Hoofdmenu openen
Sojoezraket op lanceerinrichting in Baikonoer voor een bemande vlucht naar ISS

De Sojoezraket (Russisch: Союз, unie) is een Russische draagraket. De eerste Sojoezraket werd in 1966 gebouwd en was gebaseerd op de R7-raket, die werd gebruikt voor het lanceren van de Vostokruimtevaartuigen. In het begin van de jaren 80 rolden er jaarlijks zo'n 60 Sojoezraketten van de band. In 2004 waren er al meer dan 1700 Sojoez-raketten gelanceerd[1], waarmee dit een van de succesvolste rakettypen aller tijden is.

Inhoud

OntwerpBewerken

De basis-uitvoering bestaat uit drie trappen: de vier boosters worden samen de eerste trap genoemd. De langere centrale trap die gelijktijdig met de boosters start maar langer brandt, is de tweede trap. Daar bovenop zit de derde trap die de vracht tot in de ruimte brengt. Bij de Molniyavariant die in juli 1998 verscheen, is de Fregat een kleine extra (vierde) rakettrap die in de neuskegel geplaatst wordt om satellieten met extra extra hoogte of snelheid in hun baan af te zetten. Met deze nieuwe variant kan tot wel 6450 kg aan vracht in een geostationaire baan worden gebracht. De Fregat wordt ook wel aan de Zenit-raket toegevoegd.

Wat lanceercapaciteit betreft is de Sojoez een lichte medium-lift-draagraket vergelijkbaar met de Amerikaanse Delta II en Antares en de Indiase GSLV mkIII. De Zenit en de Proton zijn Ruslands krachtiger draagraketten. De Rokot is minder zwaar.

VariantenBewerken

In de loop der tijd is het ontwerp van de Sojoez een aantal keer aangepast en gemoderniseerd. Dit resulteerde in de Sojoez-varianten:

  • Sojoez 11A511 (1966-1975)
  • Sojoez-L 11A511L (1970-1971)
  • Sojoez-M 11A511M (1971-1976)
  • Sojoez-U 11A511U (1973-2017)
  • Sojoez-U2 11A511U2 of 11A511K (1982-1995)
  • Sojoez-FG 11A511U-FG (2001-heden)
  • Sojoez-2 14A14
    • Sojoez-2-1a (sinds 2004)
    • Sojoez-2-1b (sinds 2006)
    • Sojoez-2-1V (sinds 2013)

De Molniya-M (1964-2010) was sterk verwant aan het Sojoez ontwerp. De Sojoez-U2 gebruikte als enige Sojoez-variant geen RP-1 (raketkerosine) maar Syntin als brandstof. De Sojoez-MS-capsules worden met de Sojoez-FG gelanceerd. De Progress-MS wordt gelanceerd met een Sojoez-2-1a. Vanaf vlucht Sojoez MS-16 zal de Sojoez-2-1a ook de bemande vluchten voor zijn rekening nemen.

ToepassingenBewerken

In de beginjaren werd de Sojoezraket vooral gebruikt voor het lanceren van Sojoezruimtecapsules. Later werd de raket ook gebruikt voor andere toepassingen, waaronder het lanceren van satellieten en het lanceren van Progressruimtevaartuigen. Voor transportvluchten naar Mir werd de Sojoezraket ook gebruikt. Vanaf 1997 werden de Sojoezraketten ook gebruikt voor het lanceren van satellieten van de ESA en andere commerciële toepassingen. Voor de lancering van de Europese Mars Express is gebruikgemaakt van een Sojoezraket. Voor de bevoorrading en het vervoeren van bemanningen van en naar het Internationaal ruimtestation ISS wordt ook veelvuldig gebruikgemaakt van Sojoezraketten. Na het ongeluk met de Spaceshuttle in 2003, waarna de Shuttlevluchten volledig stillagen, was de Sojoezraket het enige beschikbare transportmiddel. Ook de Nederlandse ruimtevaarder André Kuipers en Belgische ruimtevaarder Frank De Winne zijn aan boord van een Sojoezraket naar het ISS gereisd. Ook werd op 28 december 2005 met behulp van een Sojoez de eerste satelliet uit het GIOVE-programma (Galileo In-Orbit Validation Element) in een baan rond de aarde gebracht.

Sinds 2011 lanceert Arianespace naar ESA eisen aangepaste Soejoez 2-1b-raketten vanaf het Centre Spatial Guyanais in Frans-Guyana. Deze “euro-Sojoez” zit qua vrachtcapaciteit tussen Arianespace’ Ariane 5 en de Vega in. Arianespace wil de Sojoez op den duur vervangen door krachtiger varianten van de Vega (Vega C en Vega E) en de lichtste uitvoering van de Ariane 6.

Nieuwe ontwikkelingenBewerken

 
Sojoez 2-1v

Het hoofd van de Russische ruimtevaartorganisatie Roskosmos, Anatoly Perminov, kondigde in augustus 2007 een grondige modernisering aan van de toenmalige Sojoez-transportraketten. Het nieuwste type raket is de Soyoez-2 en wordt sinds 2006 gebruikt. De Sojoez 2-1v is een Sojoezraket zonder de vier boostertrappen die voor lichtere missies bedoeld is. De eerste trap is uitgerust met een krachtiger NK-33 in plaats van een RD108A als hoofdmotor. In 2013 werd de eerste Soyuz 2-1v gelanceerd.

OpvolgerBewerken

De Irtysj-raket die in ontwikkeling is moet qua kracht en techniek de opvolger van de Zenith-raketten worden. De raket moet onder andere het nieuwe bemande Russische ruimtevaartuig Federatia lanceren en volgt daarmee qua functionaliteit de Sojoez op. De twee-of-drie-trapsraket zal de RD-171MV als hoofdmotor van de eerste trap gebruiken. De Irtysj, eerder bekend onder de naam Sojoez 5, wordt op zijn vroegst in 2022 in gebruik genomen.

Externe linkBewerken