Hoofdmenu openen

Sint Antoniesluis

brug in Nederland

De Sint Antoniesluis, ook Sint Anthoniesluis, Sint Anthonieschutsluis of Sint Teunissluis, is een sluis (sluis 211), brug en straat in Amsterdam-Centrum.

Sint Antoniesluis
Sluisgedeelte van Sint Antoniesluis (2014)
Sluisgedeelte van Sint Antoniesluis (2014)
Algemene gegevens
Locatie Amsterdam-Centrum
Waterweg(en) doorgang Zwanenburgwal naar Oudeschans
Bouw
Bouwperiode rond 1600
Portaal  Portaalicoon   Verkeer & Vervoer
Sint Antoniesluis
Sluisgedeelte van Sint Antoniesluis en zuidelijke ingang sluis (2012)
Sluisgedeelte van Sint Antoniesluis en zuidelijke ingang sluis (2012)
Algemene gegevens
Locatie Amsterdam-Centrum
Overspant doorgang Zwanenburgwal naar Oudeschans
Brugnummer 287
Bouw
Bouwperiode 1968-1969
Gebruik
Weg Sint Anthoniebreestraat naar Jodenbreestraat
Architectuur
Type vast brug
Architect(en) Dienst der Publieke Werken
Materiaal beton
Portaal  Portaalicoon   Verkeer & Vervoer
De "grenspaal" of "zuildragende schildpad" van Hans 't Mannetje. Links de historische panden aan het straatje Sint Antoniesluis.

De sluis verbindt de Zwanenburgwal met de Oudeschans. De brug over de zuidelijke sluisdeuren verbindt de Sint Anthoniebreestraat met de Jodenbreestraat.[1] De sluis zorgt voor verversing van het water in de Amsterdamse grachten. De sluisdrempels worden wekelijks gebaggerd zodat de sluis goed blijft functioneren.[2]

Het gehele complex ligt in het hart van Amsterdam. Door afbraak is echter veel van de oorspronkelijke bebouwing verdwenen. Karakteristieke bebouwing bestaat uit het Goslerhuisje (rijksmonument) aan de noordoostkant, het Rembrandthuis (eveneens rijksmonument) aan de zuidoostkant en het Pentagon aan de zuidwestkant. Grootste blikvanger van de buurt is echter de Stopera. De straat is in wezen de noordwestelijke kade van de sluis. Op de hoek van de straat en de kade Snoekjesgracht staan drie gebouwen, die in 1970 tot rijksmonument werden benoemd.

SluisBewerken

De Sint Antoniesluis werd aangelegd in 1602 als onderdeel van een stadsuitbreiding waarbij onder meer de Lastage, een buitendijks havengebied, bij de stad werd betrokken. Echter op de kaart van Pieter Bast uit 1599 is de sluis al te zien. Twee nieuwe buitensluizen werden aangelegd om het stadswater van het IJ af te schermen: een nieuwe Haarlemmersluis in het Singel aan westkant en de Sint Antoniesluis aan oostkant. De Antoniesluis verbond de Sint Antoniesdijk (waarnaar de sluis vernoemd is) met de Jodenbreestraat en regelde de uitstroom van het rivierwater van de Amstel naar het IJ.[2][3][4]

BrugBewerken

Ook de brug is al te zien op de kaart van Pieter Bast. Ook de Sint Anthoniebreestraat leidend naar de brug is dan al aangelegd. De positiebepaling is lastig omdat een blikvanger en oriëntatiepunt van de stad, de Zuiderkerk, nog niet is ingetekend. Ze volgt pas na 1608. Op successievelijke kaarten van Joan Blaeu (1649, Sint Anthonis Sluys) en Gerrit de Broen (1737) zijn brug en sluis te zien. De brug zou dan een basculebrug dan wel dubbele ophaalbrug zijn. Toen Andries Jager een foto publiceerde van rond 1870 is er een dubbele ophaalbrug te zien. Aangezien hier een tramlijn werd geprojecteerd voldeed een ophaalbrug niet meer, er kwam een liggerbrug.[5] Deze brug moest in 1930 grondig hersteld worden. Die brug hield het vol tot eind jaren zestig toen hier een brede verkeersbrug werd gebouwd volgens het "Wederopbouwplan Nieuwmarkt". Ze sloot voor wat betreft breedte goed aan op de Jodenbreestraat met haar nieuwe gevelwand van het Maupoleum, opgeleverd in 1971. De Sint Anthoniebreestraat zou ook verbreed worden tot snelweg richting de Prins Hendrikkade, maar daar zag men later vanaf; de brug is bijna twee keer zo breed als de straat later werd herbouwd. Aan de annulering van de snelweg herinner nog het beeld Grenspaal van Hans 't Mannetje. De Publieke Werken, waar Dirk Sterenberg en Dirk Slebos werkten, was verantwoordelijk voor de ontwerp van dit soort bruggen. Hun hand is terug te vinden in de spierwitte betonnen overspanning. Op die overspanning staan verder nog 19e-eeuws aandoende balustrades.

LeprozenpoortBewerken

De 17e-eeuwse Leprozenpoort, oorspronkelijk ingangspoort van het Leprozenhuis aan de Lazarussteeg, werd in de jaren 1970 geplaatst bij de Sint Antoniesluis (huisnummers 21-24), gelijktijdig met de restauratie van Huis De Pinto.[6]

De poort komt uit de werkplaats van Hendrick de Keyser en is mogelijk van de hand van zijn Engelse zwager Nicholas Stone. In het hoge fronton van de poort, afgesloten door het wapen van Amsterdam met de keizerskroon, staan twee nissen met in elke nis een reliëf, een melaatse man en vrouw. Het zijn replica's van de zwaar beschadigde originelen.[6]

AfbeeldingenBewerken