Leenwoord: verschil tussen versies

Verwijderde inhoud Toegevoegde inhoud
Geen bewerkingssamenvatting
Geen bewerkingssamenvatting
Regel 11:
Leenwoorden moeten niet verward worden met [[barbarisme]]n. Al zien veel mensen moderne leenwoorden uit het [[Engels]] wel als zodanig (zie [[anglicisme]]). Een opmerkelijk voorbeeld is het advies{{Bron?|van wie?|2015|10|01}} om het Engelse woord ''label'' te vervangen door het woord ''etiket'', terwijl dat een van oorsprong Frans leenwoord is.
 
Soms vindt ontlening plaats, gevolgd door een '''terugontlening''' in omgekeerde richting waardoor [[doublet (taalkunde)|doubletten]] ontstaan:
* Het [[Frans]] ontleende ''boulevard'' ‘brede weg’ aan het Nederlandse ''bolwerk'' ‘verdedigingswerk’. Vervolgens nam het Nederlands ''boulevard'' weer over uit het Frans.
* Het [[Frans]] ontleende ''mannequin'' ‘model; paspop, ledenpop’ aan Middelnederlands ''mannekijn'', ''manneken'' ‘mannetje, poppetje’. Vervolgens nam het Nederlands ''mannequin'' weer over uit het Frans.
* Het [[Engels]] ontleende ''trawler'' (‘schip dat met een soortsleepnet schip)vistʼ waarschijnlijk aan de Middelnederlandse worden ''trāghelen'' ‘slepen, treilenʼ, ''trāghel'' ‘sleepnetʼ (waaruit Zuidnederlands ''tragel'' ‘trekpad, jaagpad; kadeʼ) dat nog verwant is met ons ''treiler'', maar wij hebben ''trawler'' in het Nederlands overgenomen.
 
Het radicaal afkeuren van alle leenwoorden is een vorm van [[taalpurisme]].
Regel 20:
====Pregnantie====
 
Leenwoorden treden onder andere op als er in de ontlenende taal voor een nieuwe ontwikkeling of nieuw inzicht geen adequaat woord voorhanden is. Van het uit een andere taal ontleende woord wordt dan in zijn nieuwe taalomgeving slechts één specifieke betekenis gebruikt, die de lacune opvult. Dit verschijnsel van '''betekenisspecialisatie''' heet [[pregnantie]]. Bijvoorbeeld het Oudgriekse δραστικός ''drastikós'' (δραστικός), afgeleid van δραν''drastos'', het [[voltooid deelwoord]] van ''drandrān'' (handelenδραν) ‘handelen, doen)doen’, betekent in het Oudgrieks allereerst ''ondernemend''‘ondernemend’ (van een mens gezegd), vervolgens ook ''sterk‘sterk werkend''werkend’ (van zaken). Deze laatste betekenis werd in de achttiende-eeuwse medische wereld gebruikt voor nieuwe, ''drastische'' (laxeer)middelen. In het Franse taalgebied heeft ''drastique'' nog steeds een medische connotatie. Bij ons is ''drastisch'' een synoniem voor ''ingrijpend'' geworden, mogelijk onder invloed van het Engelse ''drastic''.
 
====DepreciatiePejorisatie en amelioratie====
 
De dieventaal of het [[Bargoens]] moest voor buitenstaanders uit de aard der zaak zo onbegrijpelijk mogelijk zijn. Met name veel van oorsprong [[Hebreeuws|Hebreeuwse]] leenwoorden zijn op die manier via het [[Jiddisch#Jiddische invloeden in het Nederlands|Jiddisch]] in het Bargoens en vervolgens in het Nederlands terechtgekomen, zij het vaak met een 'gedevalueerde'[[Pejoratief|pejoratieve]] betekenis. Bijvoorbeeld ''Bajesbajes'', één van de Bargoense termen voor gevangenis, is afgeleid van het Hebreeuwse ''Bàjitbàjit'' (בית) dat ‘huis’ betekent. Dit aan lager wal raken van een leenwoord heet '''[[Pejoratief#Pejorisatie|pejorisatie]] (of depreciatie'''). In tegenstelling tot bij pregnantie krijgen de ontleende woorden in het geval van depreciatie een betekenis die ze in de oorspronkelijke taal nooit hebben gehad. Dat laatste geldt ook voor het omgekeerde verschijnsel: '''[[amelioratie]] (of appreciatie'''), dat minder vaak voorkomt. Een voorbeeld daarvan is ''Bolleboosbolleboos'', afgeleidontleend vanaan Jiddisch met de betekenissen ‘belangrijk persoon, heer des huizes, gezinshoofd’, ontleend aan Hebreeuws '''al ha-Bàjitbàjit'' (בעל-הבית), in het modern Hebreeuws ‘de huisbaas’.
 
==Verder lezen==
* ''Klein Uitleenwoordenboek'', [[Nicoline van der Sijs]], ''Klein Uitleenwoordenboek'', Den Haag: SDU, 2006.<ref>[http://nrcboeken.vorige.nrc.nl/recensie/elfsteden-met-de-kurappusukaatsu Elfsteden met de kurappusukaatsu] NRC, 18 augustus 2006</ref>
 
== Literatuur ==
* Karl-Heinz {{aut|Best,}} en Emmerich {{aut|Kelih}} (edsred.) (2014):, ''Entlehnungen und Fremdwörter:. Quantitative Aspekte''., Lüdenscheid: RAM-Verlag, Lüdenscheid2014. ISBN 978-3-942303-23-1.
 
== Zie ook ==