Hoofdmenu openen

Wijzigingen

820 bytes verwijderd, 1 jaar geleden
zie overlegpagina Hagedissen
== Anatomie en fysiologie ==
{| {{Galerij rechts groot}}
| {{Galerijbestand groot|Draco volans.jpg|Het [[Gewoon vliegend draakje|vliegend draakje]] kan stukjes zweven door de grote huidflappen...}}
|-
| {{Galerijbestand groot|Flying Dragon Mivart.png|...deze worden verstevigd door de aangepaste ribben.}}
|}
Hagedissen hebben ongeveer dezelfde organen als zoogdieren, het [[maag-darmstelsel|spijsverteringsstelsel]] neemt de meeste ruimte van de lichaamsholte in en bestaat uit de [[slokdarm]], [[maag]], [[dunne darm|dunne]] en [[dikke darm]] en de lever, die een uniforme roodpaarse kleur heeft.<ref name="AUT">{{Citeer web|url = http://www.chameleonnews.com/02MayGreek.html |titel = Necropsy Examination|auteur = Dr. Tom Greek M.S., D.V.M}}</ref> Het [[hart (hoofdbetekenis)|hart]] wordt omgeven door het [[pericard|hartzakje]] of ''pericardium'', de nieren zijn gekwabd. Het ademhalingssysteem is in de bovenzijde van de lichaamsholte gelegen, de [[long (orgaan)|longen]] bestaan uit een roze-rode zak met een netachtige structuur. De geslachtsorganen bevinden zich in het midden van de bovenzijde van het lichaam, de [[teelbal]]len van het mannetje zijn relatief groot. De [[eierstok]]ken van het vrouwtje zijn te herkennen aan de bolvormige, witte eieren in ontwikkeling, de grootte hiervan hangt af van de ontwikkelingsfase. Volledig ontwikkelde eitjes zijn aanzienlijk groter, ze bevinden zich soms in de eileider.<ref name="AUT" />
 
Hagedissen hebben ongeveer dezelfde organen als zoogdieren, het [[maag-darmstelsel|spijsverteringsstelsel]] neemt de meeste ruimte van de lichaamsholte in en bestaat uit de [[slokdarm]], [[maag]], [[dunne darm|dunne]] en [[dikke darm]] en de lever, die een uniforme roodpaarse kleur heeft.<ref name="AUT">{{en}} {{Citeer web|url = http://www.chameleonnews.com/02MayGreek.html |titel = Necropsy Examination|auteur = Dr. Tom Greek M.S., D.V.M}}</ref> Het [[hartHart (hoofdbetekenis)|hart]] wordt omgeven door het [[pericardPericard|hartzakje]] of ''pericardium'', de nieren zijn gekwabd. HetHagedissen ademhalingssysteemhebben istwee gelijkwaardige [[Long (orgaan)|longen]], die in de bovenzijde van de lichaamsholte gelegen,liggen. de [[long (orgaan)|longen]]Zij bestaan uit een roze-rode zak met een netachtige structuur. De geslachtsorganen bevinden zich in het midden van de bovenzijde van het lichaam, de [[teelbal]]len van het mannetje zijn relatief groot. De testikels liggen bij het mannetje naast de nieren. De [[eierstok]]ken van het vrouwtje zijn te herkennen aan de bolvormige, witte eieren in ontwikkeling, de grootte hiervan hangt af van de ontwikkelingsfase. Volledig ontwikkelde eitjes zijn aanzienlijk groter, ze bevinden zich soms in de eileider.<ref name="AUT" />
Slangen hebben door hun langwerpige lichaam maar één functionele long om de lichaamsruimte efficiënter te benutten, bovendien liggen de nieren en testikels in elkaars verlengde. Bij een aantal slangen ontbreekt de [[linkerlong]] soms volledig. Hagedissen daarentegen hebben altijd twee gelijkwaardige longen en ook de nieren en testikels liggen naast elkaar.
 
=== Skelet en spieren ===
Het skelet van de hagedis bestaat van neus tot staartpunt uit de schedel, de [[halswervel]]s, de [[schoudergordel]], de voorpoten, de [[ribRib (anatomie)|ribbendragende]] [[borstwervel]]s, de [[bekkenBekken (anatomie)|bekkengordel]], de achterpoten en ten slotte de [[staartwervel]]s. Slangen verschillen qua skelet op een aantal gebieden, zo hebben slangen geen schoudergordel en slechts enkele slangen hebben restanten van een bekkengordel. Bij slangen komen soms gevorkte ribben voor maar bij hagedissen niet.<ref>Uglogical - '''Lizards are further placed in the Order Squamata''' - [https://web.archive.org/web/20080512014034/http://uglogical.nedsolution.com/?page_id=14 Website]</ref>
 
Door de bouw van hagedissen, hun flexibele skelet en gespierde ledematen zijn veel soorten behoorlijk snel. Enkele soorten halen een snelheid van 24 kilometer per uur,<ref>{{en}} Australian Museum Online - ''' Frequently asked questions - Reptiles''' -. [https://web.archive.org/web/20080428025205/http://www.austmus.gov.au/herpetology/faq/reptiles.htm Website]</ref><ref>HowFrequently Stuffasked Worksquestions - '''Lizard''' - [http://animalsReptiles].howstuffworks.com/reptiles/lizard-info2.htm Website]gearchiveerd</ref> waarmee ze niet onderdoen voor (warmbloedige) zoogdieren met een gelijke massa en lengte. Vanwege de afwijkende energiehuishouding houden hagedissen dergelijke snelheden echter maar korte tijd vol.
{{Clearboth}}
 
=== Bloedsomloop ===
[[Bestand:Bloedsomloop van een reptiel.svg|{{largethumb}}|Een vereenvoudigde weergave van de bloedsomloop van reptielen met een driekamerig hart. In tegenstelling tot de zoogdieren kan het zuurstofrijke bloed (<font color="red">'''rood'''</font>) en zuurstofarme bloed (<font color="blue">'''blauw'''</font>) worden gemengd (<font color="Deeppink">'''roze'''</font>).]]
 
