Trunajaya-opstand

De Trunajaya-opstand, Trunojoyo-opstand of Trunajaya-oorlog (Indonesisch: Pemberontakan Trunajaya) was een mislukte opstand van de Madoerese prins Trunajaya en Makassarese strijders tegen het Sultanaat Mataram en hun bondgenoten van de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC). De opstand vond plaats op het eiland Java (huidig Indonesië) van 1674 tot 1681.

Trunajaya rebellion
Een Nederlandse afbeelding uit 1890 van gevechten tussen VOC-soldaten en Trunajaya's rebellen
Datum 1674–1680 (hoofdstrijd);
Puger-opstand tot 1681
Locatie Java (huidig Indonesië)
Resultaat Nederlands–Mataramse overwinning
Strijdende partijen
Flag of the Sultanate of Mataram.svg Sultanaat Mataram

Flag of the Dutch East India Company.svg Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC)

Rebellen
Makassarese strijders

Mataramse troonpretendenten (na 1677)

Leiders en commandanten
Flag of the Sultanate of Mataram.svg Amangkoerat I van Mataram

Flag of the Sultanate of Mataram.svg Amangkoerat II van Mataram
Flag of the Dutch East India Company.svg Cornelis Speelman
Flag of the Dutch East India Company.svg Anthonio Hurdt
Flag of the Dutch East India Company.svg Jacob Couper
Flag of the Dutch East India Company.svg Arung Palakka

Rebellenleiders:

Trunajaya
Kraeng van Galesong
Raden Kajoran †
Heer van Giri †


Troonpretendenten (1677–1681): Puger

Troepensterkte
Flag of the Sultanate of Mataram.svg Mataram:

"Veel groter" dan 9.000 (1676)[1]
13.000 (eind 1678)[2]
Flag of the Dutch East India Company.svg VOC:
1.500 (1676)[3]
1.750 (1678)[4]
Flag of the Dutch East India Company.svg Boeginese VOC-bondgenoten:
1.500 (1678)[5]
6.000 (1679)[6]

Trunajaya:

9.000 (1676)[1]
14.500 (volgens rebellen, 1678)[4]


Puger:
10.000 (aug. 1981)[7]

De opstand boekte eerst successen: de rebellen versloegen het sultanse leger in de slag bij Gegodog (1676), bezetten grotendeels de Noord-Javaanse kust en veroverden de Mataramse hoofdstad Plered (1677). Sultan Amangkoerat I van Mataram stierf tijdens de ballingschap van zijn hof. Zijn zoon en opvolger Amangkoerat II van Mataram verzocht de VOC om hulp in ruil voor financiële vergoeding en geopolitieke concessies. De interventie van de VOC keerde het tij van de oorlog. De Nederlands-Mataramse strijdkrachten verdreven Trunajaya uit Soerabaja (1677), heroverde gebieden en nam diens nieuwe hoofdstad Kediri in (1678). De opstand duurde voort totdat Trunajaya eind 1679 werd gevangengenomen en de andere rebellenleiders werden verslagen, gedood of tot overgave gedwongen (1679–1680). Trunajaya werd in krijgsgevangenschap van de VOC door Amangkoerat II persoonlijk geëxecuteerd.

Nadat zijn vader stierf in 1677 werd Amangkoerat II ook aangevallen door andere troonpretendenten. De belangrijkste rivaal was zijn broer Pangeran Puger, die de hoofdstad Plered in 1677 innam en zich pas in 1681 overgaf. Hij erkende Amangkoerat II als de rechtmatige sultan, waarop deze zijn broer vergaf. Echter, toen Amangkoerat II in 1703 overleed en zijn zoon Amangkoerat III hem opvolgde, kwam Puger opnieuw in opstand en ontketende daarmee de Eerste Javaanse Successieoorlog (1703–1708).