Cultuurrelativisme

Cultuurrelativisme is het verschijnsel (het isme als denktrant, structuur of ideologie) waarbij een bepaalde cultuur wordt gerelativeerd, dan wel cultuur in het algemeen als maatschappelijk fenomeen wordt genivelleerd. In het laatstgenoemde perspectief kan het uitgangspunt gelijkwaardigheid van de betreffende, zo niet alle culturen zijn. Als gevolg hiervan beschouwt men de eigen cultuur niet als superieur en gaat men uit van een respectvolle houding tegenover 'vreemde' (andere) culturen.

Cultuurrelativisme gaat uit van de opvatting dat culturen niet eenvoudigweg met elkaar vergeleken kunnen worden. Normen en waarden zouden niet universeel zijn, maar slechts begrepen kunnen worden uit de cultuur waarin ze zijn ontstaan. Montesquieu experimenteerde in de vroege achttiende eeuw (begin van de verlichting) al met ideeën rond cultuurrelativisme.

Cultuurrelativisme bij wetenschappelijk onderzoekBewerken

Wetenschappelijk cultuurrelativisme gaat uit van de 'native point of view', de wereldbeschouwing van de mensen die bestudeerd worden. Onderzoekers moeten zich losmaken van de eigen cultuur en zich verplaatsen in de zeden en gebruiken van het te bestuderen volk, waarbij aanpassing aan de andere cultuur een vereiste is.

Plaats in politiek spectrumBewerken

Cultuurrelativisme wordt in de 21e-eeuwse Westerse samenleving meer beschouwd als links binnen het politieke spectrum; het behoudendere gedachtegoed wordt meer beschouwd als rechts binnen dat spectrum.

Perceptie/kritiekBewerken

De vraag is of door deze visie sommige, door westerlingen universeel geachte waarden, niet ondergraven worden. Moet men bijvoorbeeld gebruiken, tradities, wetten en religieuze voorschriften die strijdig zijn met de rechten van de mens en de Westers democratische gebruiken als gelijkwaardig en respectabel beschouwen?

Uit filosofisch oogpunt kan daarnaast tegen het cultuurrelativisme worden ingebracht dat het zichzelf in de staart bijt. Het is een norm, een opvatting die alleen in bepaalde stromingen van de westerse cultuur voorkomt. Ook het cultuurrelativisme is dus cultuurgebonden en kan als zodanig volgens zijn eigen principes geen aanspraak maken op algemene geldigheid.

Kritiek op cultuurrelativisme komt vanuit behoudendere opvattingen die het nivelleren of zelfs wegrelativeren van bepaalde cultuureigen zaken tegenstaan. Dit kan onder meer betrekking hebben op die cultuur waarvan deze beschouwd wordt als verworven recht of toegeëigende cultuuruitingen, rechten of anderszins al wat cultuureigen genoemd kan worden.

CultuurabsolutismeBewerken

Het tegenovergestelde van cultuurrelativisme wordt wel cultuurabsolutisme genoemd, waarbij men uitgaat van cultureel universalisme: de visie dat cultuurverschijnselen zoals normen en waarden wel universeel zijn en een cultuur wel vanuit een andere cultuur beoordeeld kan worden.

Zie ookBewerken