Roma in Turkije

Met Roma in Turkije (Turks: Türkiye Romanları) worden etnische Roma in Turkije - of Turken van Romani afkomst - aangeduid. In Turkije worden de Roma meestal Çingeneler of Şoparlar genoemd, een exoniem dat voor sommige Roma als pejoratief geldt. Het endoniem voor Roma is Romanlar in het Turks.

Vlag van Nederland Roma in Turkije
Vlag van Turkije Türkiye Romanları
Turkse Roma vieren het "Kakava"-festival in Edirne (2015)
Totale bevolking onbekend: minimaal 500.000 tot maximaal 5.000.000
Taal Turks, Romani, Koerdisch
Geloof Star and Crescent.svg (Soennitische) islam; alevitisme, geen/onbekend
Verwante groepen Roma
Portaal  Portaalicoon   Landen & Volken

Het aantal Roma in Turkije is onbekend en de schattingen variëren sterk: van enkele tienduizenden tot 5 miljoen personen. De Raad van Europa schatte het aantal Roma op ongeveer 2.750.000 personen (c. 3,83% van de bevolking[1]), variërend van minimaal 500.000 tot maximaal 5.000.000 personen.[2][3]

GroepenBewerken

 
Kinderen in Ortaköy in Istanboel (2000).

De drie grootste zigeunergroepen in Turkije vormen de Roma, de Lom en de Dom.[4][5] Hoewel deze groepen enkele overeenkomsten vertonen qua levensstijl, bestaan er ook talloze verschillen tussen deze groepen.[6] De Roma (soms 'Şopar' of 'Manuş' genoemd) wonen bijvoorbeeld in het westen van Turkije, d.w.z. de Marmararegio en de Egeïsche Zeeregio. De Lom ('Lomlar' of 'Poşalar') wonen daarentegen in het noorden van het land (de Zwarte Zeeregio), terwijl de Dom ('Domlar') in Oost-Anatolië en Zuidoost-Anatolië wonen.[7] Hoewel de Abdal (of Teber) niet tot de voornoemde drie belangrijke Roma (zigeunergroepen) behoren, zijn zij een andere groep die in Turkije woont en over het algemeen als zigeuners worden aangezien. Het belangrijkste verschil tussen voornoemde drie Roma-groepen en Abdal is dat de laatste groep de alevitische stroming van de islam volgt en niet de soennitische stroming.[8] De Abdal wonen voornamelijk in Centraal-Anatolië, in provincies zoals Adana, Ankara, Çankırı, Çorum, Isparta, Konya, Kırşehir, Kırıkkale en Tokat.[9]

De Roma staan bekend onder verschillende namen in de regio's waarin ze leven, verwijzend naar hun traditionele bezigheden. Zo zijn er de Elekçiler ('zeefmakers'), de Sepetçiler ('mandenvlechters'), de Kalaycıler ('blikslagers'), Demirciler ('ijzerhandelaren'), de Cambazılar ('acrobaten'), de Çiçekçi ('bloemisten'), de Müzisyenler ('muzikanten') en de Arabacılar ('autohandelaren'). De rondtrekkende Roma worden soms 'Çerge' genoemd. De Lom worden vaak 'Poşa' genoemd, terwijl de termen 'Mıtrıp' en 'Karaçi' worden gebruikt om te verwijzen naar de Dom. De Abdals bestaan uit de groepen Aşiret of Beyoğlu. De op het Balkanschiereiland wonende Turkssprekende en islamitische Roma worden 'Horahane', 'Khorakhane', 'Xoraxane', 'Kharokane', 'Xoraxaiof' of 'Xoraxai' genoemd, terwijl de Roma die als gevolg van de bevolkingsuitwisseling tussen Turkije en Griekenland naar Turkije zijn uitgeweken 'Mübadil Romanlar' worden genoemd.

VerspreidingBewerken

De Roma leven verspreid over heel Turkije, maar de Marmararegio, de Egeïsche Zeeregio en de Middellandse Zeeregio hebben de hoogste concentratie van Roma.

Er zijn geen exacte gegevens beschikbaar over het aantal Roma in Turkije. De laatste volkstellinggegevens dateren uit 1965 en nadien zijn er geen officiële statistische gegevens hieromtrent beschikbaar. Volgens schattingen leven er - met uitzondering van de nomaden - ongeveer 433.940 tot 3.200.000 Roma in Turkije.

TaalBewerken

De Roma (en gerelateerde groepen) spraken verschillende dialecten van het Romani, waardoor het Lomavren, Domari, Lomani en Abdoltili[5][4], maar spreken tegenwoordig uitsluitend het Turks als moedertaal. De Dom, die in de door overwegend Koerden bevolkte Zuidoost-Anatolië leven, spreken daarnaast het Koerdisch. Het aantal mensen dat het Romani (en gerelateerde talen) spreekt, is de afgelopen eeuw dramatisch afgenomen; deze talen en dialecten worden met uitsterven bedreigd. Vooral het Lomani, een taal met veel Armeense leenwoorden, wordt ernstig bedreigd en telt slechts een handvol sprekers.[4][15]

Nederlands Turks[4] Romani Domari Lomani
Water Su Pani Pani Cur
Brood Ekmek Mano Menev Perez
Kind Çocuk Çavo Zorta Çava
Vlees Et Mas Masi Mis
Man Erkek Manus Munıs Mart

AfbeeldingenBewerken