Hoofdmenu openen

Een geestelijk verzorger is een functionaris die professionele begeleiding, hulpverlening en advisering bij zingeving en levensbeschouwing biedt.

Concreet gaat het om pastors predikanten, humanistische geestelijke verzorgers, rabbijnen, imams, pandits, boeddhisten of algemeen geestelijk verzorgers. Zij komen onder andere in beeld als het alledaagse leven wordt onderbroken door indringende gebeurtenissen, zowel negatief (bijvoorbeeld ziekte en dood) als positief (geboorte en huwelijk).

Een geestelijk verzorger is géén behandelaar, hij begeleidt mensen door middel van gesprekken, actief luisteren en rituelen. Geestelijk verzorgers werken indien nodig en na toestemming van de cliënt samen met andere hulpverleners zoals psychologen, psychiaters en huisartsen. De geestelijk verzorger heeft een beroepsgeheim met betrekking tot de mensen die een beroep op hem/haar doen en zorgt dat de cliënt een vrijplaats heeft om over zijn leven te praten.

Inhoud

WerkterreinBewerken

Een geestelijk verzorger is in dienst van een zorginstelling, bij defensie, justitie of politie. Ook kan hij vrijgevestigd zijn, wat inhoudt dat hij werkt vanuit een eigen praktijk of stichting en bij mensen thuis komt. Geestelijk verzorgers in de zorg werken voor cliënten, patiënten en hun naasten en werken samen met professionals. Bij justitie zijn geestelijk verzorgers er voor gedetineerden. Geestelijk verzorgers bij defensie en politie begeleiden voornamelijk medewerkers met het omgaan met lastige en confronterende situaties.

Een geestelijk verzorger ondersteunt zorgcliënten, familieleden en naasten, zorgprofessionals, militairen, gedetineerden, agenten en/of andere professionals van de organisatie waarin deze werkt met individuele gesprekken. Ook begeleiden zij groepsgesprekken. Ze gaan op zoek naar wat de ander kracht en inspiratie geeft, en sluiten daarbij aan bij diens levensverhaal en levensbeschouwelijke achtergrond. Ook kunnen zij cliënten helpen met rituelen en sacramenten. Vieringen en bezinningsbijeenkomsten maken een belangrijk onderdeel uit van het werk, waarin gezamenlijk wordt stilgestaan bij een belangrijke gebeurtenis, een bijzondere (feest)dag of thema.

Geestelijk verzorgers kunnen een belangrijke rol spelen bij levensbeschouwelijk en ethisch advies bij actuele vraagstukken/casuïstiek in de organisatie. Zij nemen deel aan multidisciplinair overleg, geven advies aan professionals, dragen bij aan moreel beraad en ethische commissies en werken mee aan de identiteit, missie en visie van de organisatie. De geestelijk verzorger komt bovendien op voor het recht van de cliënt en medewerker op vrijheid van godsdienst en levensovertuiging.

Levensbeschouwelijke binding in NederlandBewerken

Een geestelijk verzorger is professional op het gebied van normen en waarden, levensvisie, levensbeschouwing en religie. Door de verdergaande levensbeschouwelijke differentiatie en de individualisering in de geloofsbeleving, is er een groeiende variëteit in tradities van waaruit de geestelijk verzorgers werken en een afnemende vanzelfsprekendheid van de band met een zendend levensbeschouwelijk instituut, zoals een kerk.

Om de kwaliteit van de levensbeschouwelijke kennis te borgen en de vrijplaats wettelijk te borgen heeft een geestelijk verzorger een zending van een door de overheid erkend levensbeschouwelijk genootschap of hij is getoetst door de Raad voor Institutioneel Niet-Gezonden Geestelijk Verzorgers (RING-GV). Bij defensie en justitie wordt de zending door een van de overheid erkende zendende instanties nog altijd (2019) als harde eis gesteld. In de andere sectoren kunnen geestelijk verzorgers ook getoetst zijn door de RING-GV of borgt de instelling de kwaliteit op andere wijze.

