Sedes sapientiae

Een wijze waarop Maria in de beeldende kunst wordt voorgesteld
(Doorverwezen vanaf Zetel der Wijsheid)

De Sedes sapientiae (Latijn voor Zetel der wijsheid) is een Latijnse term uit de iconografie van Maria, de moeder van Jezus.

Maria als Sedes sapientiae (Italiaans, 1199, Bode-Museum, Berlijn)

Zetel der wijsheid is een van de omschrijvingen van de Maria in een litanie van de heilige Maagd Maria (Litanie van Loreto). In de beeldende kunst verwijst de titel naar afbeeldingen waarbij Maria, gezeten op een troon, het kind Jezus op haar schoot vasthoudt en daarbij vaak een scepter in haar rechterhand heeft. Het Christuskind heeft soms in zijn hand een wereldbol (als symbool van Gods heerschappij over de schepping) of een open boek (als teken van zijn leraarsambt).

Oorsprong bewerken

De Sedes sapientiae-voorstelling is van oorsprong Byzantijns en werd vanaf de 11e eeuw ook populair in de westerse kerk. Afbeeldingen van Maria als Zetel der Wijsheid kwamen het eerst voor in de Oosterse religieuze kunst (vanaf de 7e eeuw); in het Westen komt de afbeelding eerst in miniaturen voor (9e/10e eeuw), daarna ook als sculptuur (11e/12e eeuw). In Italië spreekt men ook van maesta. Als een van de bekendste latere voorbeelden binnen deze vormtypologie geldt de 14e-eeuwse Maestà van Duccio di Buoninsegna.

Voorkomen bewerken

België bewerken

Historische Sedes sapientiae uit de romaanse periode, zijn zeldzaam. Bewaarde exemplaren:

Zegel bewerken

Een afbeelding van de Sedes Sapientiae is sinds 1909 ook opgenomen in het zegel van de Katholieke Universiteit Leuven; de afbeelding stelt het 15e-eeuws Leuvense Sedes Sapientiae-beeld uit de Sint-Pieterskerk van Leuven voor, met daaronder het jaartal 1425, het jaar waarin de universiteit werd gesticht; het geheel omringd met de tekst Universitas catholica Lovaniensis. Sedes sapientiae.

Frankrijk bewerken

Nederland bewerken

In Nederland bevinden zich Sedes sapientiae onder andere in

Spanje bewerken

In Spanje zijn er in Catalonië verschillende waardevolle exemplaren bewaard.

Galerij bewerken

Zie de categorie Sedes sapientiae van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.