Ontologie (filosofie)

filosofie

De ontologie (van het Grieks ὀν = zijnde en λόγος = woord, leer) of zijnsleer is de filosofische tak die het wezen onderzoekt dat achter de waargenomen werkelijkheid schuilgaat. De ontologie onderzoekt en beschrijft de eigenschappen, of breder: het zijn van het geheel van dingen, entiteiten of zijnden waarvan aangenomen wordt dat ze bestaan of beter: zijn. De klassieke ontologie probeert, op grond van hun eigenschappen, de entiteiten vervolgens in te delen in fundamentele categorieën. Daarom wordt de ontologie soms ook wel categorietheorie genoemd.

Historische ontwikkelingBewerken

Van de klassieke oudheid tot en met de middeleeuwen waren metafysica en ontologie volledig synoniem aan elkaar. Met Christian Wolff (1679-1754) ontstonden er afsplitsingen van de algemene metafysica, te beginnen met toentertijd de kosmologie, de psychologie en allerlei apologetische stromingen binnen de theologie. De kosmologie was in de 17e en 18e eeuw een meer-omvattend begrip dan tegenwoordig. Ze omvatte alle beschikbare kennis omtrent de wereld, dat wil zeggen het wereldse afgezet tegen bijvoorbeeld het goddelijke.

De ontologie van een vakwetenschapBewerken

Binnen een wetenschappelijk vakgebied fundeert een ontologie het vaktheoretisch kader vanwaaruit de werkelijkheid onderzocht wordt. Binnen een vakwetenschappelijk kader maakt een ontologie een zinvolle meting van die werkelijkheid mogelijk. Nieuwe metingen kunnen leiden tot aanpassing of zelfs een grondige herziening van de theorie en die weer tot nieuwe metingen. Crises in de wetenschap, waarbij theorie noch meting een eenduidig antwoord gaven, dwongen, binnen een gegeven vakwetenschap, een geheel nieuwe ontologie (theoretisch kader) af. In de wetenschapsgeschiedenis van de natuurkunde was dat bijvoorbeeld het geval met de revolutionaire theorie van de kwantummechanica van Max Planck.

Voorbeeld van een wetenschappelijke, ontologische insteekBewerken

Een voorbeeld van een ontologische insteek betreft de beginselen van empirisch onderzoek. Bij empirisch onderzoek wordt de aard van een onderzoeksobject ontologisch gezien als:

Met name de eerste term is van belang omdat zonder een onveranderlijke structuur experimenten op het object geen zin hebben. In het geval van veranderlijke objecten wordt de onveranderlijke wetmatigheid daarin gezocht.

OntologenBewerken

Onder meer de volgende denkers hielden zich bezig met ontologie:

Zie ookBewerken

Externe linksBewerken

  Zie de categorie Ontology van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.