Beleid in NederlandBewerken

In artikel 6 van de Grondwet is het recht op vrijheid van godsdienst en levensovertuiging vastgelegd. Daaruit vloeit voort het recht op vrije toegang tot geestelijke zorg. Dat is ook de grondslag voor de verplichte beschikbaarheid van geestelijke verzorging in zorginstellingen, in de krijgsmacht en in penitentiaire inrichtingen.

In 2015 is de Kwaliteitswet voor de Zorg vervangen door de Wet Kwaliteit Klachten en Geschillen Zorg. Daarin bepaalt artikel 6: “De zorgaanbieder die zorg verleent welke verblijf van de cliënt in een accommodatie gedurende het etmaal met zich brengt, draag er zorg voor dat geestelijke verzorging beschikbaar is, die zoveel mogelijk aansluit bij de godsdienst of levensovertuiging van de cliënt (…)”. Dit is identiek aan de vroegere bepalingen van artikel 3 van de Kwaliteitswet voor de Zorg.

De vrijplaatsBewerken

Mensen hebben recht op een veilige plek om alles te kunnen bespreken wat ze willen bespreken, ook over zaken als schuld, schaamte en afscheid van het leven, zonder dat een zorgverlener hiervan op de hoogte is. De vrijplaats garandeert vrije toegang tot geestelijke bijstand voor alle mensen, onafhankelijk van een indicatie of toestemming door een derde.

Opleiding, beroepsvereniging en kwaliteitsregister in NederlandBewerken

De opleiding tot geestelijk verzorger wordt geboden door faculteiten godgeleerdheid, theologie, humanistiek en door hogescholen. Aan verschillende universiteiten is er ook een master geestelijke verzorging. De meeste geestelijk verzorgers zijn theologen met een universitaire of HBO-master. Het kwaliteitsregister stelt verder een werkervaringseis en een verplichting tot nacholing met studiepunten.

De Vereniging van Geestelijk VerZorgers (VGVZ) is de landelijke beroepsvereniging voor geestelijk verzorgers en telt ongeveer 1000 leden. Daarnaast zijn er verbanden van geestelijk verzorgers, zoals PGV defensie (Dienst Protestantse Geestelijke Verzorging), BGV justitie (Boeddhistische Geestelijke Verzorging) en SO HV (Strategisch Overleg Humanistisch Verbond).

In Nederland beheert sinds 2008 de landelijke Stichting Kwaliteitsregister Geestelijk Verzorgers (SKGV) het beroepsregister van geestelijk verzorgers. Hierin worden geestelijk verzorgers opgenomen die voldoen aan de opleidings- en nascholingseisen van een beroepsvereniging voor geestelijk verzorgers. De SKGV waarborgt het professionele niveau van de beroepsgroep.

Ontwikkeling in NederlandBewerken

Tot ongeveer de jaren 1980[1] zorgden speciale pastores (aalmoezeniers of rectoren), predikanten en raadslieden er zelf voor dat hun werk een vaste plaats kreeg in instellingen. Naarmate de band met de levensbeschouwelijke instituten zoals kerken losser werd, zorgden instellingen steeds meer voor een eigen invulling van geestelijke verzorging. Het beroep geestelijk verzorger heeft zich in de loop van de jaren ontwikkeld. Het accent is verschoven van de geestelijk verzorger die een levensbeschouwing/religie "komt brengen" naar het "tevoorschijn luisteren" van de levensbeschouwing/religie van de cliënt als bron van houvast in de levensfase waarin hij zit.

Sinds enkele jaren (anno 2019) is er aandacht voor de inzet van geestelijk verzorgers in de thuissituatie, waarvoor in 2019 tevens gelden beschikbaar zijn gesteld door het Ministerie van VWS. Steeds meer geestelijk verzorgers werken daarom ook vanuit een eigen praktijk of samenwerkingsverband. Ook bij de politie wordt ervaring opgedaan met de inzet van geestelijk verzorgers. Zij experimenteren met zowel algemeen geestelijk verzorgers als geestelijk verzorgers die vanuit levensbeschouwelijke instituties gezonden zijn.

Externe linksBewerken

  • Nieuw handboek geestelijke verzorging in zorginstellingen