Misdienaar

Een misdienaar door de Napolitaanse schilder Giacomo di Chirico (1843-1882)
50 misdienaars gehuld in toog met daarover de superplie tijdens het 50-jarig bestaan van de Sint-Martinuskerk (Gennep)
Misdienaars

Een misdienaar is een leek die tijdens H. Missen van de Rooms-Katholieke Kerk de priester behulpzaam is. Een misdienaar is vaak jong. Er wordt soms een onderscheid gemaakt tussen misdienaar (tot 16 jaar) en acoliet (16 jaar en ouder).

Tarcisius is de patroonheilige van de misdienaars.

TakenBewerken

De taken van een misdienaar of acoliet zijn divers. Misdienaars en acolieten zijn verantwoordelijk voor het gereedmaken van de altaartafel. De ciborie of schaal met nog niet-geconsacreerde hosties en kelk worden door hen aan de priester gegeven. Ook zorgen zij voor water en wijn, zodat deze gemengd kunnen worden voorafgaand aan de consecratie en voor de handwassing. Daarnaast wordt een bel geluid bij binnenkomst en wordt er gebeld tijdens de consecratie. Ook de wierook en het wierookvat en het wijwatervat met daarin de wijwaterkwast vallen onder de taken van de misdienaar of acoliet. De acoliet deelt vaak ook de communie uit, al kan dat per priester, situatie of kerk verschillen. Ook het plechtig binnendragen van het evangelie, kaarsen (waaronder de Paaskaars) of het processiekruis kunnen tot de taken behoren.

Acolieten worden in het Latijn aangeduid naar hun functie:

Tot ver in de 20e eeuw mochten in veel kerken meisjes en vrouwen geen misdienaar of andere functie (zoals lector) vervullen, omdat zij niet bevoegd waren het priesterkoor te betreden. In veel kerken hebben - onder invloed van de vernieuwingen binnen de Kerk - sindsdien meisjes-misdienaren hun intrede gedaan.

Binnen de Tridentijnse mis dienen uitsluitend jongens en volwassen mannen in de liturgie, vrouwen zijn in deze niet bevoegd het priesterkoor te betreden. Ook wordt er uitsluitend een rode of zwarte toog met witte superplie gedragen. Alle misdeinaarfuncties hebben in de Tridentijnse Mis een vast protocollair takenpakket en worden de misdienaars hiërarchisch, aan de hand van bekwaamheid, kennis en ervaring, als volgt ingedeeld (van hoog naar laag):

  • Ceremoniarius Chéf (Hoofd van alle misdienaars in een kerk of parochie)
  • Ceremoniarius
  • Thuriferarius
  • Acoliet 1 (vormt een koppel met acoliet 2 en is tevens Ceroferarius)
  • Acoliet 2 (vormt een koppel met acoliet 1 en is tevens Ceroferarius)
  • Overige misdienaars (Zoals Croceferarius, Navicularius, aanvullende Ceroferarici en misdienaars onder de 16 jaar oud)

De ceremoniarius (ook wel ceremoniemeester genoemd) moet de gehele Tridentijnse ritus in alle facetten kennen en heeft de bevoegdheid de celebrant, overige geestelijken en de misdienaars tijdens de liturgie terecht te wijzen indien deze een fout begaan. Daarnaast is de ceremoniarius ook verantwoordelijk voor de opleiding en planning van de misdienaars. Vaak wordt er met betrekking tot de kerkelijke ceremoniemeester vastgehouden aan de benaming "ceremoniarius" om verwarring met een niet-kerkelijke ceremoniemeester tijdens een huwelijk of uitvaart te voorkomen. In sommige kerken is een ceremoniarius eveneens koster.

Binnen de Tridentijnse ritus is enkel de priester bevoegd de communie uit te delen, het tabernakel te hanteren en het liturgische vaatwerk met gewijde handen aan te raken. En wordt er verder een onderscheid gemaakt in een Franse en Romeinse stijl van het misdienen.

AcolietBewerken

Een acoliet is een (jong) volwassene. Deze begeleidt de jongere misdienaars. De benaming acoliet betekent volgeling of aanhanger; het acolythaat behoorde vanouds tot de lagere wijdingen.

KledijBewerken

Misdienaars en acolieten dragen een zwarte of rode toog met daarover de superplie. Sinds het Vaticaans concilie dragen sommige misdienaars een albe. In Frankrijk en op veel plaatsen in Nederland bestaat een traditie dat misdienaars een albe en cingel dragen. Vanaf eind jaren 1970 ziet men vrouwelijke misdienaars, in een albe.

In de Anglicaanse Kerk draagt de acoliet die het kruis voortdraagt (Croceferarius) in processie een tuniek, het traditionele kleed van de subdiaken.

Externe linkBewerken

  Zie de categorie Altar servers van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.