Z33 is een kunstinstelling in Hasselt die kunst, design en architectuur verbindt met maatschappelijke thema’s. Z33 presenteert zich als een kunstencentrum en niet als een museum. Z33 initieert, produceert en toont tijdelijke tentoonstellingen, zonder een permanente collectie. Hier vormen de grensgebieden tussen actuele kunst en vormgeving het uitgangspunt. De artistieke tentoonstellingsprojecten die Z33 creëert en presenteert, duiden maatschappelijke ontwikkelingen en wetenschappelijke fenomenen.

Hasselt, Z33 Huis voor Actuele Kunst, Design en Architectuur, zicht op voorgevel. Foto door Olmo Peeters

HistoriekBewerken

Het Hasseltse begijnhofBewerken

Z33 staat voor Zuivelmarkt 33, de begijnhofsite van Hasselt. Sinds 1938 vervult het begijnhof een culturele functie, met het toenmalige Provinciaal Museum en het multidisciplinaire Centrum voor Kunsten-Begijnhof. In 1996 smelten deze instellingen samen tot het Provinciaal Centrum voor Beeldende Kunsten (PCBK). Z33 kent een lange voorgeschiedenis, met wortels in de culturele werking die de Provincie Limburg vanaf 1946 ontwikkelde op de Begijnhofsite in Hasselt. Doorheen de jaren kende de site verschillende benamingen, deelorganisaties en werkingen, met o.a. de Commissie voor Kunstambachten, het Provinciaal Museum, het multidisciplinaire Centrum voor Kunsten-Begijnhof en vanaf 1996 het Provinciaal Centrum voor Beeldende Kunsten.

Naar een Huis voor Actuele KunstBewerken

In 2002 groeit hieruit Z33, Huis voor Actuele Kunst. Vanaf dan brengt het kunstencentrum actuele kunst en vormgeving samen in thematische projecten, met presentaties in de begijnhuisjes en het modernistisch tentoonstellingsgebouw Vleugel 58. Als kunstinstelling zonder vaste collectie, profileert het huis zich met tentoonstellingen van hedendaagse kunst en kritisch design. Daarbij focust het huis zich op tentoonstellingen rond maatschappelijke thema’s, met zowel artistieke als wetenschappelijke partners en het middenveld. Het biedt een platform aan kunstenaars en ontwerpers die op het punt van hun doorbraak staan, dit met FORMAT (het vroegere Toegepast), een talentontwikkeling project en met solotentoonstellingen te maken. Vanaf 2008 legt de organisatie zich ook toe op kunst in de open ruimte, met het doorkijkkerkje (Reading Between the Lines) als bekendste realisatie.

Sinds 2006 wordt de werking van Z33 structureel ondersteund door de Vlaamse Gemeenschap binnen het Kunstendecreet. De middelen van de Vlaamse Gemeenschap maken een bovenlokale artistieke werking en publiekswerking mogelijk. Z33 ontvangt ongeveer 30.000 bezoekers op jaarbasis.

Daarnaast speelt de artistieke werking vaak in op internationale platformen en biënnales. Naast de regelmatige presentatie van haar werking op de design week in Milaan, haalt Z33 in 2012 Manifesta 9 naar Vlaanderen. Daarnaast trad het huis op als curator van o.a. de Design Biënnale van Ljubljana (2014) en Istanbul (2018). Dankzij de steun van de Provincie Limburg en de Vlaamse Gemeenschap groeit Z33 uit tot een kunstinstelling met internationale erkenning.

 
Hasselt, Z33, zicht vanuit het begijnhof. foto door Olmo Peeters

Op 1 januari 2018 ondergaat Z33 een transformatie. Als gevolg van de interne Vlaamse staatshervorming is de Provincie Limburg niet langer bevoegd voor cultuur. Z33 wordt een zelfstandige vzw met eigen personeel, die nu ook zelf verantwoordelijk is voor voormalige provinciale taken. Bovendien neemt het huis de taken van vier kleinere organisaties op zich: Cultuurplatform Design, vzw Kunst in Open Ruimte, Platform Kunst in Limburg en vzw KOPIJ.

Een nieuw gebouwBewerken

In januari 2020 start een volledig nieuw hoofdstuk voor Z33 als Huis voor Actuele Kunst, Design & Architectuur. Met de komst van de nieuwe artistieke directeur Adinda Van Geystelen sloten ze het hoofdstuk in de begijnhuisjes definitief af. Z33 verhuist naar Bonnefantenstraat 1, waar Vleugel 58 en Vleugel 19 samenvloeien tot één tentoonstellingsgebouw van 4.600 m², waar drie tot vier tentoonstellingen gelijktijdig gepresenteerd kunnen worden.

Met Vleugel 19, de nieuwe tentoonstellingsvleugel van de Italiaanse architecte Francesca Torzo, vestigt Z33 internationale belangstelling. Zo behaalt het gebouw de Piranesi Award (2018), de Italiaanse Architectuurprijs (2020), de Moira Gemill Prize of Emerging Architecture (2020) en een nominatie voor de longlist van de Mies van der Rohe Award 2022. Omwille van de coronapandemie kent het nieuwe programma van Z33 pas een echte doorstart vanaf 21 mei 2020.

