Ede Staal: verschil tussen versies

404 bytes verwijderd ,  5 jaar geleden
geen bewerkingssamenvatting
(Min jaarlinks en herhaalde links, zie Help:Gebruik_van_links#Wanneer_is_een_link_functioneel?)
Ede Staal was de zoon van Boele Staal, een onderwijzer en [[Nationaal-Socialistische Beweging|NSB]]'er.<ref name="beter">Zie: Peter Middendorp, [http://www.streektaalzang.nl/strk/gron/pers/p008sta1.htm 'Beter dan Brel'], ''HP/De Tijd'', 8 augustus 2000.</ref> Hij trouwde met Sophia Theodora (Fieke) Spoel; samen kregen ze zes zonen.<ref name="populair" /> Het gezin Staal bewoonde verschillende boerderijen in de weidsheid van het [[Groningen (provincie)|Groninger]] landschap.
 
Ede Staal werd, na al in [[1973]] een [[Single_(muziek)|single]] gemaakt te hebben, in [[1981]] ontdekt door Engbert Gruben, een medewerker van [[Radio Noord]]. In [[1982]] werd ''Mien Toentje'' de [[herkenningsmelodie]] van een tuinierrubriek op Radio Noord. Het liedje werd zeer populair en Ede Staal werd beschouwd als de volkszanger van Groningen. Er kwamen veel aanvragen voor optredens, maar Staal ging er zelden op in. In 1984 kwam er een plaatje met vier liedjes uit, getiteld: ''Man, man, man, wat 'n boudel''. Zijn weinige optredens werden grote successen.
 
In december [[1984]] kwam Edes eerste [[Langspeelplaat|lp]] uit, met twaalf [[Gronings]]e liedjes. De plaat, met de titel ''Mien Toentje'', werd een groot succes. Het oplagecijfer rees naar het niveau van een landelijk succes. In januari [[1985]] moest Staal een zware operatie ondergaan. Hij stond daardoor geruime tijd op non-actief. Pas in november dat jaar zou hij weer succesvol optreden op het Mollebone-liedjesfestival in Delfzijl. Begin [[1986]] kreeg Staal een vaste column in het [[Radio Noord]]-programma ''Sloaperstil''. Zijn "vertelstertjes" werden wekelijks uitgezonden<ref name="beter" /> op zondagochtend, en een aantal ervan zijn verschenen in het blad ''[[Toal en Taiken]]''.
 
Terwijl zijn bekendheid toenam, bleek dat Staal aan [[longkanker]] leed. Op 22 juli 1986 overleed hij, na een korte maar succesvolle artistieke carrière, in zijn boerderij aan de Farmsumerweg onder [[Delfzijl]]. In die plaats werd hij ook begraven.
 
== Postuum ==
Op [[4 oktober]] [[1986]] kwam postuum zijn tweede lp uit (''As vaaier woorden''). Staal had in de laatste maanden van zijn leven nog een belangrijk aandeel gehad in de voorbereidingen. Bij de uitreiking van het eerste exemplaar aan zijn vrouw Fieke, werd tevens een prijs ingesteld (fl. 5000) die tweejaarlijks zal worden toegekend aan iemand die zich (niet beroepsmatig) bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de streektaal in relatie tot de radio. Diezelfde dag werd de [[K. ter Laan Prijs]] (van [[stichting 't Grunneger Bouk]]) postuum aan Staal toegekend. De tweede LP werd net zo'n groot succes als de eerste. De poëtische liedjes zijn vaak melancholiek van sfeer; ze bevatten alledaagse observaties die op lichte toon worden verbonden met humoristische en ernstige bespiegelingen.
 
Staal heeft al tijdens zijn leven maar zeker sinds zijn dood een cultstatus verworven. Van zijn cd's zijn enkele honderdduizenden exemplaren verkocht en zijn liedjes in het Groningse[[Gronings]]e [[dialect]] worden nog vaak gedraaid in regionale radio-uitzendingen.
 
Zijn muziek kreeg landelijke en zelfs internationale bekendheid doordat enkele nummers te horen waren in de film [[De Poolse bruid]]. In [[2001]] werd in Delfzijl een standbeeld ter ere van Ede Staal onthuld. Het is een door de Groninger kunstenaar [[Chris Verbeek]] ontworpen en vervaardigde negen meter hoge conische zuil met daarom gewikkeld een roestvrij stalen band met de tekst van het lied ''Credo - Mien bestoan''.
 
:''Ik wait, der is n tied van komen,''
Op 22 juli 2011, 25 jaar na het overlijden van Ede Staal, zond [[RTV Noord]] een anderhalf uur durende documentaire uit over het leven en werk van Ede Staal, met de titel ''Credo - Zien bestoan''. In de documentaire (die ook op dvd is verschenen), kwamen Edes familie en vrienden aan het woord. Verder waren opnamen te zien van de schaarse optredens van Ede Staal en oude beelden van het Groninger land. In het pand van RTV Noord in Groningen werd op dezelfde dag een borstbeeld van Ede Staal onthuld. De officiële handeling werd verricht door zijn zonen Jelger en Jasper, in aanwezigheid van hun moeder Fieke.
 
