exBHFd 9,3 Stiens
exdENDEaqexdABZg+rBSicon .svg Aansluiting ZPC opgebroken
exABZgld lijn naar Harlingen opgebroken
exHSTd 11,3 Finkum
exHSTd 12,4 Hijum
exBHFd 14,9 Hallum
exBHFd 17,6 Marrum-Westernijkerk
exBHFd 19,7 Ferwerd
exHSTd 22,2 Blija
exBHFd 25,6 Holwerd
exBHFd 30,0 Ternaard
exHSTd 32,0 Hantum
exBHFd 36,5 Dokkum-Aalsum
exHSTd 39,2 Wetsens
exBHFd 42,0 Metslawier
exHSTd 44,2 Morra-Lioessens
exKBHFed 46,6 Anjum

AanlegBewerken

 
Station Stiens in 1974, toen de spoorlijn nog regelmatig bereden werd

Op 31 mei 1899 werd de Noord-Friesche Locaalspoorweg-Maatschappij (NFLS) opgericht. Het NFLS-net bestond uit een oostelijke en westelijke tak. Op 22 april 1901 reed de eerste reizigerstrein op het traject Leeuwarden – Ferwerd.

Na de splitsing in Stiens ging de westelijke lijn via onder meer Sint Annaparochie en Tzummarum naar Harlingen met een zijtak naar Franeker. (zie en) De oostelijke lijn (het 'Dokkumer lokaaltje') ging na Stiens verder in de richting van onder andere Ferwerd, Ternaard, Dokkum en het eindpunt Metslawier. In 1913 werd de lijn doorgetrokken naar Anjum. De exploitatie werd aanvankelijk door de NFLS zelf uitgevoerd. Vanaf 1 december 1905 werd de exploitatie overgenomen door de HSM. Op 1 januari 1935 werd de NFLS door de Staat genaast en gingen de lijnen over naar de NS.

CrisisjarenBewerken

Door de crisis van de jaren dertig en de concurrentie van de flexibelere autobus kwam het personenvervoer in de problemen. Er werd nog gepleit voor een wet die moest voorkomen dat de autobus met de trein ging concurreren, maar die wet is nooit uitgevoerd. Zoals met meer spoorwegen in de jaren dertig gebeurde, werd het personenvervoer op deze lijn in 1936 opgeheven. In 1940 was er weer tijdelijk personenvervoer op het traject Leeuwarden – Dokkum-Aalsum. Het vervoer werd daarna verzorgd door de bussen van de NOF, die vanaf 1942 eigendom was van de NS.

GoederenvervoerBewerken

In de daaropvolgende 35 jaar heeft er nog uitgebreid goederenvervoer op de lijn plaatsgevonden. Het eindpunt van de goederentreinen was tot 1972 Dokkum. Het baanvak naar Dokkum werd in 1975 gesloten, waarna Holwerd het nieuwe eindpunt werd. Later werd Stiens het eindpunt. Het reguliere goederenvervoer werd in 1995 gestaakt. De laatste (excursie)trein reed in 1997.

OpbraakBewerken

 
Restant van de spoorlijn op vliegbasis Leeuwarden in 2008.

Alle rails ten noorden van Stiens zijn in de periode 1978–1980 opgebroken, zowel de oostelijke als westelijke tak. De rails tussen Leeuwarden en Stiens zijn sinds 2006 gedeeltelijk opgebroken. Het baanvak Jelsum - Stiens is omgebouwd tot fietspad. Het baanlichaam ligt er nog wel, op twee uitzonderingen na: de noordelijke rondweg van Dokkum ligt over het baanlichaam van de spoorlijn, en in Stiens is een nieuwbouwwijk gebouwd op de plaats waar de sporen zich splitsten. Elders op het traject ziet men hier en daar nog wat oude (soms vervallen) spoorwegstationnetjes staan. Andere stationsgebouwen zijn gesloopt, zoals die van Finkum, Hantum en Dokkum. Station Jelsum werd in 1944 bij een geallieerd bombardement, gericht op de nabij gelegen Fliegerhorst Leeuwarden, getroffen door een voltreffer. Er vielen geen slachtoffers.

Enkele dataBewerken

  • 22 april 1901: opening LeeuwardenFerwerd
  • 2 oktober 1901: opening Ferwerd – Metslawier
  • 24 augustus 1913: opening Metslawier – Anjum
  • 15 mei 1935: sluiting Dokkum-Aalsum – Anjum
  • 1 juli 1936: sluiting Leeuwarden – Dokkum-Aalsum voor reizigersvervoer
  • 28 mei 1940: opening Leeuwarden – Dokkum-Aalsum voor reizigersvervoer
  • 1 december 1940: sluiting Leeuwarden – Dokkum-Aalsum voor reizigersvervoer
  • 1973: sluiting Holwerd – Dokkum-Aalsum voor goederenvervoer
  • 1975: sluiting StiensHolwerd voor goederenvervoer
  • 1978: opbraak Holwerd – Dokkum-Aalsum
  • 1980: opbraak Stiens – Holwerd
  • 1995: sluiting Leeuwarden – Stiens voor goederenvervoer
  • 1997: laatste rit Leeuwarden – Stiens, en proefrit met een speciale trein (type Talent)
  • 2005: als namaaktrein op de weg rijdt in Dokkum een "Dokkumer lokaaltje" de toeristen vanuit en door de binnenstad naar de Bonifatius-bron
  • 2006: op 4 december werd begonnen met het opbreken van de sporen voor herinrichting van het industrieterrein-west. Achter de Harlingertrekvaart is het spoor nog aanwezig tot in Stiens. Op het terrein van het FEC zijn de sporen slechts afgedekt met een laag grond.
  • In het voorjaar van 2011 werden de laatste restanten opgebroken in opdracht van ProRail.[1] Als eerste werd de sectie Jelsum-Stiens geruimd. Daarna volgde het stuk Jelsum-vliegbasis-westeinde. Het stuk tussen de Harlingerstraatweg en de Sem Dresdenstraat blijft, geheel overwoekerd, liggen en is eigendom van de gemeente Leeuwarden. De spoorbruggen tussen Jelsum en Stiens zijn ook verwijderd door ProRail, maar aangekocht door de gemeente Leeuwarderadeel. Deze liggen in een loods nabij het station van Stiens, en worden na een eventuele grondoverdracht teruggeplaatst.

TriviaBewerken

  • Over deze spoorlijn is een lied geschreven door Anne van der Mark. [1]
  • Een Friese band noemde zich naar de lijn: It Dockumer Lokaeltsje.

LiteratuurBewerken

  • Oege Kleijne: Opkomst en ondergang van de Noord-Friesche Locaal-Spoorwegmaatschappij. Uitg. Gegarandeerd Onregelmatig, Raalte, 2014. ISBN 978-90-78641-29-2

Externe linksBewerken

Zie ookBewerken