Kunst in open ruimteBewerken

Qua kunstprojecten in de open ruimte heeft Z33 een doorstart kunnen maken met het project Kunst aan de Maas. Na de twee eerdere projecten in de open ruimte (Pit in Borgloon en de Unie Hasselt-Genk) voorzien ze tegen 2024 de realisatie van kunstwerken in vijf Maaslandse gemeenten (Lanaken, Kinrooi, Maasmechelen, Maaseik en Dilsen-Stokkem) op de grens met Nederland. Net als Pit en de Unie Hasselt-Genk heeft Kunst aan de Maas de ambitie om verhalen die in het landschap besloten liggen zichtbaar te maken met kunstwerken die vormelijk en inhoudelijk aansluiten bij hun omgeving. Daarnaast is stedelijke verankering een focus met o.m. de muurschildering I was here van Pavel Balta in de Hasseltse wijk Ter Hilst en het sociale sculptuur The Play van Ief Spincemaille in Genk. Tot slot ontwikkelden ze de artistieke wandeling Trans & form, hit & run van David Helbich in Hasselt.

In 2020 kreeg Z33 Europese subsidies toegekend voor het project Wanderful.stream, een vierjarig interdisciplinair innovatietraject rond reststromen van KMO’s in de Euregio. In dit project werken designers, ingenieurs en economen samen aan een meer circulaire economie.

Het gebouwBewerken

 
Hasselt, Z33, zicht op tentoonstellingsruimte. Foto door Olmo Peeters

Z33 is gehuisvest in het voormalige begijnhof te Hasselt. In 2020 renoveerde men het bestaande gebouw met aansluitend daarop een nieuwe tentoonstellingsvleugel langs de Bonnefantenstraat, Vleugel 19, naar een ontwerp van architecte Francesca Torzo. Zij ontwierp een sober en ingehouden gebouw dat zich inpast in het historisch stadsweefsel. Die connectie met het verleden, de bestaande structuren, de materialen en de aandacht voor het ambacht, zijn essentieel. De buitenkant van ruitvormige bakstenen sluit aan bij de baksteenarchitectuur van zowel het bestaande tentoonstellingsgebouw Vleugel 58, van architect Gustaaf Daniëls als het aangrenzende begijnhof. De twee vleugels zijn verschillend, maar vullen elkaar aan en vormen een geheel. Ze passen als een puzzelstuk tussen het Jenevermuseum en de historische begijnhofsite. In het nieuwe ontwerp is het centrum bereikbaar via de Bonnefantenstraat en geeft uit op de heringerichte begijnhoftuin. Het geheel is begroot voor 8,5 miljoen euro.[1]

Het interieur bestaat uit een cluster van verrassende ruimtes die lichtrood kleuren bij zonneschijn. De afschuining van de muren aan de doorgangen bedragen 58 graden met een verwijzing naar het bestaande gebouw genoemd Vleugel 58.[2] De plafonds van verschillende ruimtes hebben een diamantvormig patroon dat zorgt voor de juiste akoestiek. De bezoeker ondergaat het gebouw met al zijn zintuigen. Ook de variatie in tentoonstellingsruimtes speelt daarin mee: de ene kamer heeft geen daglicht, de ander is hoog en smal, de volgende is juist groot en breed, met zicht op de tuin[3].

TentoonstellingenBewerken

Z33 werkt twee maal per jaar een maatschappelijk thema uit in haar tentoonstellingen en omkaderend programma. Daarin is er aandacht voor zowel de verbeelding van beeldend kunstenaars als voor toegepaste en concrete oplossingen van vormgevers en architecten. Enkele tentoonstellingen uit het verleden zijn:

  • Frederic Geurts (2009)
  • Philip Metten (2010)
  • Kris Verdonck (2011)
  • Mind The System, Find The Gap (2012)
  • Space Odyssey 2.0 (2013)
  • Sarah & Charles (2013)
  • Leon Vrankcen (2014)
  • Konstantin Gric (2015)
  • Perpetual Uncertainty (2017)
  • Tomás Saraceno (2017)
  • Toegepast (2017)
  • The Work of Time (2020)
  • The Time of Work (2020)
  • Palms, Palms, Palms (2021)
  • Le Déracinement (2021)
  • In the Eye of the Storm (2022)
  • Mae-ling Lokko (2022)
  • Please do Touch van Lore Langendries (2022)

Externe linkBewerken

NotenBewerken

  1. Z33 bouwt
  2. Raymond Polus, Wat zit er achter die gevel?, in: weekblad De Zondag, 17 oktober 2021, blz 11.
  3. Veerle Ausloos, Vleugel 19, een nieuw tentoonstellingsgebouw van Francesca Torzo voor Z33 (3 februari 2020). Geraadpleegd op 24 februari 2022.