Hagedissen lijken inwendig op andere reptielen en hebben dezelfde organen en ongeveer dezelfde bouw als bijvoorbeeld [[brughagedissen]] en [[krokodilachtigen]]. Brughagedissen worden niet tot de orde [[schubreptielen]] gerekend, waartoe alle hagedissen behoren. Hagedissen hebben net als de meeste reptielen een driekamerig hart, in tegenstelling tot [[krokodilachtigen]], vogels en zoogdieren die een vierkamerig hart bezitten. Het hart van de hagedis bestaat uit een linker- en een rechterboezem, verbonden door een enkele [[Ventrikel (hart)|ventrikel]]. De ventrikel wordt echter verdeeld door een gespierd [[Kamertussenschot|septum]], dat op een opening na een tussenschot vormt.
Hagedissen hebben net als de meeste reptielen een driekamerig [[hart (hoofdbetekenis)|hart]], in tegenstelling tot [[krokodilachtigen]], vogels en zoogdieren die een vierkamerig hart bezitten. Het hart van de hagedis bestaat uit een linker- en een rechterboezem, verbonden door een enkele [[ventrikel (hart)|ventrikel]]. De ventrikel wordt echter verdeeld door een gespierd [[Interventriculair septum|septum]], dat op een opening na een tussenschot vormt.
 
De linkerzijde van de ventrikel loopt vol zuurstofrijk bloed uit de linkerkamer en pompt dit naar het lichaam. De rechterzijde van de ventrikel wordt van zuurstofarm bloed voorzien door de rechterboezem en pompt het naar de longen waar het gereoxideerd wordt. Bij de contractie of [[Systole (hart)|systole]] wordt het bloed uit de ventrikel gepompt waarbij de beide zijden van de ventrikel met elkaar in verbinding staan. Tijdens het vollopen van het hart tijdens de relaxatie of [[Diastole (hart)|diastole]] wordt de opening in het ventrikel echter volledig gesloten. Dit zorgt ervoor dat het zuurstofrijke en zuurstofarme bloed gescheiden blijft waardoor de enkele ventrikel dezelfde werking heeft als een dubbele ventrikel.<ref name="TLL" /> Hierdoor functioneert het driekamerige hart van de hagedissen toch als een vierkamerig hart zoals bij de zoogdieren. Dit heeft onder andere als voordeel dat een hogere bloeddruk kan worden gehandhaafd.
 
=== Uitscheiding ===
Hagedissen gebruiken de [[cloacaCloaca (anatomie)|cloaca]] voor afgifte van urine en ontlasting. De ontlasting bestaat uit een waterige witte massa (urinezuur) en een bruine dikkere substantie die bestaat uit de verteerde voedselresten.<ref name="VKN" /> Ze hebben een goed ontwikkeld [[Urinewegstelsel|urinair stelselurinewegstelsel]], alle soorten hebben gepaarde, symmetrische [[Nier (biologie)|nieren]]. De afvalstoffen uit de nieren worden geconcentreerd tot [[urinezuur]] en afgegeven door de cloaca. Het urinezuur is slecht oplosbaar in water en slaat neer, waardoor er slechts een relatief kleine hoeveelheid water nodig is om het urinezuur uit te scheiden. De afscheiding heeft een hoge [[viscositeit]] en is zichtbaar als de helder witte substantie in de ontlasting van de hagedis. Omdat urinezuur neerslaat en niet oplosbaar is wordt de [[glomerulus]], een deel van de nier dat oplosbare stoffen uit het bloed filtert, overbodig en bij een aantal reptielen ontbreekt de glomerulus zelfs volledig.<ref name="VKN">{{Citeer web|url = http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/V/VertebrateKidneys.html|titel = Vertebrate Kidneys|auteur = John W. Kimball}}</ref>
 
Hagedissen hebben in de regel een [[urineblaas]] wat een duidelijk verschil is met de uit hagedissen geëvolueerde slangen.<ref name="VKN" /> Bij de slangen en de [[krokodilachtigen]] ontbreekt een urineblaas. De blaas wordt met name bij woestijnbewonende soorten gebruikt als waterreservoir. Het water wordt bij uitdroging teruggevoerd in het lichaam om het tekort aan te vullen. Bij sommige soorten, zoals het [[gilamonster]] (''Heloderma suspectum''), kan het water weken tot maanden worden bewaard.<ref>Jon{{en}} R.JR Davis &en Dale F.DF DeNardo -voor [[Journal of Experimental Biology]]. [http://jeb.biologists.org/content/jexbio/210/8/1472.full.pdf '''The urinary bladder as a physiological reservoir that moderates dehydration in a large desert lizard, the Gila monster ''Heloderma suspectum'''''], -14 [http://jebfebruari 2007.biologists {{pdf}} 210, pp.org/cgi/content/full/210/8/ 1472 Website]-1480</ref> Naast verschillende andere aanpassingen in uiterlijk en gedrag, zoals inactiviteit bij droogte, draagt de blaas in belangrijke mate bij aan de overleving van hagedissen in zeer droge omgevingen.
 
== Voedsel ==