Concept (filosofie)

Een concept (uit het Latijn concipere - conceptum: bijeen-nemen, samen-vatten, be-grijpen) is een cognitieve (mentale) eenheid, waarin meerdere ideeën, op grond van hun cognitief ervaren verwantschap, worden samengevat tot een hogere cognitieve klasse.

Concepten vormen de basis van de filosofie, en van theorievorming in de wetenschap. Het gaat bij conceptvorming telkens om abstracte voorstellingen van toestanden, verbanden of kwaliteiten, die in de werkelijkheid worden onderscheiden, maar die door de filosoof of de wetenschapper met elkaar in verband worden gebracht. Ieder concept wordt gekenmerkt door een definitie die de eigenschappen van het gegeven concept duidelijk beschrijft, waardoor het ook van andere concepten wordt onderscheiden.

Een concept is niet hetzelfde als een idee, maar kan ermee samenvallen. Waar een idee één enkel denkbeeld is, vat een concept meestal meerdere denkbeelden en ideeën samen. Voorbeelden van concepten zijn het heliocentrisme van Nicolaus Copernicus in de sterrenkunde, de klassenstrijd van Karl Marx in de economische geschiedenis, het ecosysteem van Arthur Tansley in de biologie, het concept paradigma van Thomas Kuhn in de wetenschapsfilosofie, en de transformationele grammatica van Noam Chomsky in de taalkunde. Van bovenstaande concepten vormt het heliocentrisme een heel nieuw paradigma, dat recht tegen de toenmalige leer van de Kerk inging, en tot een heel nieuw wereldbeeld leidde, zowel in de wetenschap, als daarbuiten (een paradigmaverschuiving).

Oorsprong van conceptenBewerken

Over de oorsprong van ideeën, en de daaruit voortkomende concepten, is veel geschreven. Grofweg zijn er twee standpunten; het rationalisme, dat ervan uitgaat dat de ideeën uit de rede voortkomen en het empirisme, dat stelt dat alle kennis uiteindelijk uit de (zintuiglijke) ervaring stamt. Een voorbeeld van een vertegenwoordiger van het eerste standpunt is Plato, van het tweede standpunt Aristoteles. De metafysicus Laurence Bonjour heeft in zijn werk In Defense of Pure Reason gepleit voor een verfijning van deze onderscheidingen.

Zie ookBewerken