Hoofdmenu openen

Wikipedia β

Drieperiodensysteem
Holo-
ceen
Historische Tijd
La Tène-periode   Proto-
historie
Hallstattperiode
IJzertijd
  Laat  
Midden
Vroeg
Bronstijd
Neolithicum Kopertijd  
Laat Pre-
historie
Midden
Vroeg
Mesoli- thicum of
Epipaleo-
lithicum
Laat
Midden
Vroeg
Pleisto-
ceen
Paleo- lithicum Laat
Midden
Vroeg
Steentijd

Het mesolithicum (middensteentijd) is een cultuurperiode die in Europa begint na het aflopen van de laatste ijstijd ca. 10.500 v.Chr. en eindigt wanneer een samenleving overschakelt op landbouw en veeteelt en tal van nieuwe technologieën ontwikkelt of overneemt die tezamen als neolithicum benoemd worden.

Jagen, vissen en verzamelen waren de middelen van bestaan van de mensen in mesolithische culturen, die doorgaans als rondtrekkende jager-verzamelaars leefden; nederzettingen zijn zeldzaam en meestal tijdelijk. Vondsten uit het mesolithicum tonen aan dat steenbewerkingstechnieken verfijnder werden en dat magisch-religieuze gebruiken veelvuldiger voorkwamen.

Het einde van het paleolithicum wordt niet gedefinieerd door een verandering in de cultuur maar door het einde van de ijstijd. De term "mesolithicum" wordt daarom bij voorkeur niet gebruikt voor die gebieden waar de ijstijden geen grote invloed hadden, zoals Zuid- en Zuidoost-Europa of Zuid-Azië. In die gebieden spreekt men liever van het epipaleolithicum aangezien een zinnig criterium voor de overgang van paleolithicum naar mesolithicum ontbreekt. Sommige archeologen zien het mesolithicum dan ook slechts als een voortzetting van het paleolithicum. Voor Oost-Azië wordt de term minder gebruikt. In China ziet men een zeer geleidelijke overgang van een paleolithische samenleving naar een neolithische, en spreekt men eerder van een "vroeg-neolithicum". Ook in Sub-Sahara-Afrika spreekt men niet van een mesolithicum maar valt de periode onder de veel ruimer gedefinieerde Later Stone Age.

Het Europese mesolithicum begint en eindigt niet overal tegelijkertijd; de landbouw verspreidde zich geleidelijk over Europa. In het Nabije Oosten volgde de neolithische revolutie vrij snel op het einde van de ijstijd; het mesolithicum of epipaleolithicum is daar om die reden slechts lokaal gedefinieerd. In Nederland zijn bij archeologisch onderzoek sporen van mesolithische culturen gevonden bij onder andere Swifterbant en het Hoetmansmeer. Ook de kano van Pesse en het Mannetje van Willemstad zijn een product van het mesolithicum.

In het zuiden van Scandinavië konden mesolithische culturen door de overvloed aan vis en wild duizenden jaren naast neolithische culturen voortbestaan. De Fosna-Hensbackacultuur (ca. 8300-7300 v.Chr.) in Zweden en Noorwegen maakte de overgang van paleolithicum naar mesolithicum en werd opgevolgd door de Nøstvet- en Lihultcultuur. Meer naar het zuiden, vooral in Denemarken en het zuiden van Zweden, volgden de Maglemosecultuur (vanaf ca. 7500 v.Chr., verspreid over een groot deel van noordelijk Europa), de Kongemosecultuur en de al subneolithische Ertebøllecultuur elkaar op. Tussen 4000 en 3200 v.Chr. namen de neolithische trechterbekercultuur en de nog grotendeels mesolithische pitted-warecultuur hun plaats in.

In Noordoost-Europa en aangrenzend Siberië drong door klimatologische omstandigheden het neolithicum slechts beperkt door en volhardde de mesolithische of subneolithische leefwijze tot aan het begin van de bronstijd.

Zie ookBewerken