Centrumkanaal

kanaal in België

Het Centrumkanaal (Frans: Canal du Centre) is een Belgisch kanaal dat het Kanaal Charleroi-Brussel bij Seneffe, verbindt met het Kanaal Nimy-Blaton-Péronnes te Nimy, bij "Le Grand Large". Het heeft een totale lengte van 20,9 km. Het grootste deel van het kanaal ligt in het Centrum, waarnaar het is vernoemd.

Centrumkanaal
Centrumkanaal
Lengte 21 km
Scheepsklasse IV
Jaar ingebruikname 1888
Van Kanaal Charleroi-Brussel
Naar Kanaal Nimy-Blaton-Péronnes
Loopt door Henegouwen
Portaal  Portaalicoon   Maritiem
Scheepsliften in het Centrumkanaal en de omgeving, La Louviére en Le Roeulx (Henegouwen)
Werelderfgoed cultuur
Centrumkanaal
Land Vlag van België België
UNESCO-regio Europa en Noord-Amerika
Criteria iii, iv
Inschrijvingsverloop
UNESCO-volgnr. 856
Inschrijving 1998 (22e sessie)
UNESCO-werelderfgoedlijst

Reden en aanleg kanaalBewerken

Het Centrumkanaal is gegraven in de tweede helft van de 19e eeuw. De steenkoolmijnen van Henegouwen floreerden maar er was een sterke behoefte om de rivieren Samber en Schelde met elkaar te verbinden. Met het kanaal werd het transport van steenkool aanmerkelijk vereenvoudigd en goedkoper en werd het afzetgebied van de Henegouwse steenkool vergroot.

De aanleg was niet zonder moeilijkheden. Over een afstand van zes kilometer tussen Houdeng-Goegnies en Thieu moest een hoogteverschil van 66 meter worden overbrugd. Met de stand van de techniek van die tijd waren 17 schutsluizen noodzakelijk oftewel om de 400 meter een sluis. Dit had twee belangrijke nadelen, het schutten van schepen kost veel tijd en met iedere sluisgang gaat veel water verloren. Als dit onvoldoende wordt aangevuld dan daalt het waterniveau in het hoogste pand van het traject waardoor de scheepvaart wordt belemmerd.

Bij Anderton in Engeland was een hydraulische scheepslift gebouwd in het Trent and Mersey Canal. De Britse ingenieur Edwin Clark had deze lift ontworpen om een een groot hoogteverschil te overbruggen met een minimaal waterverbruik. De Belgische ingenieurs namen dit ontwerp over. Er werden vier hydraulische scheepsliften gebouwd, een die een hoogteverschil overbrugd van 15,40 m, geopend in 1888, en drie van 16,93 m geopend in 1917. Elke lift bestaat uit twee bakken die ondergronds met elkaar verbonden zijn. De bakken werken simultaan waarbij de dalende bak de stijgende bak omhoog duwt. De ene bak is het tegengewicht van de andere bak waardoor er relatief weinig energie toegevoegd hoeft te worden om de verplaatsing te realiseren.

Met de opening van de vaarweg en liften sloot het Centrumkanaal aan op het -ondertussen gedempte- Kanaal Bergen-Condé die de Borinage verbond met de Schelde. De liften zijn geschikt zijn voor schepen tot 350 ton (type spits). Deze schepen werden te klein en gingen uit de vaart. Eind jaren zeventig besloot men over te gaan tot de bouw van een nieuw kanaalpand en een nieuwe scheepslift geschikt voor schepen tot 1350 ton. De werken aan deze lift, die de vier oude en een sluis zou vervangen, begonnen in 1982 en zouden, vooral omwille van budgetproblemen, meer dan 20 jaar aanslepen. De Scheepslift van Strépy-Thieu werd uiteindelijk in september 2002 opgeleverd en sedertdien is het goederenverkeer (in volume) op het kanaal vertienvoudigd.

De vier oude hydraulische scheepsliften behoren sinds 1998 tot het werelderfgoed van de UNESCO, en blijven ook na de opening van de nieuwe lift in gebruik, voornamelijk ten behoeve van de pleziervaart. De oudste lift (Lift nr.1 te Houdeng-Goegnies) werd op 17 januari 2002 bij het versassen van een binnenschip zwaar beschadigd en werd uiteindelijk pas officieel heropend voor de scheepvaart op 24 mei 2011.

Sluizen en scheepsliftenBewerken

Tussen Seneffe en Nimy dient een hoogteverschil van 88,15 meter overwonnen te worden. Hiervoor zijn er op het nieuwe tracé een scheepslift, op het oude tracé, 4 scheepsliften en 1 sluis, en op het gemeenschappelijke gedeelte 2 sluizen.

Oud tracéBewerken

  • Houdeng-Goegnies : scheepslift nr.1 met 2 bakken van 40,80 m x 5,20 m - verval van 15,40 m
  • Houdeng-Aimeries : scheepslift nr.2 met 2 bakken van 40,80 m x 5,20 m - verval van 16,93 m
  • Bracquegnies : scheepslift nr.3 met 2 bakken van 40,80 m x 5,20 m - verval van 16,93 m
  • Thieu : scheepslift nr.4 met 2 bakken van 40,80 m x 5,20 m - verval van 16,93 m
  • Thieu : sluis van 40,80 m x 5,20 m - verval van 4,20 m

Nieuw tracéBewerken

Gemeenschappelijk tracéBewerken

  • Havré : sluis van 124,00 m x 12,50 m - verval van 10,00 m
  • Obourg : sluis van 124,00 m x 12,00 m - verval van 5,00 m

VerkeerBewerken

Na jaren van terugloop kent het kanaal sedert de opening van de nieuwe lift een stevige heropleving van het scheepvaartverkeer (cijfers ter hoogte van de doorvaart van de scheepsliften).

Jaar volume
(×1000 ton)
aantal
schepen[1]
Het historische kanaal
1987 498 2853
1990 335 2103
2000 282 1531
Het nieuwe kanaal
2004 1513 4041
2005 1871 4941
2006 2295 5743
2007 2302 5559
2008 2183 5147
2009 1874 6960
2010 2394 7706
2011 2400 5760
2012 2570 5630
2013 2720 6100
2014 2532 6100
2015 2321 5400
2016 2193 4821
2017 2435 5016
2018 2577 5364
2019 2364 5199
Zie de categorie Canal du Centre van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.