== Trivia ==
== Eerbetoon en vertolkingen ==
* In [[Nieuwe Statenzijl]], waar Staal een tijdlang woonde, staat een monument voor hem. De tekst van het lied dat hij over het gehucht schreef is op een [[Plaquette (afbeelding)|plaquette]] bij de sluis aangebracht.
* In 1995 ontdekte Zjèr Bataille op een congres over Nederlandse dialecten in 's-Hertogenbosch het werk van Ede Staal. Dat leidde tot een vertaling van het liedje ''As vaaier woorde'' met de Limburgse titel ''Leefdeswuerd'', in 1999 verschenen op de cd ''Bataille, mich sjtik de brats''.
* In 2003 heeft de [[Limburg (Nederland)|Limburger]] Paul van Loo met instemming van Staals weduwe een aantal van zijn liedjes vertaald in het [[Limburgs]] en op cd uitgebracht.
* In 2006 is eenéén van zijn liedjes, [[Termunterzijl|''Termunterziel'']], in het [[Japans]] vertaald en door het Hansen Nippon-maru Male Choir uitgevoerd in [[Yokohama (stad)|Yokohama]].
* In 2006 is door de Limburger Zjèr Bataille de cd ''Frael'' uitgebracht. Op deze cd staat een Limburgse versie van ''As t boeten störmt'' met de titel ''Es 't boete sjtörmt''.
* In november 2007 probeerde het [[Dagblad van het Noorden]] Staal in de [[Top 2000 (Nederland)|Top 2000]] van [[Radio 2 (Nederland)|Radio 2]] te krijgen met het lied ''Het het nog nooit zo donker west''. Op 20 november maakte Radio 2 bekend het nummer niet in de Top 2000 op te nemen. ''"De actie sloeg zo aan dat Ede Staal in de top 10 van de Top 2000 dreigde te komen. Het is niet de bedoeling nummers, die – met alle respect – niemand buiten het Noorden kent, zo te pushen. Dan word je speelbal van georganiseerde acties"'', aldus Radio 2.
* Als reactie op het schrappen van Ede Staal uit de Top 2000 riep het Groninger beeldmerk Popko in november 2014 op om bij de Dialect Top 20 op Ede Staal te stemmen. De streektaalzanger eindigde op nummer één met het nummer '''t Het nog nooit zo donker west''.<ref>[http://www.gezinsbode.nl/ede-staal-op-1-in-nationale-hitlijst/ Ede Staal op 1 in nationale hitlijst], Groninger Gezinsbode, 8 november 2014.</ref>
* Staals neef [[Roon Staal]] is ook zanger en pianist. Hij maakte in 2000 de single ''Help me through the night'' (een werk van Staal). Op zijn album ''The silence of light'' uit 2011, staat een werk van Staal: ''When the waves are too high''.
* Arriva heeft een van haar [[Spurt]]-treinstellen vernoemd naar Staal.
* In augustus 2011 stond het album ''As Vaaier Woorden'' bij vergissing twee weken genoteerd in de [[Album Top 100]].<ref>[http://www.nu.nl/muziek/2591330/groningse-zanger-album-top-100-geweerd.html Groningse zanger uit Album Top 100 geweerd], NU.nl, 16 augustus 2011.</ref> Uitgever [[GfK Dutch Charts|Dutch Charts]] hanteert de regel dat albums ouder dan twee jaar in een aparte lijst terechtkomen. Staals album had men twee weken over het hoofd gezien.
* Vanaf begin 2013 heeft [[Marcel Hensema]] een [[onemanshow]] met de titel ''Mijn Ede'', doorspekt met de muziek van Ede Staal.
 
* [[Charlotte Mutsaers]], ''Cheese'' (boek + cd, geschreven en voorgelezen door Charlotte Mutsaers, met muziek van Ede Staal), Amsterdam: Rubinstein 2003
*Ede Staal, ''Edes toal. Zuzooien op zundagmörn'', Veendam: Staalboek/Groningen: Stichting t Grunneger Bouk 1993 (gesproken en gezongen bijdragen aan het Radio Noord-programma Sloaperstil, uitgezonden 1985-1986)
 
==Trivia==
* In augustus 2011 stond het album ''As Vaaier Woorden'' bij vergissing twee weken genoteerd in de [[Album Top 100]].<ref>[http://www.nu.nl/muziek/2591330/groningse-zanger-album-top-100-geweerd.html Groningse zanger uit Album Top 100 geweerd], NU.nl, 16 augustus 2011.</ref> Uitgever [[GfK Dutch Charts|Dutch Charts]] hanteert de regel dat albums ouder dan twee jaar in een aparte lijst terechtkomen. Staals album had men twee weken over het hoofd gezien.
 
==Voetnoten==
22.720

bewerkingen